ناوەندی هەواڵ

 

پیلانێکی گەورە لە دژی دەستکەوتەکانی گەلی کورد لە ڕۆژئاوای کوردستان لە ٦ی کانوونی دووەمەوە کاری پێدەکرێت، بە پێشەنگایەتی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان لە ٢٩ی کانوونی دووەم ڕێککەوتنێک لە نێوان هەسەدە و هەتەشە واژۆ کرا بۆ ڕێگریکردن لە کۆمەڵکوژییەکی گەورە کە مەبەست بوو لە ڕۆژئاوای کوردستان ئەنجام بدرێت، لە چوارچێوەی ڕێککەوتنەکەدا هەوڵەکانی یەکگرتنی دیموکراتیک خرایە بواری جێبەجێکردنەوە، هەرچەندە ڕێگری لە پیلانگێڕی کرا، بەڵام مەترسی لەسەر شۆڕش بەردەوامە.

 

فۆزا یوسف، ئەندامی هاوسەرۆکایەتی پەیەدە سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ناوچەکە، ئەو خاڵانەی یەکگرتن کە خەریکە دەچنە بواری جێبەجێکردنەوە، هەروەها ئەو هەڕەشانەی کە هێشتا لە ناوچەکەدا بەردەوامن، لەمەودوا خەباتی ژنان چۆن دەبێت، وەڵامی پرسیارەکانی بێریڤان ئیناتجی، سەرنووسەری ئاژانسەکەمانی دایەوە.

 

*لە ساڵیادی پیلانگێڕی نێودەوڵەتی ١٥ی شوبات نزیک دەبینەوە، ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان چۆن هەڵسەنگاندن دەکات بۆ هێرشەکانی سەر ڕۆژئاوای کوردستان کە بە پیلانی دووەمی نێودەوڵەتی زانی؟

پێناسەی ڕێبەر ئاپۆ بۆ ئەم پیلانگێڕییەی دووەمدا لە ڕاستیدا بە تەواوی گوزارشت لە بارودۆخی ئێستا دەکات، کاتێک مرۆڤ سەیری پیلانگێڕی ٩٩ و ئەو پیلانگێڕییە دەکات کە ئێستا لێکدانەوەیان بۆ دەکەین، دەبینێت بابەتی هاوشێوەی زۆر هەیە، ئامانج لێی جارێکی تر شکاندنی ئیرادەی گەلی کوردە لە ڕۆژئاوا، لە پیلانی ٩٩دا هەوڵیان دا ڕێبەری گەل بکەنە ئامانج و هێرشێکی لەم جۆرەیان بۆ سەر ڕێبەر ئاپۆ پەرەپێدا، لەم پیلانەدا جارێکی دیکە بیرۆکەی نەتەوەیەکی دیموکراتیژی کرایە ئامانج، بە واتایەکی تر ڕێبەر جارێکی تر کرایە ئامانج، لەو پیلانەدا ئامانجی سەرەکی ئەوە بوو کە گەلی کورد و گەلی تورکیا و گەلی کورد و گەلی عەرەب شەڕی یەکتر بکەن. ڕێبەر ئاپۆ، کاتێک باسی خۆی لەو کاتەدا دەکرد، وتی: من وەک تۆپی ئاگرین فڕێدرامە سەر تورکیا، بۆ ئەوەی ئەم شەڕە بۆ سەدەیەکی دیکە بەردەوام بێت،

ئامانج لەم پیلانگێڕییە ئەوە بوو کە عەرەب و کورد شەڕی یەکتر بکات، لە هەمان کاتدا ئەم شەڕە بۆ باکووری کوردستانیش تەشەنەی دەکرد، ئەو مەترسییە تا ئەمڕۆش بوونی هەیە، چونکە ئەگەر ڕۆڵی تورکیا لە جینۆساید لە ڕۆژئاوا بوونی هەبێت، بە دڵنیاییەوە ئەم پڕۆسەیە کە لە باکوور دەستی پێکردووە، شکست دەهێنێت.

 

هەروەها ژنان لە پیلانگێڕی ٩٩١٩دا کرانە ئامانج، لەگەڵ ئازادی ژن، بیرۆکەی ئازادیخوازانەی ژن کە ڕێبەر ئاپۆ پێشەنگایەتی دەکرد، ئیرادەی ژنان کرایە ئامانج، تا ئەمڕۆش هەر وەک خۆیەتی، کۆتا شۆڕشی ژنان تەنها ١٥ ساڵ نییە، بەڵکو شۆڕشی ژنان کە ساڵانێکە کاری لەسەر کراوە، سەختی لەسەر کراوە و بە چەندین هەنگاوی گرنگ و مێژوویی پەرەی سەندووە، هەوڵی لەناوبردنی دەدرێت.

 

هەروەها زۆرێک لەو هێزانەی کە بەشدارییان لە پیلانی ١٥ی شوباتدا کردووە، بەشدارییان لەم پیلانگێڕییەدا کردووە، ئەمە بەڕێکەوت نییە، بۆیە دەبێت هەموو ئەمانە زۆر بە قووڵی هەڵسەنگێندرێن، پرسەکە تەنها ڕۆژئاوا نەبوو، لە ڕاستیدا بوونی کورد، ئازادی ژن کرایە ئامانج، کە ئامانج لێی دەستپێکردنی شەڕی ناوخۆی سەدە بوو، بێگومان مرۆڤ ناتوانێت بە تەواوی بڵێت پیلانەکە شکستی هێناوە، ڕەنگە ئێستا ئاگربەست هەبێت و لە چوارچێوەی ئاگربەستەکەدا هەنگاو بنرێت، بەڵام ناتوانین بە دڵێکی ئاسوودە بڵێین کە ئەمە بە تەواوی تێکشکاوە، هەندێک کەس بە گشتی لێی نزیک دەبنەوە و دەیانوت هەموو شتێک بە پیلان ناو دەبەن، بەڵام نەخێر ئێمە هەموو شتێک بە پیلان ناو نابەین، ئەمەش دیارە، کاتێک هاوپەیمانییەک لەدژی ئێوە هەبوو، هێزەکانی ناو ئەم هاوپەیمانییە بەشێوەیەکی نهێنی ئەم کارە دەکەن و ئەمانەش بۆ شکستپێهێنانی کەیسێک بەکاردەهێنرێن، کە پێی دەوترێت پیلانگێڕی، ئێمە وەک گەلی کورد و وەک ژن دەبێ زۆر بە باشی ئەمە بخوێنینەوە، ناتوانین بە شتی ڕۆژانە هەندێک شت ڕوون بکەینەوە، ئەگەر تێنەگەین چی لە دژی ئێمە پەرەی پێدەدرێت، نە دەتوانین ڕێگری لێبکەین، نە ڕێوشوێنی خۆپارێزی بگرینەبەر، ئێمە ناتوانین خەباتێکی ڕاستەقینە لە دژی ئەنجام بدەین، ئەگەر بە شێوەیەکی هەمەلایەنە ئەم یارییە ڕوون نەکەینەوە و پێناسەی نەکەین، ناتوانین خەباتێکی ڕاستەقینە ئەنجام بدەین، چونکە کاتێک هەموو ئەمانە لەبەرچاو دەگرین و لێکدانەوەیان بۆ دەکەین، زۆر ڕوونە کە پیلانێکی زۆر بەرفراوان لە کەسایەتیی ڕۆژئاوا دژی هەموو کوردەکان بەڕێوەدەچێت و گەورەترین مەترسی لێرەدا شاراوەتەوە.

 

*دوای واژۆکردنی ڕێککەوتنەکە لە پاریس لە ٥ی شوبات، هێرشەکان لە ٦ی کانوونی دووەم دەستیان پێکرد، لە شێوازی هێرشەکە و ئەو کۆمەڵکوژیانەی ڕوویاندا، لە زمانی میدیای لایەنگری کوردەوە کە شەڕێکی تایبەتی زۆر پیسیان ئەنجامدا، مرۆڤ دەتوانێ تێبگات کە چەمکێکی زۆر گشتی هەیە، ئەم ڕێکەوتنە کە بۆ ڕێگری کردن لە جینۆساید واژۆ کرا، کێ ئەکتەری سەرەکی بوو کە پێشەنگایەتی ئەم کارەی کرد؟

ڕێبەر ئاپۆ لە دوایین کۆبوونەوەکانیدا زۆر جەختی لەوە کردەوە، کە ئەم شەڕە بەسەر کورد و عەرەبدا سەپێنراوە، بە واتایەکی تر ئەم شەڕە دەرئەنجامی پلانێکە، سەیری شێخ مەقسود بکەن لە ڕابردوودا، کە هێرشیان دەکرد، تەقە دەکرا، پێکدادانی کورت ڕوویدا و دواتر وەستا، دەستێوەردانی دەستبەجێ هەبوو. دەسەڵاتی دیمەشق دەستوەردانی دەکرد، ئێمە پێمان دەوت یان ئەمریکییەکان دەستوەردانیان دەکرد و دەوستێت، بەڵام لە ٦ی کانوونی دووەم گۆڕانکارییەک ڕوویدا، ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانەی کە بەر هەردوو هێزی ئەمنی ناوخۆ کەوت، کە لە ڕاستیدا ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەی نارد، کە ئەم کارەیان کرد، هەموو ئەمانە پلانیان بۆ دانراوە، بە ڕێکەوت ڕووی نەداوە، پاشان بەردەوام بوو، چەند جارێک داوامان لێکرا دابنیشین، دەبوو لە ٨ی کانوونی دووەم کۆبوونەوەیەک هەبوایە و ڕێککەوتن بکرایە، بەڵام هۆکاری ئەو جۆرە پەلەکردنە چی بوو؟ چی بووە هۆی ئەوەی ئەمە ڕووبدات؟ تێدەگەین کە هۆکار هەیە، پلان هەیە، هەر بۆیە زۆر پەلە دەکەن.

 

لە دێر حافر و مێسکێندا ئەمە بە شێوەیەکی کراوەتر ئاشکرا بوو، لە دێر حافر و مێسکێن، هەسەدە پێیان ڕاگەیاندن کە ئامادەن بکشێنەوە، سەرەڕای ئەمەش پابەند نەبوون بە ئاگربەستەکەوە، هۆکاری ئەمەش زۆرن، کە ئاماژەن بۆ ئەوەی کە هەموو شتێک لە بنەڕەتدا بابەتی ئامادەکارییە و شەڕەکە بەردەوامە، هەر بەو هۆیەشەوە ڕێبەر ئاپۆ دوو مانگ لەمەوبەر هۆشدارییەکی لەو شێوەیەی دابوو، ئەو وتبووی، ‘کارەساتێک ڕوودەدات.’ ئێمەش ئاگاداری ئەمە بووین، بۆیە هەوڵماندا ڕێگری لێبکەین، بەڵام لایەنی بەرامبەر پێداگری لەسەر ئەوە دەکرد کە شەڕەکە بەردەوام بێت، بۆ ئەوەی ڕێککەوتنەکە جێبەجێ کرێت و مەترسییەکانی ئێستا تێنەگەین، ڕێبەر ئاپۆ زۆر هۆشداری دا، وتی: پێویستە ڕێگری لەم شەڕە بکرێت، چونکە ئەم شەڕە زیانی زۆری هەیە، هەوڵی زۆریش درا، وەک لە دێر حافر و مێسکێن، بۆ ڕێگریکردن لەم شەڕە، بڕیاری کشانەوەی هەسەدە بۆ ئەم هۆکارە بوو، ئەمەش سەری نەگرت و شەڕ بەردەوام بوو، هۆشداریی ڕێبەر ئاپۆ و دووربینییەکەی بۆ ئەو دۆخەی کە بڕیار بوو ڕووبدات، ڕێگای نیشانداین کە چ جۆرە مەترسییەک هەیە و چۆن دەتوانین ئەم مەترسیانە بێلایەن بکەین.

 

*ماوەی ساڵێکە پڕۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک لە باکووری کوردستان و تورکیا بە پێشەنگایەتی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان بەڕێوەدەچێت، پرۆسەکە چارەسەرکردنی پرسی کوردە و ڕۆژئاواش جیاوازی نییە، بارودۆخی ئێرە چۆن کاریگەری لەسەر ئەم پرۆسەیە دەبێت؟ یان ئەو پڕۆسەیەی ئێستا لە ئارادایە، لەمەودوا چۆن کاریگەری لەسەر ڕۆژئاوای کوردستان دەبێت؟

ئێستا بە دڵنیاییەوە دۆخی باکوور کاریگەری لەسەر پارچەکانی دیکەی کوردستان هەیە، هەرچەندە لە نێو کورد سنوورەکان دانراون، بەڵام دوژمنەکەمان هەمیشە وامان لێدەکەن هەست بکەین کە چەند سنوورێک لە سەرماندا دروست بکەین، سیاسەتی ئەوان بەرامبەر بە کورد وەک یەکە، چونکە دۆخی ڕۆژئاوا پەیوەندییەکی زۆر بەهێزی لەگەڵ باکوور هەیە یان لەگەڵ بارودۆخی تورکیا، لە ئێستادا پرۆسەیەک لە تورکیا بەڕێوەیە، کە ئەمەش ڕاستیە و ئاگادارن لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پلانی زۆر هەیە، ئەوان دەیانەوێت ململانێکان لە تورکیاش قووڵتر بێتەوە، دەبینن ئەگەر هەنگاو بۆ پرسی کورد بگیرێتەبەر، ڕەنگە مەترسییەکە کەم بکەنەوە، بەڵام هەندێکیش لە جینۆسایدی کورددا بەردەوامن، کە ئەمەش ڕێگە دەدات تورکیا بخرێتە ناو ئەم پلانەوە، بە دڵنیاییەوە ئەمە کاریگەرییەکی زۆر نەرێنی هەیە، ئەگەر پرۆژەی نەتەوەی دیموکراتیک لە ڕۆژئاوای کوردستان بەرەوپێش بچێت، ڕێگە دەدات هەندێک دراوسێیەتی باش لە نێوان سووریا و تورکیادا پەرە بسێنێت، لە هەمان کاتدا زەمینە بۆ دیموکراتیکی سووریا خۆش دەکات، ئەگەر سووریا کۆمارێکی دیموکراتیکی بێت، دەتوانێ پەیوەندییەکی بەردەوام و باشیش لەگەڵ تورکیا دابمەزرێنێت کە هەم خزمەت بە گەلی کورد و هەم بۆ گەلی تورکیا بکات.

 

ئەگەر شەڕی ناوخۆ لە سووریا ڕووبدات، کورد و عەرەب لە سووریا شەڕی یەکتر بکەن یان تورکمانەکان تێوەگلێن لەم کارەدا، سووریایەکی ئاژاوەگێڕ و دژە دیموکراتیک دروست دەبێت، هەروەک چۆن کاتێک داعش هات، هەڕەشەیەکی گەورەی بۆ سەر هەموو ناوچەکە دروستکرد. سیستەمێکی دژە دیموکراتیکش کاریگەرییەکی گەورەی هەیە، بۆیە ئەم لاوازبوونەی خۆبەڕیوەبەری سیستەمی نەتەوەی دیموکراتیک هیچ سوودێکی بۆ تورکیا نییە، ڕەنگە تورکیا لە ماوەیەکی کورتدا بڵێت کە سوودی لێ وەرگرتووە، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات نەخۆشیی کۆمەڵگەکان و وڵاتان بڵاودەبنەوە، بۆ نموونە دۆخێک کە لە عێراق ڕوودەدات لێرەدا کاریگەرییەکی دەستبەجێی هەیە، داعش لە عێراق سەریهەڵدا، بەڵام زۆرترین کاریگەری لەسەر تەواوی سووریا هەبوو، بۆیە کاتێک مرۆڤ ئەمانە لەبەرچاو دەگرێت، دەبینێت کاریگەرییەکی گەورەیان لەسەر یەکتر هەیە. ئەو دۆخە ئاژاوەگێڕەی لە سووریا ڕوودەدەن، زیانی درێژخایەنی بە تەواوی ناوچەکە دەگەیەنێت، لە هەمان کاتدا زیانێکی زۆر بە تورکیا دەگەیەنێت، لە ڕووی ستراتیژییەوە تورکیا بە سیاسەتی دژە دیموکراتیک یان بە پاڵپشتیکردنی هێزە دژە دیموکراتیکەکان بەهێزتر نابێت بە پێچەوانەوە لاوازی دەکەن.

کاتێک هەموو ئەمانە کۆبکەیتەوە، ئەوە ڕوون دەبێتەوە دۆخی ڕۆژئاوایە کە کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر پێگەی باکوور هەیە و ئێمەش لەم پرۆسانەی دواییدا بە ڕوونی ئەمەمان بینیوە.

 

*پێش پرسیارەکەم سەبارەت بە خاڵەکانی یەکگرتن و ئاراستەکەی، دەمەوێت ئەمە بپرسم: ڕۆژئاوا چییە؟ دەسکەوتەکانی ڕۆژئاوا بۆ گەل و بەتایبەت بۆ ژنان چین؟

گرنگترین شت کە لەم ١٥ ساڵەدا سەریهەڵداوە ئەوەیە کە گەلێک چۆن دەتوانێت بەبێ دەوڵەت خۆی بەڕێوەببات؟

دووەم: سیستەمێک هەیە کە هەموو گەلان و هەموو ئایینەکان دەتوانن بە زمانێکی ئازاد خۆیان دەرببڕن، گرنگترین پرس کە لە هیچ شوێنێکی تری جیهاندا نادۆزرێتەوە، بەشداری ژنان و سیستەمی ژنانە کە لێرەدا دامەزراوە، لەسەر ئەم بنەمایە ڕێکەوتنی کۆمەڵایەتی کارێکی زۆر تایبەتی بۆ ئەمانە ئەنجامداوە،

 

ژیان لەسەر ئەم بنەمایە ڕێکخراوە، هەر لەبەر ئەم هۆکارە دەکرێ بڵێین ئەوەی لە ڕۆژئاوا دامەزرا ڕەنگە یەکێک بێت لە لاپەرە زێڕینەکانی مێژووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەو لاپەڕانەی کە هەمووان بە شانازییەوە باسی بکەن، ئەو پرۆسەیەی لێرەدا ئەنجامدرا، پرۆسەیەکی لەمشێوەیەیە، بۆ یەکەمجار گەلانی ناوچەکە بە هەموو پێکهاتەکانیانەوە، بەبێ ئەوەی کەس لە ئەویتر باشتر و بەهێزتر بێت، لەسەر ڕەگ و ڕیشەی خۆیان گەشەیان کرد، هەرکەسێک بە زمانی خۆی گوزارشت لە خۆی دەکات، لەم ئەزمونەی ڕۆژئاوادا ئەگەر دەستێوەردانێکی دەرەکی نەبێت، خەڵک بەڕاستی دۆستی یەکترن، واتە دوژمنی یەکتر نین، بەڵکو زۆرجار دەوترێت کە دوژمنایەتی لە نێوان گەلەکاندا هەیە، بێگومان لە هەموو نەتەوەیەکدا خیانەتکار هەیە، کەس ناتوانێت نکۆڵی ئەمە بکات،

 

تۆ سەیری مێژووی هەر میللەتێک بکە، خیانەتکار هەیە، بەڵام کاتێک هەندێک حکومەت بە شەڕانگێزی دەسەپێنرێن، کۆمەڵگەکان دەچەوسێنرێنەوە و تەنانەت هەندێکجاریش بناغەییان لەدەست دەدەن، هەندێک جار کیمیایان بە شێوەیەکی ڕستەیی دەگۆڕێت.