ئەستەنبوڵ

 

 نووسینگەی یاسایی ئەسرین سەبارەت بە چارەسەری دیموکراسیانەی پرسی کورد، دەستکارییەکانی دژی عەبدوڵڵا ئۆجالان ڕێبەری گەلی کورد و ڕژێمی ئیمراڵی، بەیاننامەیەکی نووسراوی بڵاوکردەوە.

 

قۆناغێکی چارەنووسساز و هەوڵدان بۆ چارەسەر

لە سەرەتای بەیاننامەکەدا وەبیر هاتەوە کە کورد بە قۆناغێکی چارەنووسسازدا تێدەپەڕێت و بەم شێوەیە درێژەی پێدرا: قۆناغێک کە تێیدا هەوڵەکان بۆ دروستکردنی ئەگەری چارەسەرکردنی پرسی کورد، کە پاشخانە مێژوویی و سیاسییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی دوو سەدە پێش ئێستا، لەسەر بنەمای سیاسی و یاسایی و دوورخستنەوەی لە هاوکێشەی ململانێ و توندوتیژی، ئەمە سەردەمێکە کە چەندین بازنە خەریکی تەشەنەکردنی دەستکاری و توندوتیژییە قسە و باسێکی ئیستفزازی دژی بەرێز عەبدوڵا ئۆجالان کە ئەکتەری سەرەکی ئەم پرۆسەیە و ئەو دەرفەتەی کە هاتۆتە ئاراوە و هەموو هەوڵەکانی لەسەر گۆڕینی ئەم دەرفەتە بۆ چارەسەرێکی ئاشتیانە و دیموکراسی هەمیشەیی چڕدەکاتەوە دەزانین ئەم تێڕوانینە کە هەوڵدەدات کێشکردنی مێژوویی و سیاسی پرسی کورد بشارێتەوە و پرۆسەی بەردەوام لە چوارچێوەی بنەڕەتی خۆیدا بە کورتکردنەوەی بۆ ئەجێندا هەستیارییە هەرزانەکانی خۆی. هیچ سنوورێکی ئەخلاقی نازانێت”.

 

ئامانجی لەناوبردنی ئاشتی و کاریگەریی شەڕ لەسەر هەژاران

لە درێژەی بەیاننامەکەدا هاتووە کە ئەم لێدوانە دەربڕینی هەڵوێستێکە کە ئامانجی لەناوبردنی هەوڵەکانی کۆمەڵگایە بۆ ئاشتی و دیموکراسی. فەرمانگەی یاسایی ئەسرین ڕایگەیاند کە ئەمە هەروەها "دەربڕینی نائارامییە لەگەڵ کۆتایی هاتنی ململانێ و توندوتیژی"، دەشڵێت: "ئەوانەی زۆرترین دڵتەنگن بە کۆتایی ململانێکان، ئەوانە نین کە لە ڕابردوودا باجی مرۆیی و ئابووری و کۆمەڵایەتی خۆیان داوە. لە کاتێکدا ئەوان قسەی بۆمباویانە سەبارەت بە 'خانووەکانی بێ سەقف' دەکەن، ئەوان لە 'ناوچەی ئاسوودەیی' خۆیان هەڵدێن. ئەو ڕاستییەی کە ئەوانەی سازش ناکەن چاوەڕوانی ئەو کەسانە دەکەن کە لەو خانووانەدا دەژین دووبارە دانی باجەکەی، دیارترین دەرکەوتنی شەهوەتی خوێنە، ئەم ژینگەیە کە ڕەگەزپەرستی و قسەی ڕق و کینەیی بەخێو دەکات، وا گریمانە دەکات کە کۆمەڵگای تورکیا بە چەند دروشم و زانیاری هەڵە و لێدوانی ئیستفزازی بە ئاسانی دەستکاری بکرێ، ئەمەش ئەوەیە کە ئەوانەی دەوێرن بە کەم سەیرکردنی یادەوەری و توانای عەقڵانی کۆمەڵگا بۆ ئەم کۆمەڵگایە، سیاسەت بەرهەم بهێنن.

 

فەلسەفەی 'ژن ژیان ئازادی' و مشتومڕەکانی ئیمرالی

هەروەها فەرمانگەی یاسایی ئەسرین تیشکی خستە سەر فەلسەفەی "ژن ژیان ئازادی" و ڕایگەیاند کە لە ناوچەیەکی وەک ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، پێویستە چاوەڕوان بکرێت ئەوانەی کە باس لە بەرێز عەبدوڵا ئۆجالان دەکەن، کە ئازادی ژنان بە توخمێکی بنەڕەتی ئازادی کۆمەڵایەتی دەبینێت لەگەڵ فەلسەفەی 'ژن ژیان ئازادی' و خەباتێکی لەو ڕووەوە بنیات ناوە، لانیکەم ئاستێکی دیاریکراوی زانست و زیرەکییان هەبێت. فەرمانگەی یاسایی ئەسرین لە درێژەی قسەکانیدا وتی: بەڵام ڕوونە کە ناتوانرێت چاوەڕوانی ئەم ئاستە بکرێت لە بیرکردنەوەیەکی ڕەگەزپەرست و ژنکوژییەوە کە دەرگا بە دەرگا دەچێت و پرسیار لەبارەی پەنابەران و سووتەمەنی بێگانەپەرستییەوە دەکات.

 

فەرمانگەی یاسایی ئەسرین جارێکی دیکە سەرنجی بۆ پرسێکی گرنگی دیکە ڕاکێشا، کە یەکلاکردنەوەی ئیمرالییە و ڕایگەیاند: بوارێکی دیکەی دەستکاریکردن بریتییە لە گفتوگۆکردن لەسەر ‘یەکلاکردنەوە’ لەسەر ئیمرالی، ئەم پێکهاتەیە کە بەپێی ئەو پێداویستیانەی کە لە پرۆسەکانی ململانێ و چارەسەرکردنەوە سەریهەڵداوە دروستکراوە و زۆر لە نموونە هاوشێوەکانی جیهان لە دواوەیە، پێویستە بۆ پەرەپێدانی کاری سیاسی و یاسایی پرۆسەکە. دەرهێنانی لە چوارچێوە و گۆڕینی بۆ ئامرازێکی ئیستفزازی، درێژەپێدەری هەمان ڕێبازە”.

 

ڕەتکردنەوەی پێشێلکردنی مافی کەسی

هەروەها فەرمانگەی یاسایی ئەسرین بە توندی ئەم هەوڵەی ڕەتکردەوە و هەڵوێستی خۆی بەم شێوەیە دەربڕی: بێگومان ئینکاری ناسنامەی کوردایەتی بۆ ماوەی سەدەیەک، تێڕوانینی ٥٠ ساڵەی دەوڵەت و ڕژێمی ٢٧ ساڵەی ئیمرالی، لوکسی بێویژدانییان بەو گرووپانە بەخشیوە و توندوتیژی، تا ئەمڕۆش، شێوازی هێرشکردنە سەر خەباتی گەلی کورد بۆ مافەکانی مرۆڤ لە ڕێگەی بەرێز عەبدوڵا ئۆجالان و بڵاوکردنەوەی قسەی ڕق و کینەیان لە ڕێگەی ئەوەوە قبوڵکراوە، بە گشتی قبوڵکراوە کە بەرێز عەبدوڵا ئۆجالان کاریگەرترین و متمانەپێکراوترین کەسایەتی و پشتیوانیکراوترین کەسایەتییە لە کۆمەڵگەی کورددا، کە بەسەر جوگرافیایەکی فراواندا بڵاوبووەتەوە عەبدوڵا ئۆجالان گەلی کوردە، ئێمە ئەو جۆرە هەوڵانە ڕەتدەکەینەوە کە مافی کەسیی بەرێز عەبدوڵا ئۆجالان پێشێل دەکەن، لە ڕێگەی ئەوەوە گەلی کورد هەراسان دەکەن، هێرش دەکەنە سەر کەرامەتی خۆیان و ڕوانگەیەکی ڕەگەزپەرستانە و کۆلۆنیالیزم پڕۆژە دەکەن.

 

پێویستی ڕەخساندنی دەرفەت بۆ ئاشتی

هەروەها فەرمانگەی یاسایی ئەسرین جەختی لەسەر ئامانجی سەرەکی ئەم ئیستفزازییە کردەوە و بەم شێوەیە پێناسەی کرد: “ئاگاداری ئەو ئامانجە وروژێنەرانەی کەسانێکن کە بەبێ گوێدانە پەیوەندییەکانیان، بە زمانێکی پەڵەدار بە فاشیزم و دژە سۆسیالیزم و سێکسیزمی پیاوسالاری قسە دەکەن. و ڕێک لەبەر ئەم هۆکارە باسکردن لەسەر دۆخی بەرێز عەبدوڵا ئۆجالان گرنگ و بەنرخە. دەبێت دەرفەت بۆ بەرێز عەبدوڵا ئۆجالان کە توانای دەربڕینی خۆی و بەرگریکردن لە خۆی بە تەواوی ڕەتکراوەتەوە، بۆ ئەوەی ڕێگای ئاشتی نیشان بدات ژیان و ئاشتی و بەها ئەخلاقیەکانی کۆمەڵگا کە ناتوانن هەوڵی ئەم وڵاتە بۆ دیموکراسی و ئاشتی وروژێنن.”

 

ئیرادەی پاراستنی مافی هەموو چەوساوەکان

لە کۆتایی بەیاننامەکەی فەرمانگەی یاسایی ئەسریندا هاتبوو: “وەک چۆن لە پڕۆسە دادوەرییەکاندا ئەو قسە ڕەگەزپەرستی و ڕقاویانەی دژ بە کورد تاڕادەیەکی زۆر پشتگوێ خراوە، ئەو قسانەی هاوشێوەی بەرێز عەبدوڵا ئۆجالان تا ئێستا لە دەرەوەی بازنەی دەسەڵاتی دادوەری جێهێڵراوە، ئەمەش ڕێگەی خۆشکردووە بۆ بوێرییەکەی لە کایەی سیاسی و گشتیدا. بۆ ئەوەی تورکیا خۆی لە ئارەزوومەندانە و... پراکتیزەکردنی یاسایی تاکڕەوانە، دەبێت سەرەتا ڕووبەڕووی ڕابردووی یاسایی خۆی ببێتەوە بێگومان تاوتوێکردنی پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتی، ڕێگەدان بە هەموو لایەنەکان بۆ دەربڕینی بۆچوون و هەڵوێستەکانیان، و نیشاندانی هەڵوێستی بنیاتنەر و ڕەخنەگرانە لە کایەی گشتیدا، دەرکەوتنی پێویستن لەگەڵ ئەوەشدا، هەرکەسێک بەشداری دەکات، جا چ لەگەڵ پرۆسەکەدا بێت یان دژی، پێویستە ئەوە لەبەرچاو بگرێت کە پێویستە لەسەر بنەمای ئەخلاقی و ئینسانی بەردەوام بێت وەڵامدانەوەی لێدوانەکان بە پێچەوانەوە و لە چوارچێوەی یاسادا دەستپێشخەری پێویست دەگرنەبەر ئێمە مافی بەرێز عەبدوڵا ئۆجالان دەپارێزین کە جارێکی دیکە هەوڵی ئەوە دەدرێت کە 'بێ پارێزراو' بێت، هەروەها مافی کورد و مافی هەموو مرۆڤە چەوساوەکان لە هەر بارودۆخێکدا بێت".