ئایە ئیبراهیم

 

سودان- لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا دادگایەک سزای یەک ساڵ زیندانی بەسەر ڕۆژنامەنووس رەشان ئوشیدا سەپاند و غەرامەی بەسەردا سەپێندرا، فەرمانی بە دەسەڵاتدارانی سودان کرد دەستبەجێ بیگوازنەوە بۆ زیندانی ژنان بۆ تێپەڕاندنی سزاکە، ئەو سزایە لە سکاڵایەکەوە سەرچاوەی گرتووە کە بەپێی ماددەکانی ٢٥ و ٢٦ی یاسای تاوانە ئەلیکترۆنییەکانی ساڵی ٢٠١٨، کە لە ساڵی ٢٠٢٠ هەموارکرایەوە، لەسەری تۆمارکراوە و گوایە ئەو ژنە بەپێچەوانەی بڕگەکانی ئەو ماددانە بووە.

 

ئەو بڕیارەی بۆ ڕۆژنامەنووس رەشان ئوشی دەرچووە، لەسەر بنەمای یاسای تاوانە ئەلیکترۆنییەکان، کاردانەوەیەکی بەرفراوانی لەناو کۆمەڵگەی ڕۆژنامەوانیدا بەدوای خۆیدا هێنا، زۆرێک لە ژنانی ڕۆژنامەنووس ڕەتیانکردنەوەی خۆیان لە دادگاییکردنی پیشەگەرەکان بەپێی ئەم یاسایە ڕاگەیاند و داوای کاراکردنی یاسای چاپەمەنی و بڵاوکراوەکانیان کرد وەک چوارچێوەی یاسایی سروشتی بۆ ڕێکخستنی کاری ڕۆژنامەوانی، وتیان پەنابردن بۆ یاسای تاوانە ئەلیکترۆنییەکان پێشێلکردنی مافە پیشەییەکانیان پێکدەهێنێت.

 

ڕۆژنامەنووس رانیا عەبدول رازق جەختی لە گرنگی دامەزراندنی ئازادی ڕۆژنامەوانی وەک بەردی بناغەی کاری ڕاگەیاندن کردەوە، وتی: ڕۆژنامەنووسان لە مێژە لە ژێر ڕۆشنایی سنووردارکردنی سەپێنراو و ڕاستی ئازادی مەرجدار داوای دەکەن، جەختی لەسەر پێویستی پێدانی شوێنی پێویست بە ڕۆژنامەنووسان کردەوە بۆ ئەوەی لە سنوورێکی گونجاودا ئەرکە پیشەییەکانیان ئەنجام بدەن.

 

ڕوونی کردەوە، کە پێشێلکارییەکانی بەرامبەر ڕۆژنامەنووسان زۆرن، لەکاتێکدا پارێزگاری یاسایی پێویستیان نییە، هەروەها ژنانی ڕۆژنامەنووس بە تایبەتی پێویستیان بە یاسایەک هەیە کە بیانپارێزێت و مافەکانیان بپارێزێت، هاوسۆزی خۆی لەگەڵ هەموو ئەو کەسانە ڕاگەیاند، کە تووشی پێشێلکاری بوون و وتی: ئێمە دەنگی گەلین، کاردەکات بۆ گەیاندنی ئەو بابەتانەی کە دەست لە ژیانی هاوڵاتیان دەدەن و ڕەنگدانەوەی ڕاستیەکەیانن.

 

رانیا عەبدول رازق ئاماژەی بەوەدا، کە ترس و دڵەڕاوکێ لە نێو زۆرێک لە ژنانی ڕۆژنامەنووسدا بە هۆی سەرپێچییە دووبارەبووەکانەوە بووەتە شتێکی باو، ئەمەش وایکردووە کە لە ماوەی داهاتوودا کاراکردنی یاسای چاپەمەنی و بڵاوکراوەکان بەپەلە پێویست بێت بۆ دەستەبەرکردنی ژینگەیەکی پارێزراو و دادپەروەرانەی کارکردن.

 

جێبەجێکردنی یاسای ڕۆژنامەگەری و بڵاوکراوەکان بە ڕوونی کاریگەریی ئەو دۆخە ئەمنییە ئاڵۆزەی وڵاتەکەی لە دوای سەرهەڵدانی ململانێی نێوان سوپا و هێزەکانی پشتیوانی خێرا لە مانگی نیسانی ٢٠٢٣دا تووشی بووە.

 

سەرەڕای ئەم پەککەوتنە، بەشێک لە شارەزایانی یاسایی پێیان وایە کە یاسای چاپەمەنی و بڵاوکراوەکانی ساڵی ٢٠٠٩ لە ڕووی یاساییەوە کارا ماوەتەوە و هەڵوەشێنراوەتەوە و نەگۆڕاوە، بۆیە وەک چوارچێوەی یاسایی ڕەسەن دەمێنێتەوە کە کاری ڕۆژنامەوانی ڕێکدەخات.

 

جەیدا ئەحمەد، ڕۆژنامەنووس ڕایگەیاند، لێپێچینەوە لە ژنانی ڕۆژنامەنووس بەپێی یاسای تاوانە ئەلیکترۆنییەکان لە دوای سەرهەڵدانی ململانێکان لە وڵاتەکەدا زیاتر باو بووە، لە کاتێکدا یاسای ڕۆژنامەگەری و بڵاوکردنەوەکان بە شێوەیەکی کاریگەر جێبەجێکردنی وەستاوە، ئەو لە زۆر حاڵەتدا ئەمەی بە نادادپەروەری دەزانی، هەروەها پێویستی کاراکردنەوەی ئەم یاسایە وەک چوارچێوەیەک کە مافی ژنانی ڕۆژنامەنووس دەستەبەر دەکات و لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکەکانیاندا دەیانپارێزێت.

 

ئازادی ڕۆژنامەگەری لە سودان ڕووبەڕووی ئاستەنگە پەرەسەندووەکان دەبێتەوە، زۆرجار دەستگیرکردن و هەراسانکردن لە بڵاوکردنەوەی ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوە یان ڕەخنەگرتن لە دامەزراوەکانی حکومەتەوە سەرچاوە دەگرێت، لە نێو ئەو دۆسیانەدا دەستگیرکردنی ڕۆژنامەنووس هاجەر سلێمان هەیە کە دواتر بە کەفالەت ئازادکرا، ئەمەش دوای ئەوەی سکاڵا لەسەری تۆمارکرا بەهۆی زنجیرەیەک بابەتی ئاشکراکردنی پێشێلکاری و گەندەڵی لەناو چەند دامەزراوەیەکدا، ئەمەش دیالۆگی فراوانی لەبارەی ڕوونی و لێپرسینەوە لە دامەزراوە داراییەکان بەدوای خۆیدا هێنا.

 

زۆرێک لە ژنانی ڕۆژنامەنووس ئەم ڕاستیە وەک ژینگەیەکی پیشەیی زۆر لاوز و مەترسیدار دەبینن، جەخت لەسەر پێویستی پاراستنی زیاتر و مسۆگەری یاسایی دەکەنەوە کە ڕۆژنامەنووسان بتوانن ڕۆڵی چاودێریکردنیان بەبێ ترس و تۆقاندن ئەنجام بدەن.

 

غادە عوسمان، بەرپرس لە ئەنجومەنی باڵای ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن لە پارێزگای باکوور، پێیوایە دادگاییکردنی ژنانی ڕۆژنامەنووس بەپێی یاسای تاوانە ئەلیکترۆنییەکان بووەتە "رێکارێکی ڕێگری" لەدژییان، سەرەڕای کارە پیشەیی و باوەڕپێکراوەکانیان، هەر بۆیە جەخت لەسەر پێویستی چالاککردنی یاسای چاپەمەنی و بڵاوکراوەکان دەکاتەوە، کە بە "گونجاوترین" یاسای دەزانێت بۆ ڕێکخستنی پیشەکە و پاراستنی کارمەندانی.