ڕەجا حەمید ڕەشید

 

عێراق-لە ژێر ڕۆشنایی ئەو ئاستەنگە کۆمەڵایەتیانەی کە لە سەردەمی دوای داعش لە پارێزگای نەینەوا لە عێراق سەریان هەڵداوە، پێویستی بەهێزکردنی پاراستنی ژنان لە توندوتیژی خێزانی بووەتە شتێکی سەرەکی، ئەمەش لە ڕێگەی دامەزراندنی پەناگەی ژنان و جێبەجێکردنی بەرنامەی پشتیوانی دەروونی و یاسایی بۆ دەستەبەرکردنی پارێزراوی و مافەکانیان بەدیهاتووە.

 

پەناگەی ژنان لە ٦ی کانوونی دووەم بە هەوڵی بەشی کاروباری ژنان لە پارێزگای نەینەوا کرایەوە.

 

"سەردەمی دوای داعش و سەرهەڵدانی توندوتیژی خێزانی"

ڕافعە محەمەد سەعید، بەڕێوەبەری بەشی کاروباری ژنان لە پارێزگای نەینەوا و سەرۆکی چەند لیژنەیەکی ژنان، ڕایگەیاند، ئەو ڕووداوانەی کە پارێزگاکە شاهیدی بوو لە دوای دەستبەسەرداگرتنی داعش، گۆڕانکاری قووڵی کۆمەڵایەتی لێکەوتەوە، ئەمەش بووە هۆی زیادبوونی توندوتیژی، بەتایبەتی توندوتیژی دژی ژنان، لەنێو تێکچوونی بارودۆخی ئابووری و نەزانی بەربڵاو و کراوەیی ڕێکنەخراو کە لە ئەنجامی کۆچکردن بۆ پارێزگار و وڵاتانی دیکەوە دروستبووە.

 

ڕوونیشیکردەوە، ئەم هەلومەرجە کەلێنێکی بەرچاوی لە بەرەنگاربوونەوەی کەیسەکانی توندوتیژی خێزانی دروستکردووە، ئەمەش وایکردووە دامەزراندنی پەناگەی ژنان ببێتە پێویستییەکی بەپەلە، هەروەها کارکردن لەسەر ئەم پڕۆژەیە لە ساڵی ٢٠٢٠ دەستیپێکردووە.

 

دووپاتی کردەوە، کە پەناگەکان بەشێوەیەکی کاتی ئەو ژنانە دەگرێتەوە کە تووشی توندوتیژی بوون یان ژیانیان لە مەترسیدایە، تا ئەو کاتەی کێشەکانیان لەگەڵ خێزانەکانیان چارەسەر دەکرێت، وەرگرتن لە پەناگە بە فەرمانی دادوەرێکی لێهاتووە، بە هەماهەنگی لەگەڵ پۆلیسی کۆمەڵگە و پۆلیسی پاراستنی خێزان و منداڵ، پەناگەکە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی بەشی پێداویستی تایبەت بەڕێوەدەبرێت و بەسەرپەرشتی و چاودێری ڕاستەوخۆی بەشی کاروباری ژنان بەڕێوەدەبرێت، هەروەها تیمی  پەناگەکە لە میکانیزمەکانی مامەڵەکردن لەگەڵ ژنانی دەستدرێژیکراودا ڕاهێنراون، بە هاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، کە وەک خۆی جەختی لەسەر کردەوە، هاوکارییەکی بەرچاویان لەم بوارەدا نیشانداوە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، یەکێک لە گەورەترین ئاستەنگەکان لە کردنەوەی پەناگەدا دەستەبەرکردنی زەوییەکی گونجاوە، بە لەبەرچاوگرتنی کەمی زەوی تەرخانکراو بۆ پڕۆژەکان لە پارێزگای نەینەوا، بەڵام بە هاوکاری بەڕێوبەرایەتی خۆجێی و بەڕێوەبەرایەتی شارەوانی نەینەوا و بەشی تۆماری زەوی و زار، پاش هەوڵی داکۆکی چڕ و پڕ زەوی تەرخان کرا، پەناگەکە بە فەرمی ڕادەستی بەشی پێداویستییە تایبەتەکان کرا بۆ ئەوەی دەست بە کارەکانی بکات.

 

"خزمەتگوزاری ڕاهێنانی دەروونی و یاسایی و پیشەیی پێشکەش دەکرێت"

ڕافعە محەمەد سەعید جەختی لەوە کردەوە، کە ڕۆڵی ناوەندەکە لە پەناگە زیاترە، هەروەها کاردەکات بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری ژنان لە مافەکانیان لەڕێگەی کۆبوونەوەی ڕێنمایی، پێشکەشکردنی پاڵپشتی دەروونی و یاسایی، پێشکەشکردنی ڕاهێنانی پیشەیی وەک دوورین، ناوەندەکە پاڵپشتی تایبەتمەند پێشکەش بە ژنان دەکات دوای ئازادکردنیان، لەگەڵ چەندین بەشی، لەوانە کارگێڕی، یەکەیەکی پزیشکی تایبەتمەند، یەکەیەکی یاسایی، یەکەیەکی دەروونی، کەیسی ژنێک کە تووشی توندوتیژی بووە لەلایەن پۆلیسی خێزانەوە دەخرێتە بەردەم دادوەری لێهاتوو، کە پێویستی بە پەناگەی کاتی لەناو ناوەندەکەدا دیاری دەکات، هەروەها بەشی کاروباری ژنان دەتوانێت بەدواداچوون بۆ ڕێکارە پێویستەکان بکات بۆ وەرگرتنی.

 

سەبارەت بە بەهێزکردنی مافەکانی ژنان لە پارێزگای نەینەوا، ئاماژەی بەوەدا کە پلانی ستراتیژی هەیە لەسەر بنەمای پێنج پایەی ئابووری، سیاسی، کۆمەڵایەتی، پەیوەندیدار بە کەشوهەوا، جگە لە چارەسەرکردنی توندوتیژی و توندڕەوی توندوتیژ، بریتییە لە ئاگادارکردنەوەی ژنان لە مافەکانیان، پێشکەشکردنی پشتیوانی و داکۆکیکردن و هۆشیاری و پێشکەشکردنی پێشنیارەکان بۆ دەسەڵاتە باڵاکان بۆ دڵنیابوون لەوەی بڕیاردەرەکان وەڵامی پێداویستییەکانی ژنان دەدەنەوە.

 

"داوای دەرکردنی یاسای توندوتیژی خێزانی دەکات"

وتی: یاسای توندوتیژی خێزانی هێشتا دەرنەچووە و ساڵانێکە لە پەرلەمان ماوەتەوە، هیواشی خواست کە لە داهاتوودا پاڵپشتی پێویست وەربگرێت، هەروەها ئاماژەی بە پێویستی پێداچوونەوە و هەموارکردنەوەی هەندێک لە یاساکانی ئێستا کرد بۆ ئەوەی لەگەڵ گۆڕانی راستیەکاندا بگونجێت و باشتر خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی ژنان و خێزانەکان و منداڵان بکات.

 

ڕافعە محەمەد سەعید ڕوونیشیکردەوە، چەندین چیرۆکی سەرکەوتن هەبووە، سەرەڕای هەندێک شکست بەهۆی نەگەیشتنی هەندێک لە ژنانی دەستدرێژیکراوەوە بۆ بنکەی پۆلیس یان ڕانەگەیاندنی ئەو دەستدرێژییە، بە داخەوە دۆسیەی خوالێخۆشبوو دکتۆر ئیسرا تەعان هێنایەوە کە لەلایەن هاوژینەکەیەوە لەبەردەم منداڵەکانیدا سووتێنرا و دوای چەند هەفتەیەک بەهۆی برینەکانیەوە گیانی لەدەستدا، لایەنە پەیوەندیدارەکان ئاگاداری ئەو ئازارە نەبوون کە تووشی بووە.

 

"ڕاپۆرتکردنی توندوتیژی: ڕێگایەک بۆ پاراستن و پارێزراوی"

ڕافعە محەمەد سەعید، بەڕێوەبەری بەشی کاروباری ژنان لە فەرمانگەی پارێزگاری نەینەوا پەیامێکی ئاڕاستەی هەموو ژنێک کرد کە تووشی توندوتیژی دەبێت، داوای لێکردن کە دووربکەونەوە لە شوێنە مەترسیدارەکان و پەنا بۆ پەناگە ئارامەکان ببەن، جەختی لە گرنگی دۆزینەوەی چارەسەری گونجاو کردەوە پێش گەیشتن بە دۆخە مەترسیدارەکانی وەک خۆکوشتن یان کوشتن، هەروەها داوای لە ژنان کرد کەیسەکانی توندوتیژی خێزانی ڕاپۆرت بکەن، چونکە مسۆگەری نهێنی تەواوەتی بۆ دڵنیابوون لە دۆزینەوەی چارەسەرر لە کاتی خۆیدا و گونجاوە.