سارا عەگید

 

قامیشلۆ – هەموو ساڵێک ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی لە ٢٢ی نیساندا بەڕێوەدەچێت، ئەم ڕۆژە کە لە ڕوانگەی نەتەوەیی و کولتوورییەوە ڕۆژێکی گرنگە، یادی خەبات بۆ ئازادی ڕادەربڕین دەکاتەوە، ئەم ڕۆژە دەرچوونی یەکەم ژمارەی ڕۆژنامەی کوردستانە، ڕۆژنامەی کوردستان لە ٢٢ی نیسانی ١٨٩٨ لە قاهیرەی پایتەختی میسر دەرچووە، ڕۆژنامەی کوردستان لە لایەن میقداد میدحەت بەدرخانەوە دامەزراوە و بە یەکەم ڕۆژنامەی زمانی کوردی دادەنرێت، سەرەڕای هەلومەرجی سەخت، ڕۆژنامەی کوردستان بە نهێنی بڵاوکرایەوە و دابەشکرا، لەو سەردەمەدا وەک پلاتفۆرمێکی کولتووری و سیاسی بوو بۆ پێشخستنی هۆشیاری نەتەوەیی کورد و زیادکردنی زانست و زانیاری، ئەمەش سەرەتای گەشتێکی دوورودرێژی خەباتی کولتووری بۆ گەلی کورد بوو.

 

چاپەمەنی ئازادی کورد بوو بە دەنگی کورد، ئاوێنەیەک کە ڕەنگدانەوەی کێشەکانی کورد و پلاتفۆرمێک بوو کە لە خزمەتی مافەکانیدا بوو، سەرەڕای هەموو هەلومەرجی سیاسی و ستەم و قەدەغەکردن، ڕۆژنامەنووسانی کورد هەرگیز لە بەجێگەیاندنی ئەرکی خۆیان نەوەستاون، سەرەڕای ئەوەی ڕاگەیاندنی ژنان کە ئەقڵیەتی پیاوسالاری و خەباتی تایبەتی سیستمە ستەمکارەکان زاڵ بوو، لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا هەنگاوێکی گەورەی ناوە.

 

بە بۆنەی ١٢٨ ساڵەی ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی، جودی عەلی، پەیامنێری کەناڵی ڕۆناهی، سەبارەت بە گرنگی ڕۆژنامەگەریی کوردی بۆ ئاژانسەکەمان قسەی کرد، ڕۆژنامەنووس جودی عەلی، لە سەرەتای قسەکانیدا، پیرۆزبایی ١٢٨ ساڵەی ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی لە سەرجەم ڕۆژنامەنووسانی کورد کرد و وتی: هەموو ساڵێک ٢٢ی نیسان ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردییە، کە بۆ ئێمە وەک گەلی کورد دەرفەتێکە، یەکەم ڕۆژنامەی کوردی بە ناوی کوردستان لە ساڵی ١٨٩٨ دەرچوو، سەرەڕای سەختییەکان، ڕۆژنامەگەریی کوردی توانیویەتی تا ئەم ڕۆژە کە ژار بمێنێتەوە.

 

هەرچەندە زۆرێک لە ڕۆژنامەکان دەستیان بە بڵاوکردنەوە کردووە و داخراون، بەڵام ئەمە هێزێک بووە کە ڕێگەی داوە ڕۆژنامەگەری کوردی بە توندی بەردەوام بێت، لەم ڕۆژەدا ئاهەنگ دەگێڕین بۆ هەڤاڵە ڕۆژنامەوانەکانمان کە لە پێناو ئەم مەبەستەدا شەهید بوون، هەروەها هەموو ئەو هەڤاانەمان کە لە کێڵگەکاندا کار دەکەن.

 

‘’ڕۆژنامەگەری ژنان تایبەتمەندییەکی زۆر تایبەتی هەیە’’

جودی عەلی ڕاشیگەیاند، ئەم ڕۆژە بووەتە میراسێک کە لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر دەگوازرێتەوە، هەروەها ئامرازێکە بۆ ئەوەی ڕۆژنامەگەریی کوردی لەسەر پێی خۆی بمێنێتەوە و بەناوی پەیوەندیی ئازادەوە کاربکات، جودی عەلی سەرنجی بۆ ڕۆڵ و ئەرکی ژنانی ڕۆژنامەنووسانی کورد ڕاکێشا و درێژە بە وتارەکەی دا بەم شێوەیە: مێژووی ڕۆژنامەگەریی ژنان لە غوربەتلی ئیرسۆزەوە دەستی پێکرد و زۆرێک لە ژنان درێژەیان پێدا، زۆرێک لە ژنە ڕۆژنامەنووسەکانیش کاریان کردووە، و تا ئێستاش کار دەکەن، هەروەها ڕۆڵێکی گەورەیان لەم بوارەدا هەبووە. مێژووی ڕۆژنامەگەریی ژنان تایبەتمەندییەکی گەورەی هەیە لە چوارچێوەی ڕۆژنامەگەریی گشتیدا بۆ گەیشتن بە دەنگی کۆمەڵگە، دەنگی ژنان یان دەنگی شۆڕش، بۆ بڵاوکردنەوە و گەشەکردنی پەیامی ئەم شۆڕشە لە هەموو شوێنێکدا، وەک دیلیسان ئیبیش و جیهانی ئەمە جیهان بلگین کە لە هێرشەکانی دەوڵەتی داگیرکەری تورکدا شەهید بوون، گیانیان بەخت کرد”.

 

’'ڕۆژنامەنووسانی ژن ئامانجی هێرشی دەوڵەتی تورکیا و چەتەکانی نییەتی'’

باسی لە ئامانجی هەڤاڵەکانی کرد و وتی: هەڤاڵە ڕۆژنامەنووسەکانمان هەمان ئامانجیان هەبوو، کە ئامانجیان ئاشکراکردنی ڕاستییەکان بوو، بەتایبەتی لە کاتی هێرشە توندەکانی دەوڵەتی داگیرکەری تورک بۆ سەر ناوچەکانی ڕۆژاڤای کوردستان، هەروەها ئەو زانیارییە ناڕاستانەی کە لەلایەنیە ئەوەوە بڵاودەکرانەوە، دەیانوت بەنداوی تشرین کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی ئەوانەوە، بە وردی ئەوە بگەیەننە خەڵکی ناوچەکە و هەموو جیهان. بە تایبەتی کاتێک جیهان بلگین و نازم دەستان ڕووداو و هێرشەکانیان بۆ سەر بەنداوەکە بەڵگەدار کرد، هەروەها ڕاپۆرتیان دا کە بەنداوەکە نەکەوتۆتە ژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتی داگیرکەری تورکیا و بەرخۆدانی خەڵک بەردەوامە. ئەمە گەورەترین و بەهێزترین وەڵامی دەوڵەتی داگیرکەری تورک و چەتەکانی بوو. دوای چەند ڕۆژێک هەردوو ڕۆژنامەنووسەکە لەلایەن دەوڵەتی تورکەوە هێرشیان کرایە سەر. ئەمەش بەو واتایە دەگەیەنێت کە دەوڵەتی تورک ڕێگە نادات ژنێک ڕاستییەکان دەرببڕێت و کارەکانی ئەنجام بدات. هەر لەبەر ئەم هۆکارە هەموو ڕۆژنامەنووسان بە تایبەت ڕۆژنامەنووسانی ژن کرانە ئامانج، دیسانەوە بە ئامانجگرتنی ئەو ڕۆژنامەنووسە لە کەناڵی ژنتیڤییەوە، دەرکەوت کە ئەوان لە دەسەڵاتی ڕۆژنامەنووسان دەترسن.

 

ڕۆژنامەنووس جودی عەلی وتی: ژنە ڕۆژنامەنووسەکانی باوکوری کوردستانیش کەوتوونەتە ژێر فشاری دەوڵەتی تورکیا و وتی: زۆرێک لە ژنان ڕۆژنامەنووسانی باکووری کوردستان تووشی فشار و هێرشی دەوڵەتی تورکیا دەبن، ڕۆژنامەنووسانی ژن دەستگیر دەکرێن و مافی ڕۆژنامەوانییان لێ دەگیر دەکرێت.

 

”لە سەردەمی بەعسدا ژنانی کورد لە میدیاکاندا پشتگوێ خران”

جەختی لەوە کردەوە، کە ڕۆژنامەگەری ژنان سەرەڕای سەختییەکان بەهێزە و وتی: زۆرترین ژمارەی ژنان لە ڕێکخراوەکانی ڕاگەیاندن لە نێوان سەدا پەنجا بۆ شەستدای، ژنان لە هەموو بوارەکاندا لە ڕێکخراوەکانی ڕاگەیاندن و پەیوەندیکردندا کاردەکەن، وەک پێشکەشکار و فۆتۆگرافەر و بینراو و لە ڕادیۆکان، ژنانیش ڕۆڵیان هەیە لە ڕێکخراوەکەدا، کاتێک ڕژێمی بەعس لە دەسەڵاتدا بوو، بە گشتی ڕێگەی بە کورد نەدەدا بۆ بەشداریکردن لە چالاکییەکانی ڕاگەیاندن، چونکە کاتێک کورد دەبووە ڕۆژنامەنووس ژیان بە دەنگی گەلی کورد و ڕەنگ و کولتوور و زمانەکەی دەبەخشی و هەر لەبەر ئەم هۆکارەش خەڵک بە گشتی و ژنانی کورد بەتایبەتی مافی ئەوەیان نەبوو ببنە ڕۆژنامەنووس و سەرکردەی کۆمەڵگەکەیان.

 

”بە هۆی کاری هەڤاڵە شەهیدەکانمانەوە، ژنان بوونە شوێنکەوتووی ڕاستییەکان”

جودی عەلی سەرنجی بۆ ڕۆژانی سەرەتای شۆڕشی ڕۆژا و ژمارەی ڕۆژنامەنووسان بەرزبووەوە وتی: لەگەڵ دەستپێکردنی شۆڕشی ڕۆژئاوای کوردستان ژمارەی ڕۆژنامەنووسان کەمی کرد، بەتایبەتی ژنانی ڕۆژنامەنووسان، لە لایەک بەهۆی تێڕوانینی کۆمەڵگە و لە لایەکی دیکەوەی جێزان، دەیانوت چۆن ژنان دەچنە دەرەوە و دەنگی خەڵک بن، دەنگی ڕاستی بن لەسەر شەقامەکان.. یان کامێراکەتان ببنە و وێنە و ڤیدیۆ بگرن چونکە لە کۆمەڵگەی ئێمەدا هەمیشە بە شەرمەزاری دادەنرا بۆ ژنان کە بچنە دەرەوە، لەسەرەتادا سەختی زۆر هەبوو، چ لە خودی ژنانەوە وەک تاک، چ لە کۆمەڵگە و خێزانەوە، کە بە تێڕوانینێکی دواکەوتووانە سەیری ژنانیان دەکرد، بەڵام ئەمە وردە وردە زاڵ بوو و لە سایەی کاری هەڤاڵە شەهیدەکانمان و تەڤگەری پەکەکە و بەتایبەتی تەڤگەری ئازادی ژنان.

 

میراسێکی دەوڵەمەند

جودی عەلی وتی: ژنان بە پەروەردە و ئیرادە و هێزی خۆیان، کامێراکانیان هەڵگرت و چوونە دەرەوە بۆ ناو کۆمەڵگەکانیان بۆ ئەوەی پرسیار و بەدواداچوون و ڕاپۆرت بکەن، ئەمەش لە سایەی ئەو ڕاهێنانە ڕۆژنامەگەرییەش بوو کە پێشکەش کرا، بەم شێوەیە ژنانی ڕۆژئاوای کوردستان به شداری چالاکی میدیایی بوون. پەیڕەوی لە ڕێباز و میراسی شەهیدان غوربەتێلی ئارسۆز و نوژیان ئەرهان دەکەین.

 

میدیای سەربەخۆ

جودی عەلی ئاماژەی بەوەدا، کە ژنانی ڕۆژنامەنووس لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنی خۆبەڕێوبەریدا کاردەکەن، جگە لەوەی ژمارەیەکی زۆر لە ژنان کە لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنی گشتیدا کاردەکەن، هەروەها ژنان لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنی سەربەخۆشدا کاردەکەن ڕادیۆی سەربەخۆی ژنان ”ستار ئێف ئێم”، ژنتیڤی، دەزگاکانی ژنان دامەزران، بەم شێوەیە ژنان دەیانتوانی خۆبەڕێوبەری خۆیان لەناو دەزگاکانی ڕاگەیاندنیشدا جێگیر بکەن، لە ڕووی ڕێکخستنەوە، سەندیکای ڕۆژنامەگەریی ژنان لە ڕۆژاڤای کوردستان (یەرەجە) سەرقاڵی کاری ژنانە و بووەتە ڕێکخراوێک کە سەرجەم ژنانی ڕۆژنامەنووس ڕێکدەخات، ئەنجومەن و ئەندامانی ئەنجومەنی هەیە.

 

دەنگدان بە شۆڕشی ژنان

جودی عەلی ئاماژەی بە دەستکەوتەکانی شۆڕشی ڕۆژئاوای کوردستان کرد لە بواری ڕاگەیاندن و لە وتی: ژنان لە هەموو بوارەکاندا خۆیان پەروەردە کرد و خۆیان ڕێکخست، لە بوارەکانی سەربازی، ئابووری، سیاسی، کۆمەڵایەتی، ڕۆشنبیریشدا ژنانی ڕۆژنامەنووس خۆیان لەو بوارانەدا ڕێکخستووە، ئەوان دەیانویست بە هەموو شێوەیەک دەنگی شۆڕش بەرز بکەنەوە، بە تایبەت دەنگی شۆڕش لە ڕۆژئاوای کوردستان و هەروەها دەنگی شۆڕشی ژنان.

 

”ئێمە بەڵێنەکانمان بەدیدێنین"

ڕۆژنامەنووس جودی عەلی لە کۆتایی قسەکانیدا، وتی:  ڕێبازی هاوڕێ شەهیدەکانمان دەگرینە بەر ئەو بەڵێنانەی بە هەڤاڵە شەهیدەکانمان دابوو نەک هەر دروشم نابێت، بەڵکو لە پراکتیکەکەماندا جێبەجێیان دەکەین، وەک چۆن لەم دێڕەدا ڕێپێوانمان کرد بۆ گەیشتن بە ڕاستی و بوونە قەڵغانێک لە بەرامبەر سەختی و ناخۆشیەکاندا، ئێمەش بەدوای هێڵ و ڕێگای ڕاستیەکاندا دەڕۆن، هەروەها با میراسی ڕۆژنامەگەریی کوردی لە ڕۆژنامەنووسێکەوە بۆ ڕۆژنامەنووسێکی دیکە، لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی دیکە بگوازینەوە، ئێمە بە پێشەنگایەتی ئەواندا درێژە بە گەشتەکەمان دەدەین، بەو ڕێگایەی کە بۆیان داناوین.