فەڵەستین

 

حەماس بە پێی هاوکێشەیەک کە تەنها خۆی لێی تێدەگات، هێرشەکەی حەوتی تشرینی یەکەمی دەستپێکرد، بە پشتگوێخستنی هەردوو زیانی ماددی و مرۆیی، بەخشینی هەلبژاردنی لە دانیشتوانی کەرتی غەززە بە خۆی، ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی ئەمڕۆ دۆخێکی ناخۆش بۆ شارەکە و دانیشتووانەکەی دروست بکات، هەروەها هەڕەشەی بەردەوامی ئاوارەبوون هاوکات لەگەڵ داگیرکردنەوەی شارەکە بۆ دزینی هەموو زەوی و مێژووەکەی.

 

جیڤارا تەها، ڕۆژنامەنووس و شرۆڤەکاری سیاسی ئاماژەی بەوەشکرد، کە بڕیارەکە بۆ ٧ی تشرینی یەکەم لەلایەن ڕێکخراوە باڵاکانەوە هات، بەڵام جێبەجێکردنی بەدەست حەماسەوە بوو، بەتایبەتی کە هەرکەسێک سەیری بابەتەکە بکات درک بەوە دەکات کە بە وردی پلانی بۆ دانراوە و ڕێکخرابوو، بە کۆنتڕۆڵکردنی هەموو هەنگاوێک کە ئەو ڕۆژە ڕوویدا، هەموو شتێک بە وردی حیساب کرابوو، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە هێرشەکە بڕیارێکی سیاسی بووە کە کاردانەوەی لەسەر شاری غەززە ترسناک بووە، بە تایبەت بۆ خەڵکی مەدەنی کە بە تەنها ڕووبەڕووی ترسناکییەکانی شەڕ بوونەتەوە.

 

دووپاتی کردەوە، کە بڕیارەکەی ٧ی تشرینی یەکەم بڕیارێکی سیاسی نێودەوڵەتی بووە، لەلایەن ئەندامانی حەماسەوە جێبەجێکرا، وەک پێشەکییەک بۆ پلانێکی گەورەتر کە لەلایەن هەردوو ئیسرائیل و ئەمریکاوە دژی فەڵەستین و بە تایبەتی کەرتی غەززە بە لەبەرچاوگرتنی سەرچاوەکانی، لە شوێنی ستراتیژییەوە تا کێڵگە گازی سروشتییەکانی داڕێژرابوو، ڕوونیکردەوە، کە حەماس پێشبینی وەڵامدانەوەی ئیسرائیل و وێرانکارییە بەرفراوانەکانی دەکرد، بەتایبەتی دوای ئەوەی هەواڵەکان باسیان لێ دەکرد کە چوار هەزار ئەندامی حەماس کوژراون و دوو هەزاری دیکەش ماونەتەوە لەڕێگەی تیرۆرکردنەوە لە ماوەی داهاتوودا لەناوببرێن.

 

جیفارا تەها، ئاماژەی بەوەشکرد، کە هەڵبژاردنی ٧ی تشرینی یەکەم وەک بەروارەکە بێهودە نەبووە، پێش ئەویش ساڵڕۆژی دامەزراندنی بزووتنەوەی جیهادی ئیسلامی بەڕێوەچوو، لەو ماوەیەدا باڵی سەربازیی ئەو گروپە نمایشێکی لە ناوەندی شار ئەنجامدا، کە لە تەلەفزیۆنەوە پەخشکرا، لە گرتە ڤیدیۆییەکاندا دەیان کەس دەردەکەون کە بڕیاربوو بەیانیەکەی دیکە هێرش بکەنە سەر خاکی فەڵەستین، بەمەش ناسنامەکانیان بە ئاسانی ناسرایەوە، بە هەمان شێوە ژمارەیەکی زۆر موشەک بەرەو شوێنی نیشتەجێبوونی ئیسرائیل هەڵدران.

 

”مۆڵەتی لە فەڵەستینییەکانی وەرنەگرتوە”

ئەوە ڕوون بووەوە، کە کەرتی غەززە تاکە کەرتی غەززە نییە کە لەلایەن ئۆرگان و ڕێکخراوە گەورە نێودەوڵەتییەکانەوە بەڕێوەدەبرێت، بەڵکو لەلایەن وڵاتانی عەرەبی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیشەوە بەڕێوەدەبرێت، کە بەپێی پلانی باش دیاریکراو کاردەکەن، حەماس دوو بژاردەی لەبەردەستدایە بۆ پاراستنی هەندێک کەسایەتی کە ڕەنگە بە تەنها لە بزووتنەوەکە نەبن، شەڕی ناوخۆیی یان بەشداریکردن لە شەڕێکی گەورەی وەک شەڕی ٧ی تشرینی یەکەم، بابەتەکە بە هێرشێک دەستی پێکرد، دواتر ڕوماڵی میدیایی بەرفراوان و چۆڵکردنی ناوچە سنوورییەکان، لەڕاستیدا هەزاران کیلۆمەتر زەوی لە نێوان "ئیسرائیل" و "غەززە"دا.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، حەماس پێش دەستپێکردنی ئەم هێرشە مۆڵەتی لە هیچ کەسێک وەرنەگرتووە، بەتایبەتی لە فەڵەستینییەکانەوە، کە بە کارەساتێکی گەورە لە خەو هەڵسان، جگە لەوەش حەماس پەناگەی لە بۆردوومانەکە بۆیان دابین نەکرد، هەموو ئەو تونێلانەی کە بزووتنەوەکە لە کەرتدا دروستی کردبوو بۆ مەبەستی شەڕکردن بەکاردەهێنران، لە کاتێکدا خەڵکی مەدەنی بەجێهێڵدرابوون کە ماڵەکانیان بەسەر سەریان بۆردوومان بکرێت، بەتایبەتی ئەوانەی کە شوێنێکی دیکەیان نەبوو بۆ ئەوەی بچن و بەهۆی بێهیواییەوە ناچاربوون لە ماڵەکانیاندا بمێننەوە.

 

ڕوونیکردەوە، لە ڕووی یاساییەوە، دەسەڵاتی حەماس لە کەرتی غەززە ڕەوا نییە، هەروەها دەسەڵاتی مەحمود عەباس، سەرۆکی فەڵەستین لە کەرتی ڕۆژئاواشدا ڕەوا نییە، هەردوو خولەکەیان لە ساڵی ٢٠٠٦ دەستی پێکرد و لە ساڵی ٢٠١٠ کۆتایی هات، هەروەها دوای ئەو ساڵە، دەبوو هەڵبژاردنی تۆکمەی یاسادانان و سەرۆکایەتی ئەنجام بدرێت بۆ گواستنەوەی حوکمڕانی کەرتی غەززە و کەناری ڕۆژئاوا بۆ دەسەڵاتێکی یاسایی شەرعی کە بەپێی یاسای فەڵەستین بەڕێوەیان ببات، هەر بۆیە حەماس مافی ئەوەی نییە هێرشێکی دڕندانە وەک هێرشی ٧ی تشرینی یەکەم ئەنجام بدات و فەڵەستینییەکان تێوەگلێنێت.

 

"هیچ ئامانجێکی سیاسیی بەدەستنەهێنا"

جیڤارا تەها جەختی لەوە کردەوە، کە جیاوازی هەیە لە نێوان بەرخۆدان کە چەمکێکی سیاسی و سەربازیی دروستە و سەربازی کە ڕۆڵی پاراستنی گەلەکەیە لە ناوخۆدا و هاوڵاتی کە بڕیارە لەلایەن هەردوولاوە بپارێزرێت، وتی: حەماس لە ڕێگەی ئەم هێرشەوە هیچ ئامانجێکی سیاسیی بەدەست نەهێنا، یەک بست لە زەوییە داگیرکراوەکانی فەڵەستین بەدەست نەهێنایەوە، بە پێچەوانەوە زەوییەکی زیاتر دەستی بەسەردا گیراوە و برا، بەتایبەتی کە ئێستا بیانووەکان بە ئاسانی بەردەستن و بەهێزن، لەبری ئەوەی ئەمڕۆ داوای پاراستنی کەرتی ڕۆژئاوا بکەین، بانگەوازی پاراستنی کەرتی غەززە دەکەین لە فراوانبوونی نیشتەجێبوون.

 

جیڤارا تەها ئاماژەی بەوەشکرد، کە ئامانجەکانی هێرشی ٧ی تشرینی یەکەم پێشتر بەدی هاتووە، ئەمڕۆ قوربانی و وێرانکاری زیاترە، ژمارەی کوژراوانی فەڵەستینییەکان بەردەوام لە زیادبووندایە و ناوچەیەکی جوگرافیای فراوان بە تەواوی چۆڵە لە دانیشتوانی ڕەسەنیی، وتی: زیادبوونی ژمارەی منداڵانی بێ باوک و خاوەن پێداویستی تایبەت، هەروەها فشار بۆ لەناوبردنی هەموو لایەنەکانی ژیان لەو کەرتەدا، وەک ئامادەکارییەک بۆ گواستنەوە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.