سیلڤا ئیبراهیم

 

ناوەندی هەواڵ- مافەکانی مرۆڤ و کەسایەتییە سیاسییەکان هۆشداری دەدەن لە بڵاوبوونەوەی کاریگەرییەکانی ئەقڵیەتی تورکیا بۆ ناو سووریا، وتیان: ڕەتکردنەوەی ئەنقەرا بۆ ڕێبازی یاسایی شوناس و کولتووری کورد دەکاتە ئامانج، ئەوان داوایان لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد کە فشار بخاتە ژێر کاریگەرییەوە بۆ چالاککردنی "مافی هیوا"ی ڕێبەر عەبدوڵا ئۆجالان وەک خاڵی چوونە ناوەوەگ بنەڕەتی بۆ جێبەجێکردنی ئاشتی لەسەر زەوی.

 

کاردانەوەی گەلان و مافەکانی مرۆڤ لە نێو کوردەکاندا، لە شەرمەزارکردنی دواخستنی تورکیا سەبارەت بە پرۆسەی ئاشتی و ئامرازەکانی گەیشتن بە کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک، بەرەو هەڵکشان دەچێت، ئەوان پێیان وایە نەبوونی هەنگاوی یاسایی و کردەیی لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە، گوزارشت لە خواستی سەپاندنی "ڕادەستبوونی سیاسی" دەکات لەبری ئەوەی ئاشتییەکی ڕاستەقینە و بەردەوام دروست بکات، هەروەها پێیان وایە کە نەبوونی جددیەتی تورکیا هەوڵەکانی کەمکردنەوەی پەرەسەندنی ناوچەیی تێکدەدات و شوناس و کولتووری کورد دەکاتە ئامانج.

ئایدۆلۆژیای ڕێبەر ئۆجالان و ڕەخنەیەک لە "دیموکراتیک فەرمی" دەوڵەتی تورکیا

لە چوارچێوەی شیکردنەوەیەک بۆ ڕەهەندە کۆمەڵایەتییەکانی دەستپێشخەرییەکانی ئاشتی، وەحیدە سەید ئەحمەد، یەکێک لەو ژنانەی کە لە ساڵانی نەوەدەکاندا لەگەڵ ڕێبەر عەبدوڵا ئۆجالان کۆبووەوە، سەرەتا بە ڕوونکردنەوەی کاریگەریی بیرکردنەوەی ڕێبەر ئۆجالان لەسەر ڕاستی ژنان دەستیپێکرد وتی: بۆ ماوەیەکی زۆر ژنان لە ژێر دەسەڵاتی باوک و برادا دەژیان، ڕێبەر ئۆجالان هات و کۆتایی بەم کارە هێنا”، ئایدۆلۆژیای ئەو توانی ئاسۆی ئازادی بۆ ژنان بکاتەوە، ژنان پشتیان بە ئایدۆلۆژیای ئەو بەستووە بۆ ئەوەی کۆمەڵگەکەیان بەرەو ئازادی ببات.

 

پێی وایە بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک بۆ گەلی کورد و گەلانی دیکە کە لەگەڵیان پێکەوە دەژین، گرنگییەکی سەرەکی هەیە، لەگەڵ ئەوەشدا وتی: دەوڵەتی تورکیا تا ئێستا هیچ هەنگاوێکی یاسایی بەرەو ئەم قۆناغە نەناوە، ئێمە وەک گەلی کورد، چارەسەری ئاشتیانە و دیپلۆماسیمان پێ باشترە لەسەر مێزی گفتوگۆ، لە ڕێگەی دیالۆگی دیموکراتیکەوە، سەبارەت بە پرسی کورد، ئێمە پشتگیری لە کۆتاییهێنان بە خوێنڕشتنی هەردوولا دەکەین، بەو پێیەی پێشتر شەهیدی زۆرمان داوە، هەروەها ئەم بانگەوازە بە هەنگاوێکی ئەرێنی دەزانێت بەرەو بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک کە هەموو گەلان بەبێ دوورخستنەوە لە ماف و ئازادییەکانیان بەهرەمەند بن.

 

دووپاتیشی کردەوە، کە دواخستنی هەنگاوی کردەیی دەوڵەتی تورکیا بەرەو ئاشتی لە بیرکردنەوەی دەوڵەتی تورکیا سەرچاوە دەگرێت کە دیموکراتیک ڕەت دەکاتەوە، وتی: تورکیا بەهۆی ڕێبازە دیکتاتۆرییەکەیەوە توانای هەنگاوی بوێرانە لەم پرۆسەیەدا نییە، هەرچەندە لە ڕووی دەرەوە خۆی بە دیموکراتیک نیشان دەدات، بەڵام سروشتی ڕاستەقینەی پێچەوانەکەی دەردەخات، ئەگەر جدی بووایە لە وەڵامدانەوەی پرۆسەی ئاشتی، ئەوا هەنگاوی یاسایی دەنا، تورکیا ترسی لەم پرۆسەیە هەیە، کە ڕاستی ستەمکارانەی خۆی و پێشێلکارییە مێژووییەکانی بەرامبەر کورد و گەلانی دیکە ئاشکرا دەکات.

 

وەحیدە سەید ئەحمەد هاوسۆزی خۆی لەگەڵ پڕۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک دەربڕی، بانگەوازی لە هەموو گەلان کرد کە بەشداری بکەن لە سەرکەوتنی ئەم قۆناغە بۆ ئەوەی هەموو گروپەکان بتوانن مافە ڕەواکانی خۆیان بەدەست بهێنن.

"ئاشتی ڕادەستبوون" و هاوسەنگی هەڵوێستە نێودەوڵەتییەکان

لە ڕوانگەی یاساییەوە، سەلوا عوسمان، چالاکوانی مافی مرۆڤ پێیوایە دەوڵەتی تورکیا ڕێبازێکی سیاسی دەڕوات نەک یاسایی بۆ پڕۆسەی ئاشتی، بە واتایەکی تر، ئامادە نییە هیچ هەنگاوێک بنێت بۆ بەرپەرچدانەوەی ئەو کارە مێژووییانەی پەکەکە ئەنجامی داوە، شانازی بەمەوە دەکات وەک سەرکەوتن، ئاماژەیە بۆ ئەوەی تورکیا ئارەزووی ئاشتییەک دەکات کە ڕادەستبوون بەسەر پرسی کورددا بسەپێنێت، نەک ئاشتییەک کە لەسەر بنەمای ڕێوشوێنی یاسایی بێت کە مافە دەستوورییەکانی لە تورکیادا بە کورد ببەخشێت.

 

ئاماژەی بە دەرئەنجامەکانی ئەم دواخستنە لە لایەنی تورکیا کرد و وتی: شکستهێنانی لایەنی تورکیا لە هەنگاونەنای  هیچ هەنگاوێکی یاسایی، دەرفەتی سەرکەوتنی پرۆسەکە لاواز دەکات، چونکە ناتوانێت بە پێشکەشکردنی خەڵات تەنها لە لایەنێکەوە سەرکەوتوو بێت، سەرەڕای ئەوەی ڕێبەر ئۆجالان لە زینداندایە، بەڵام پێشەنگایەتی پرۆسەی ئاشتی دەکات، لەکاتێکدا تورکیا هیچ هەنگاوێکی نەناوە سەرەڕای تێپەڕبوونی ساڵێک بەسەر دەستپێکردنی ئەم بانگەوازەدا، کە ئەمەش ئاستی جددیی هەر لایەنێک لەم پرۆسەیەدا دەردەخات.

 

ڕوونیشیکردەوە، کە ڕەتکردنەوەی مافی هیوا بۆ ڕێبەر ئۆجالان لاوازیی هەڵوێستی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لەم بارەیەوە نیشاندەدات، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ئەو وادەیەی دادگای ئەوروپا بۆ جێبەجێکردنی هەنگاوەکانی پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک، وتی: مەبەستی بەدیهێنانی هاوسەنگییە ناوچەییە لە ناوچەکەدا و سەرکەوتن یان شکستی ئەم پرۆسەیە بەشێکە لەو هاوسەنگییە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ڕێبەر ئۆجالان شایستەی مافی هیواخوازە، چونکە بەپێی یاسای نێودەوڵەتی مافەکانی مرۆڤ، پێویستە ئازاد بکرێت، جەختی لەسەر پێویستی ئەو لیژنەیەی کە دەوڵەتی تورکیا پێکهێنراوە بۆ چاودێریکردنی پێشکەوتنی پرۆسەکە ڕابگەیەنێت، لەڕێگەی کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانییەوە، ئاستی پێشکەوتنی بەدەست هاتوو، هۆکارەکانی دواکەوتنی هەنگاوەکانی ئاشتی ئاشکرا بکەن و مافی هیواخوازان بە ڕێبەر ئۆجالان بدەن تا پرۆسەکە ببێتە ڕاستیەکی بەرجەستە.

 

سەلوا عوسمان هۆشداری دا لە درێژەدان بە دواخستنەکانی تورکیا و وتی: سەرکەوتن یان شکستی ئەم پرۆسەیە کاردانەوەی دەبێت بۆ هەر چوار پارچەی کوردستان.

ڕەهەندەکانی هەژموونی کولتووری و کاریگەرییەکانی بێدەسەڵاتی تورکیا لەسەر کورد لە سووریا

پەیمان عەلوش، ڕێکخەری کۆنگرەی ستار لە کۆبانێ، ڕەخنەی لە دواخستنی تورکیا گرت لە چارەسەرکردنی پرسی ئاشتی و کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک، وتی: سیاسەتی تورکیا ڕەنگدانەوەی ڕەقیی و پێداگرییە لەسەر سەپاندنی یەک ناسنامە، یەک ئاڵا، یەک نەتەوە، یەک زمان و یەک کولتوور، بەبێ ئەوەی دان بە هیچ جیاوازی و فرەچەشنییەکی دیکەدا بنێت، هەروەها دواکەوتنی کردەوەکانی تورکیا و سیاسەتە ئارەزوومەندانەیەکانی بەرامبەر بە لایەنەکانی دیکە بە ڕوونی ئەم ڕێبازە نیشان دەدەن.

 

ڕوونیشیکردەوە، سەرەڕای تێپەڕبوونی زیاتر لە ساڵێک بەسەر بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک، ئەنقەرا هیچ هەنگاوێکی یاسایی بناغەی لەو بارەوە نەناوە، لەبەرامبەردا وتی: پەکەکە دەستپێشخەریی مێژوویی پێشکەش کردووە، لەوانە هەڵوەشاندنەوەی بنچینەی ڕێکخراوی پەکەکە و لەناوبردنی چەکەکان، هەروەها بەردەوامی دەستپێشخەرییە تاکلایەنەکان ناتوانێت قۆناغێکی ڕاستەقینەی ئاشتی و دیموکراتیک دابمەزرێنێت.

 

هاوکات ئاماژەی بەوەشکرد، هەوڵەکانی دەوڵەتی تورکیا تەنها بۆ تێکدانی دۆزی کورد لە چوارچێوەی سنوورەکانیدا نییە، بەڵکو کاریگەری نەرێنی لەسەر پرسی کورد لە سووریا هەیە، هەروەها دەوڵەتی تورکیا هۆکارێکی ڕاستەوخۆی ئاستەنگەکانی ئێستایە، بەتایبەت مافەکانی ژنان و مافە زمانەوانی و کولتوورییەکان لە پرۆسەی یەکگرتن.

 

پەیمان عەلوش لە کۆتای قسەکانیدا جەختی لەسەر پەیامی ئەم دواییەی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان کرد، کە تیایدا جەختی لە پێویستی دەوڵەتی تورکیا کردەوە بۆ خێراکردنی جێبەجێکردنی ئەرکە یاساییەکانی بۆ پێشخستنی پرۆسەی ئاشتی.

 

بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک لە نێوان دەستپێشخەرییە مێژوویی و تاکلایەنەکانی کورد و بێدەسەڵاتی تورکیا کە ڕەتیدەکاتەوە هیچ خەڵاتێکی یاسایی و دەستووری بکات، بە هەڵپەسێردراو دەمێنێتەوە، پێشبینیکردن هەروا هەستی زاڵە سەبارەت بەو هاوسەنگییە ناوچەییانەی کە مانگەکانی داهاتوو دەیھێنن، کە ڕەنگە چارەنووسی پڕۆسەی ئاشتی و داهاتووی مافە ڕەواکانی گەلانی ناوچەکە دیاری بکات.