رەفیف ئیسلیم

 

فەڵەستین- برسێتی لە فەڵەستین کۆتایی نەهات دوای ئەوەی ئیسرائیل ئاگربەستی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ڕاگەیاند، بە شێوەی جیاواز بەردەوام بوو، هەر لە لەناوبردنی کەرتەکانی کشتوکاڵ و ئاژەڵداری و ماسیگرتن، تا چڕبوونەوەی یارمەتییە مرۆییەکان تەنها لەسەر نیشاستە و گەنمەشامی، پشتگوێخستنی پرۆتین و دواجار بەرزبوونەوەی زۆری نرخی کاڵاکان، ئەمەش زۆرێک لە خێزانەکانی ناچار کرد کە تەنها ئەوەندە بژین کە بتوانن گەدەی بەتاڵیان پڕ بکەنەوە، ئەمەش بە تەواوی چەمکی برسێتی ئەندازیاری دەخاتە ڕوو.

وئام وەهبە، لێکۆڵەری ئابووری بۆ ئاژانسەکەمان ڕوونیکردەوە، کە دۆخی کەرتی غەززە لە بنەڕەتدا نەگۆڕاوە، لە کاتێکدا هاتنە ناوەوەی یارمەتییەکان بۆ ناو شارە وێرانبووەکە یارمەتیدەر بووە بۆ کەمکردنەوەی قەیرانەکە، بەڵام ڕاگەیاندنی کەمبوونەوەی هاوکارییەکانی بەرنامەی خۆراکی جیهانی بەهۆی کەمیی بودجە نزیکەی نیو ملیۆن خەڵکی غەززی لە پێداویستییە سەرەتاییە خۆراکییەکانیان بێبەش دەکات، وەک ئارد و برنج و گەنمەشامی لە قوتوودا، کە زۆربەی خێزانەکان بۆ نانی نیوەڕۆ پشتیان پێدەبەستن.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، زۆربەی خێزانەکان پشت بەو ژەمانە دەبەستن کە پێداویستییە خۆراکییەکانیان دابین ناکەن، تەنها هەستکردن بە برسێتی دوادەخەن، چونکە توانای کڕینی گۆشت و سەوزە و میوەیان نییە، نزیکەی یەک ملیۆن و ٥٠٠ هەزار کەس وەک تووشبوو بە نائاسایشی خۆراک تۆمارکراون، بەتایبەتی منداڵان، ژنان و بەتەمەنەکان، هەرچەندە ئەمە گەنجان و کوڕان لەم دۆخە بەدەر ناکات.

 

هەروەها کێشەکە لە سروشتی هاوردەکردن و چوونە ناوەوەی هەندێک کاڵا بۆ ناو کەرتەکە سەرچاوە دەگرێت، شیرینی و خواردنەوە گازییەکان بەشێک لە دابینکردنەکەیان زاڵن، لەکاتێکدا گۆشت و هێلکە پێویستیان بە خەرجیی زیاترە بۆ ئەوەی بەبێ تێکچوون بگاتە دەستیان، چونکە تەنها بە بارهەڵگری ساردکەرەوە دەگوازرێنەوە،  زۆرجار ئەم بارهەڵگرانە لە دەروازە سنوورییەکان دوادەکەون، ئەمەش تێچووی هاوردەکردن و هەڵگرتن بۆ بازرگانان زیاد دەکات، کە لە بەرامبەردا نرخەکان بۆ بەکاربەران بەرز دەکەنەوە، لە ئەنجامدا هاوڵاتیان ناتوانن ئەو کاڵایانە بکڕن، نەک لەبەر ئەوەی نایانەوێت، بەڵکو لەبەر ئەوەی توانای داراییان نییە.

 

لەناوبردنی بانکی تۆو و زەوییە کشتوکاڵییەکان هەڕەشە لە ئاسایشی خۆراک دەکات

وئام وەهبە ئاماژەی بەوەشکرد، کە بەر لە جەنگ، غەززە بانکی تۆوی گشتگیری بۆ هەموو جۆرە بەروبوومێک هەبووە، کە دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی شاری قەرەرا لە خان یونس لە باشووری کەرتی غەززە، بەڵام ڕاستەوخۆ لەلایەن هێزەکانی ئیسرائیلەوە کرایە ئامانج، دواتر ئەوانەی بەرپرسی پڕۆژەکە بوون دەستپێشخەرییان کرد بۆ کۆکردنەوەی ٣٢ جۆر تۆو، ئەمەش بە چاندنی نەمام و دەرهێنانی تۆوەکان، کە دواتر لە چادرێکدا هەڵگیرا کە لە دیر بەلاح لە ناوەڕاستی کەرتی غەززە دروستکرابوو، بۆ ئەوەی لە داهاتوودا لە کشتوکاڵدا بەکاریبهێنن.

 

ڕوونیکردەوە، کە زۆربەی زەوییە کشتوکاڵییەکانی کەرتی غەززە لە دەرەوەی هێڵی سەوزە، ئەگەر دانیشتووان بیانەوێت زەویەکانیان وەربگرنەوە و چاندنیان بۆ بکەن، دەبێت چاوەڕێی مۆڵەت بکەن بۆ ئەوەی بتوانن دەستیان پێ بگات، ئەو زەویانەی کە دەمێننەوە لەبەردەستی دانیشتوواندان لە ناوچەکانی ڕۆژئاوایە کە خاکی زەردی خۆڵاوییان لەسەرە و کاریگەری ژینگەی کەنار دەریاکانیان لەسەرە، ئەم خاکە لەبار نییە بۆ سەرکەوتنی زۆرێک لە بەروبوومەکان بەتایبەت بەهۆی بەرکەوتنی بە ئاوی دەریاوە، جگە لەوەش کەمی ڕووبەری بەرفراوان هەیە بۆ چاندن، هەروەها هاتنە ناوەوەی قڕکەر و پەین قەدەغەیە.

 

تێکدانی سەرچاوەکانی خۆراک

وئام وەهبە، ئەم زنجیرە ڕێوشوێنە بە بۆردومانکردن یان وازهێنان لە کێڵگە پەلەوەرییەکان گەیشتە لوتکە، چونکە خاوەنەکانیان نەیانتوانی لە کاتی ئاوارەبوونە دووبارەکاندا بیانگوازنەوە و خۆراکی پێویستیان نەبوو، برسێتی مرۆڤ و ئاژەڵ و باڵندەکانی لە شارە وێرانکراوەکەدا گرتووە، ئەمەش بە خەمڵاندنی ئەو نیشانی دەدات کە ئیسرائیل بە ئەنقەست سەرچاوەی خۆراکی تێکداوە بە لەناوبردنی تۆو و زەوییە کشتوکاڵییەکان و تێکدانی سەرچاوەکانی ئاو و بە ئامانجگرتنی دەیواجنەکانی پەلەوەر و دواتر داخستنی دەروازەکان و سنووردارکردنی چوونە ژوورەوەی پێداویستییەکان.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ئیسرائیل لە دوای داگیرکردنی کەرتی غەززەوە ئاگاداری ئەوە بووە کە دانیشتووانەکەی پشت بە سێ کەرتی سەرەکی دەبەستن کە بریتین لە کشتوکاڵ، ئاژەڵداری و ماسیگرتن، داخستنی دەریا و ڕێگریکردن لە چوونە ناو کەشتییە جەنگییەکان بۆ شوێنی ماسیگرتن، دانیشتووانەکەی لە یەکێک لە سەرچاوە سەرەکییەکانی خۆراکیان بێبەشکردووە و تەنانەت کاتێک ماسی بەردەستە، نرخەکەی لەڕادەبەدەرە.

 

وئام وەهبە، لێکۆڵەری ئابووری جەختی لەوە کردەوە، کە برسێتی وەک بۆمبێکی وێرانکەر وایە، بەڵام بە شێوەیەکی جیاواز کاردەکات، بەو پێیەی لە درێژخایەندا دانیشتووان دەکوژێت، بۆیە ژنە غەززییەکە ناتوانێت لەوە زیاتر بکات کە بەدرێژایی ساڵانی ڕابردوو کردوویەتی بۆ پاراستنی خێزانەکەی لە سەختیەکانی برسێتی، لە کاتێکدا چارەسەرکردنی ئەم قەیرانە لە ئەستۆی دامەزراوە نێودەوڵەتی و مافی مرۆڤ و مرۆییەکان دەمێنێتەوە.