شەهلا محەمەد

 

ناوەندی هەواڵ-لە کاتێکدا جیهادیەکانی هەتەشە لە ڕۆژائاوای کوردستان بەردەوامن لە هێرشەکانیان بۆ سەر گەلی کورد، کورد لە سەرانسەری کوردستان و جیهان هەڵوێستێکی پتەویان گرتووە و داوای پشتیوانی دەستبەجێی لە ڕۆژائاوا دەکەن و بە لاپەڕەیەکی نوێ و نەسڕاوە لە یادەوەری بەکۆمەڵی گەلی کورد پێناسەیدەکەن.

 

بەسێ شاماری، ئەندامی ئەنجومەنی هەماهەنگی پلاتفۆرمی دیموکراتی سنووربەزێن بۆ ژنان جەختی لەوە کردەوە، کە بەرپرسیارێتی هەموو کەسێکە کە باوەڕی بە ئازادی هەیە لەم کاتە هەستیارەدا مامەڵە بکات، ئاماژەی بە بابەتێک کرد کە لە ساڵی ٢٠١٩ بڵاوی کردۆتەوە، کە بە هۆشدارییەکی سیاسی پێناسەی کردووە سەبارەت بەو ڕێگایەی کە ڕێکخستنی باڵادەستی جیهانی و ناوچەیی لە دژی ڕۆژائاوای کوردستان هەڵیبژاردووە، ئەردۆغان پلاتفۆرمە نێودەوڵەتییەکان و میدیاکانی ژێر کاریگەریی خۆی قۆستۆتەوە بۆ تاوتوێکردنی پڕۆژەکانی نیشتەجێکردنی پەنابەران و بودجەی ئەوروپی و پلانەکانی پاکتاوکردنی نەتەوەیی باکووری سوریا، بەڵام نوێنەرانی ئامادەبوو تەنها چاودێرییان کردووە، هەروەک چۆن پێشتر لە بەرامبەر کوشتنی خەڵکی مەدەنی لە کۆبانێ و ناوچەکانی دیکە بێدەنگ بوون.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ڕۆژائاوای کوردستان تەنها پێکهاتەیەکی کاتی نییە لە دڵی شەڕی سووریادا، بەڵکو هەوڵێکی ڕاستییە بۆ پێناسەکردنەوەی سیاسەت، دەسەڵات، کۆمەڵگە، ژنان و پێکەوەژیان لە نێوان گەلاندا، سیستەمی هەنووکەیی،خۆبەڕێوەبەری دیموکراتیک، نەک تەنها ئاڵەنگاری دەوڵەتە پاوانخوازەکانی کردووە بەڵکو لۆژیکی سەرمایەداری جیهانیشی ئاڵەنگاری کردووە، ئەم تایبەتمەندییە وایکردووە ڕۆژائاوای کوردستان ببێتە هەڕەشەیەکی ستراکتوری، هەڕەشەیەک کە نەک لە ڕێگەی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ، بەڵکو لە ڕێگەی بەرژەوەندییە تێکەڵاوەکانی زلهێزە جیهانی و ناوچەییەکانەوە، بۆ خۆگرتن و ژێرپێخستنی وردە وردە کراوەتە ئامانج.

 

”ڕۆژائاوای کوردستان: نموونەیەکی نیگەرانکەر بۆ هەمووان”

ئاماژەی بەوەشکرد، گۆڕانی دەسەڵات لە ڕۆژائاوای کوردستان ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر پرۆسەی بەناو ئاشتی لە تورکیا دەبێت. حکومەتی تورکیا هێشتا درکی بەوە نەکردووە کە بە لاوازکردنی ڕۆژائاوای کوردستان ناتوانێت تا کاتێکی نادیار درێژە بە پاشەکشەی ستراتیژی پەکەکە بدات، هەروەها شکست دەهێنێت لەوە تێبگات کە پرسی کورد لە تورکیا بە نەهێشتنی ئاسۆی سیاسی چارەسەر نابێت، ئاشتی بێ داننان بە شوناس و زمان و خۆی کورد بە هیچ شێوەیەک ئاشتی نییە، تەنها وەستاندنی کاتی شەڕ و پێکدادانەکانە.

 

سەبارەت بە ناڕەزایەتییەکانی ئێستای ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران وتی: لە هەمان کاتدا شاهیدی شۆڕشی ژنان بۆ ئازادی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێرانداین کە ناخی گۆڕانێکی نەتەوەیی بۆ کورد ئەوان نیشانیان دا کە ئازادی و ڕزگاری کۆمەڵایەتی پێکەوە گرێدراون، بۆ یەکەمجار لە ماوەی دەیان ساڵدا پەرسی کورد گرێدراوە بە ئیرادەی گشتیی کۆمەڵگەی ئێرانەوە و ئەم پەیوەندییەش بەردەوام دەبێت بۆ گۆڕینی دینامیکی هەموو ناوچەکە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، سەدەی داهاتوو سەدەی وزە و ئاسایشی سەرمایە و بەبێ چارەسەری پرسی کورد، هیچ سیستەمێک شێوە ناگرێت و بەردەوام نابێت، ئەوەی بەسەر ڕۆژائاوای کوردستاندا هات، پیلانێکی نهێنی نەبوو، بەڵکو زیاتر سەریەککەوتنی بەرژەوەندییەکانی نێوان زلهێزەکان بوو، نەخشەڕێگای داهاتووی ڕۆژائاوای کوردستان لە گەڕانەوە بۆ ڕابردوو نییە، بەڵکو لە پێناسەکردنەوەی خۆیدایە، کە ڕووبەرەکەی ڕەنگە بچووک بێتەوە، بەڵام دەبێت پەیوەندییەکانی لەگەڵ بزووتنەوەکانی ژنان و دیموکراتی و جێگرەوە لە سنوورەکانەوە قووڵتر و بەهێزتر بکات، چ لە ناوچەکە و چ لە دەرەوەی وڵات.

 

دووپاتی کردەوە، کە نابێت هێزی کورد تەنها بە جوگرافیا بپێورێت، بەڵکو بە هۆشیاری و هاودەنگی سنوور بەزاندن بپێورێت، ئەگەر ڕێکخستنی جیهانی پێیوابوو کورد بۆ هەمیشە لەناو ببات، ئەوا حیساباتی هەڵەی کردووە، ئەوەی ئەمڕۆ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا شاهیدی دەبینین، داڕمانی دەوڵەتە نەتەوەییەکانە، نەک هەرەسهێنانی سنوورەکان یان سەروەری خۆی، بەڵکو زیاتر ئەو وێنەیەی سەدەی بیستەم بۆ هەر تاکێک لەناو ئەم سیستەمەدا نەخشاندووە، ئەم وێنەیە ئەو وەشانەی بەدبەختی دەوڵەتی نەتەوەیی لەخۆگرتبوو، کە بە بەڵێنی ساڵی ١٩٩٩ پێکهاتبوو، هەروەها سەقامگیری و ئاسایش و پێشکەوتن، کە ئێستا بووەتە سەرچاوەی ناسەقامگیری ئەوان تەنها نوێنەری کۆمەڵگەکانیان نەبوون، بەڵکو پارێزەری سنوورەکان بوون کە چیتر توانای تێگەیشتنیان لە ڕاستیەکانی جیهان و پایتەخت و لەشکرەکاندا نەماوە، بەڵکو لە پەراوێزەوە سەرهەڵدەدات، کە ڕۆژئاوای کوردستان یەکێکە لەو گۆڕەپانانەی کە ئەم گۆڕانکارییەی بەرجەستە کردووە، چونکە پێویستی بە وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارانە هەیە کە بێ وەڵام دەمێننەوە، بەڵام چۆن لەگەڵیدا پێکەوە دەژین.

 

”بەرهەمهێنانەوەی توندوتیژی”

ڕوونیشیکردەوە، ئەوەی ئێستا ڕوودەدات، لەگەڵ ڕێکخستنی گروپەکانی وەک هەتەشە و کەسایەتییەکانی وەک جۆلانی، کۆتاییهێنان نییە بە توندوتیژی، بەڵکو ڕێکخستنەکەی لە چوارچێوەی بەرژەوەندییە ئاسایشی و ئابوورییەکانی ڕژێمی دەسەڵاتداردایە، ئەوان لە ڕۆژئاوای کوردستان دەترسن، چونکە بەترس و بێ ئاگاییەوە مامەڵەی نەکردووە، بەڵکو لە هۆشیارییەوە مامەڵەی کردووە، لە جیهانێکدا کە دابەزینی نیولیبرالیزمی بووەتە هۆی نائارامی سیاسی بەربڵاو و میدیا و بەشێکی زۆری ئەکادیمیا، بە ئاگاداری یان بێ ئاگاداری، سەرقاڵی بەرهەمهێنانەوەی ترسی ملکەچبوونن، ڕۆژئاوای کوردستان پشتی بە ڕێکخستنی خەڵک و بەشداری ڕاستەوخۆیان بەستبوو، کە ئەمەش جیاوازییەکی بنەڕەتی بوو بۆ ئەم سیستەمە.

 

سەبارەت بە ڕۆڵی دەوڵەتی تورکیا، بەسێ شاماری وتی: دەوڵەتی تورکیا دەسەڵاتێکی ناوچەیی سەقامگیر نییە، بەڵکو دەوڵەتێکە بەدەست قەیرانی شەرعیەت و ئاسۆیەکی سیاسی کێشەدارەوە دەناڵێنێت، لە ماوەی دەیەی ڕابردوودا شاهیدی گۆڕانکاری سیاسی یەک لە دوای یەک بووە، ئەو ڕێککەوتنانەی لەگەڵ ڕووسیا و پاکستان و سعودیە ئەنجامی داوە، بەڵگەی لێهاتوویی دیپلۆماسی نین، بەڵکو بەڵگەی سیاسییە، مایەپووچبوونی سیاسەتی دەرەکی کە زیاتر لەسەر بنەمای ڕێککەوتنە کورتخایەنەکانە، کە ڕەنگدانەوەی نەبوونی دیدگایەکی ڕوونی داهاتوویە، هەردوو وڵاتی ئێران و تورکیا میراسگری نموونەی دەوڵەتی نەتەوەیی سەدەی بیستەمن، نموونەیەک کە لەسەر نکۆڵی فرەچەشنی بونیاد نراوە، ناتوانن لە ڕێگەی سەرکوتکردنی بەردەوامەوە هەمەجۆریی لەناوببەن.

 

”دوو فاکتەری جیهانی”

جەختی لەوە کردەوە، کە دوو هۆکاری جیهانی بنەمای بێدەنگی نێودەوڵەتییە لە دەوری دۆخی ڕۆژائاوای کوردستان، هەروەها فاکتەری یەکەم سیستمی نیولیبراڵییە کە لە ناوەڕاستی هەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە زاڵ بووە بەسەر جیهاندا، لە دوای قەیرانی دارایی ساڵی ٢٠٠٨ چووەتە ناو قەیرانێکی پێکهاتەیی، ئەم قەیرانە نەک هەر ئابووری بەڵکو سیاسەت و کۆمەڵگەی تووشی هەڵچوونێکی بێشومار کرد، لەم هەلومەرجەدا لەبری گەڕاندنەوەی شەرعیەت لە ڕێگەی دادپەروەری کۆمەڵایەتییەوە، زلهێزەکان پەنایان بردە بەر سیاسەتی ئاسایشی و سەربازی توانیان کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر ڕژێمی جیهانیدا بپارێزن، ڕۆژائاوای کوردستان ڕاستەوخۆ ئاڵەنگاری ئەم لۆژیکەیان کرد بە جەختکردنەوە لەسەر خۆبەڕێوەبەریی دیموکراتی ڕیشەیی.

 

فاکتەری دووەم سەرهەڵدانی سیستەمێکی فرە جەمسەری و ڕکابەرییە نوێیەکانە لە نێوان زلهێزەکاندا، کە شوێنی ناوچەیییان گۆڕیوە بۆ گۆڕەپانێک بۆ ڕێککەوتنە ستراتیژییەکان، لە ژینگەیەکی وادا، بەداخەوە دەزگاکانی ڕاگەیاندن و شیکاری لە ڕۆشنگەرییەوە بۆ شەڕی گێڕانەوەکان گۆڕاون، ئەو گێڕانەوەیانەی کە بە بەرهەمهێنانەوەی ترس و کۆیلەبوون، بیروڕای گشتی لە تێگەیشتن لەم سیستەمە مایەپووچ دەکەن، ئەم شەڕە گێڕانەوەیە و ئەو چیرۆکانەی کە پێشوەختە دەنووسرێنەوە، لەگەڵ لۆژیکی ئابووری و ئاسایشیدا، دەبنە ئامرازی سەرەکی لەخۆگرتنی ئەزموونە ئیلهامبەخشەکان.