کۆبانێ

 

 زانکۆی کۆبانێ پانێڵێکی سەبارەت بە دۆخی زمانی کوردی لە سوریا لە ژێر ناوی ‘زمانی کوردی و دادپەروەری زمانەوانی لە سوریا لە ڕوانگەی یاسایی، پەروەردەیی و ئایینی’ سازکرد.

 

هەرچەندە دیمەشق لە بڕیاری ژمارە ١٣ی خۆیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە زمانی کوردی زمانێکی قبوڵکراوە و گەلی کورد مافی خۆیەتی خوێندن بە زمانی زگماکی خۆی وەربگرێت، بەڵام پراکتیکەکەیان جیاوازە. وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی کاتی سوریا ئەو بڕیارەی پشتگوێ خست و پۆلەکانی زمانی کوردی بۆ چەند کاتژمێرێک سنووردار کرد.

 

ئەو بابەتانەی لە پانێڵەکەدا باس دەکرێن

ئەم بڕیارە بۆ سنووردارکردنی ژمارەی خوێندکاران لە ناوچەکانی ڕۆژئاوای کوردستان کاردانەوە و هەڵوێستی زۆری لێکەوتەوە. هەموو لایەک ڕایانگەیاند کە دەستپێکردنی ساڵی خوێندنی ٢٠٢٦-٢٠٢٧ بەبێ زمانی کوردی مومکین نییە. لەم چوارچێوەیەدا لە هەموو شوێنێک گفتوگۆ و هەڵسەنگاندن و چالاکییەکان ڕێکدەخرێن. هەروەها ئەمڕۆ لە شاری کۆبانێ پانێڵێک بەڕێوەچوو. پانێڵەکە کە دەیان مامۆستا و خوێندکار و کەسایەتییە ئاینی و ڕۆشنبیران و چالاکوانان ئامادەی بوون، لە دوو دانیشتنی سەرەکیدا بەڕێوەچوو. لە پانێڵەکەدا بڕیارەکانی حکومەتی کاتی سەبارەت بە زمانی کوردی، بارودۆخی یاسایی، بۆچوون و بەڵگەکانی ئایینی سەبارەت بە مافی خوێندن بە زمانی دایکی، و مۆدێلی پەروەردە لە ڕۆژئاوای کوردستان تاوتوێ و هەڵسەنگاندنیان کرد.

 

سەبارەت بە دۆخی زمانی کوردی دوای یەکگرتن لەگەڵ حکومەتی کاتی سوریا و پەیامی زانکۆی کۆبانێ لەم پانێڵەوە، ئاژانسەکەمان کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ جێگری بەڕێوەبەری کاروباری کارگێڕی زانکۆی کۆبانێ و هەروەها مامۆستای بەشی زمانەوانی کوردی، حیڤا میحمەد ئێلی ئەنجامدا.

 

زمانی دایک هێزی دەربڕینی مرۆڤە

 

 

هیڤا محمەد ئێلی هەڵسەنگاندنەکەی بە وتنی “زمان شوناسە” دەستپێکرد و لە درێژەی قسەکانیدا وتی: زمان تەنیا ئەو ئاخاوتنە ڕۆژانەیە نییە کە دەیبینین، هەموو نەتەوەیەک لە جیهاندا زمانی تایبەتی خۆی هەیە و ئەم هەمەچەشنی و جوانی و جیاوازییە ڕەنگێکی جیاواز بە ژیان دەبەخشێت”. هیڤا محمەد ئێلی پرسیاری کرد: لە هەمان کاتدا زمان بۆ مرۆڤ دەبێتە چ جۆرە دیارییەک؟ و وەڵامی دایەوە: بۆ نمونە کاتێک منداڵێک بە دەستمانەوە دەگرین، دەبینین کاتێک هەست و بیرکردنەوە و دەربڕینەکانی دەردەبڕن، یەکسەر زمانی دایکی بەکار دەهێنن، هەر لەبەر ئەم هۆکارەش ​​زمانی دەربڕین و دەربڕین ڕاستەوخۆ زمانی دایکە، تەنانەت کاتێک دەڵێین زمان شوناسە، ئێمە تەنیا وەک ڕستەیەکی ئاسایی نایڵێین، زمان شوناسێکە چونکە ڕێگەمان پێدەدات دەرببڕین و دەرببڕین خۆمان”.

 

زمانی کوردی زمانی پەروەردە و زانست و ڕۆشنبیری بێت

مامۆستا هێڤا سەرنجی بۆ ئەو بڕیارانە ڕاکێشا کە حکومەتی کاتی سوریا سەبارەت بە زمانی کوردی ڕایانگەیاند و لە درێژەی قسەکانیدا وتی: وەزارەتی پەروەردەی سوریا بڕیاری لەسەر زمانی کوردی داوە کە زمانی کوردی تەنها بۆ سێ مانا سنووردار بکات، ئەم بڕیارە مێژوو و کار و دەستکەوتەکانمان لە بواری زماندا لەناو دەبات و ئەو دەستکەوتانەمان لێ دەسەنێتەوە کە بە زەحمەتی زۆرەوە بەدەستمان هێناوە، شۆڕشی ١٩ی تەمووزمان یەکێک لە پایە سەرەکییەکانی لەسەر زمانی کوردی بنیاتنابوو شۆڕش.

 

زمانی کوردیش زمانی زانستە و مۆدێلێکمان هەیە

هیڤا ئێلی ئاماژەی بەوەدا کە زانکۆی کۆبانێ دەیەوێت جەخت لەوە بکاتەوە کە زمانی کوردیش دەتوانێت زمانی زانستیش بێت و وتی: ئەو بڕیارەی کە درا مایەی هەڵوێست و ناڕەزایی بوو لە سەرانسەری ڕۆژئاوای کوردستان، بۆ ئەمەش چەندین چالاکیی جیاواز ئەنجامدرا، ئێمەش وەک زانکۆی کۆبانێ پانێڵێکیشمان ڕێکخست لایەنە یاسایی و پەروەردەیی و ئایینییەکانی لە هەمان کاتدا ویستمان ئەو ئەزموون و مۆدێلە هەڵسەنگێنین کە لە ژێر چاودێری ئیدارەی خۆسەردا جێبەجێ کراوە بەو پێیەی زانکۆ بەرزترین ئاستی پەروەردەیە و هەوڵێکی زۆریش لەم ڕووەوە دراوە.

 

گەلی کورد مافی ئەوەی هەیە زمانێکی نەتەوەیی هەبێت

هیڤا محمەد ئێلی مامۆستای زمانی کوردی لە کۆتاییدا پەیام و داخوازییە سەرەکییەکانی بەم وشانە کۆتایی پێهێنا: "بواری پەروەردە و زانکۆ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆیان هەیە، هەر لەبەر ئەم هۆکارە پێویستە ئەو منداڵانەی بە زمانی کوردی دەخوێنن بە هەمان شێوە لە زانکۆ درێژە بە خوێندن بدەن، با زانکۆ بخەینە لایەک، بەڵام بۆ منداڵان و خوێندکاران،سێ زمان هەرگیز بەس نین، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە زمانی کوردی وەک زمانێکی نەتەوەیی خەڵکی ئەم وڵاتە سەیر ناکرێت.  بە پێچەوانەوە ئەم زمانە وەک زمانێکی بیانی وەرگیراوە کە تەنها بە فەرمی دەخوێندرێت، بەڵام ئایا دەڵێن زمانی ئینگلیزی لە سوریادا هەیە؟