ESMA MUHAMMED

Qamişlo – Di nav bandorên zêde yên şerên çekdarî û barên kûr ên psîkolojîk û civakî yên ku li ser zarokan dihêlin de, înîsiyatîfên jinan gav davêjin da ku xeta yekem a parastina mirovî li dijî bandorên şer ên li ser zarokatiyê ava bikin. Rola van înîsiyatîfan êdî bi dabînkirina alîkariya awarte ve sînordar nîne. Berfireh bûye û vegerandina hevsengiya psîkolojîk û civakî ya zarokan û avakirina hawîrdorek xwedîderketinê vedihewîne. Ev înîsiyatîf alîkariya wan dike ku jiyana xwe ya normal bi dest bixin.

Kongra Star li bajarê Qamişloya Rojava bi rêya bernameyên pispor ên ku ji hêla jinên ku hewl dide mafên zarokan biparêzin û binpêkirinên li dijî wan bişopînin, bi dabînkirina piştgiriya psîkolojîk û civakî ya domdar re paralel dixebite.

Bername û çalakiyên hişyariyê

Endama Rêveberiya Kongra Star Sabah Fadel, piştrast kir ku xebata wan li ser parastina mafên zarokan û şopandina binpêkirinên ku li deverên pevçûnê pê re rû bi rû dimînin, disekine. Sabah Fadel diyar kir ku ev yek belavkirina daxuyaniyên şermezarkirinê û bangewaziya ji rayedarên peywendîdar re vedihewîne û wiha domand: “Ji bo kesên berpirsiyarê zirardayîna zarokan in hesab bidin hewl dide. Rêxistin her wiha bernameyên hişyariyê û çalakiyên psîkolojîk û civakî pêk tîne ku armanc dikin ku bandorên şer kêm bikin. Her wiha ji bo baştirkirina şert û mercên perwerdehî û jiyanê parêzvaniyê bikin.”

‘Zarok di hawîrdorek aram û bi ewle de tê pêşwazîkirin’

Sabah Fadel da zanîn ku destwerdana wan a dema ku zarokek ji ber şer ji tirs an travmaya giran dikişîne, li ser prensîba bingehîn a vegerandina hesta ewlehiyê berî her çalakiyek din e. Sabah destnîşan kir ku zarok di hawîrdorek aram û ewle de tê pêşwazîkirin û bi nermî tê dermankirin bêyî ku neçar bimîne ku biaxive û wiha got: “Ji ber ku gava yekem a başbûnê ew e ku meriv ji xetereyê dûr bisekine. Em piştre bi malbata zarok re têkilî datînin da ku em fêm bikin ka çi jiyane û em planeke piştgiriyê ya guncaw pêşve bibin. Ev plan tevlîkirina zarok a di çalakiyên kêmkirina stresê de wekî xêzkirin, lîstin û çalakiyên komê yên ku dihêle ew bi ewlehî xwe îfade bikin vedihewîne.”

‘Pêdiviyên zarokekî koçber ji yên zarokekî niştecih cuda ne’

Sabah Fadel ragihand ku her wiha dixebitin ku zarok hêdî hêdî ji nû ve tevlî çalakiyên perwerdehî û kêfê bibin da ku rûtînên rojane vegerînin jiyana wan û ev agahî dan: “Ji ber ku ev yek wekî hêmanek girîng a başbûnê tê hesibandin. Pêdiviyên zarokekî koçber ji yên zarokekî niştecih cuda ne. Karê me ne tenê bi rûniştinên demkurt sînordar e, di heman demê de bi şopandina demdirêj ku zarok û malbata wî bi hev re vedihewîne, berdewam dike. Li ser bingeha hişmendiya wan a ku bandorên travmayê zû winda nabin. Ji ber vê yekê, şopandin rûniştinên birêkûpêk, çalakiyên berdewam û rêbernameyê ji bo dêûbavan li ser ka meriv çawa bi fikar û stresê re mijûl dibe vedihewîne. Ev yek, bi armanca avakirina şiyana zarok û malbatê ya ji bo adaptekirina bi tenduristî ya li gorî şert û mercên dijwar e.”

‘Rewşên herî dijwar ew in ku zarokek şahidiya tundiya rasterast dike’

Sabah Fadel destnîşan kir ku piştgiriya zarokan di dema bombebaran an koçberiyê de bêyî hêzdayîna malbatan ne temam e û sedema wê jî bi van gotinan anî ziman: “Ji ber ku dêûbav çavkaniya sereke ya ewlehiyê ne. Ji ber vê yekê, rêxistin dixebite ku wan perwerde bike da ku li ber zarokên xwe aram bimînin û tevgerên piştgir bigrin ku ji wan re bibin alîkar ku bi zirara herî kêm bandorên tundiyê derbas bikin. Rewşên herî dijwar ew in ku zarokek şahidiya tundiya rasterast dike, wek windakirina endamek malbatê an jî saxmayîna ji bombebaranek wêranker. Ev ezmûn birînên kûr ên psîkolojîk dihêlin ku hewceyî mudaxeleya pispor û demek dirêj in. Her mudaxele, çi qas biçûk be jî, dikare di jiyana zarokekî ku di şert û mercên awarte de dijî de cûdahiyek rastîn çêke.”

‘Armanc ne tenê şahî ye, ji nû ve avakirina baweriyê, xurtkirina hesta ewlehiyê ye jî’

Sabah Fadel ragihand ku hewcedariyên zarokên koçber ji yên zarokên niştecîh cuda ne û wiha pê de çû: “Zarokên koçber mal, heval, dibistan û hesta ewlehiyê winda dikin, lê zarokên niştecîh tevî tirsê hin hêmanên aramiyê diparêzin. Ji ber vê yekê, bersiv li gorî şert û mercên kesane yên her zarokekî tê çêkirin. Ji ber ku têgihîştina van nuansên ji bo mudaxeleya bi bandor, bingehîn e. Vegerandina zaroktiyê ji bo zarokan bi bernameyên psîkolojîk û civakî yên yekbûyî ve girêdayî ye; wek xêzkirin, boyaxkirin, lîstika dermankirinê û çalakiyên hevkariyê. Armanc ne tenê şahî ye, ji nû ve avakirina baweriyê, xurtkirina hesta ewlehiyê û vegerandina mafê zarokê ku tevî şer jî zaroktiyê biceribîne.”

‘Parastina rihetiya psîkolojîk a zarokek îro, tê wateya parastina pêşeroja wan a sibê’

Di dawiya nirxandinên xwe de Sabah Fadel tekez kir ku piştgiriya psîkolojîk ji bo zarokan ji bo parastina pêşeroja wan pir girîng e û wiha got: “Ji ber ku paşguhkirina travmayê, dikare bibe sedema nexweşînên demdirêj. Em ji dêûbavan, saziyan û civakê dixwazin ku bandora şer li ser zarokan kêm nebînin. Afirandina hawîrdorek bi ewle, dibe ku wekî gavek hêsan xuya bike. Lê ew veberhênanek rastîn e di civakek aramtir de. Ji ber ku parastina rihetiya psîkolojîk a zarokek îro, tê wateya parastina pêşeroja wan a sibê.”