کوشتنی کاستی چەمکێکە نەک تەنها کوشتنی جەستەیی، بەڵکو لەناوبردنی شوناس و ڕەگەز و کولتوور و باوەڕ و زانین و یادەوەری کۆمەڵایەتیش لەخۆدەگرێت، ئەم کاستکوژە کێیە کە گیان دەبات؟ پێش ئەوەی پێناسەی بکوژی کاست بکەین، دەبێ لە ڕەگ و ڕیشەکانیدا وردبینەوە بۆ ئەوەی لەوە تێبگەین کە ئێمە پێی دەڵێین بکوژی کاست یان چینایەتی.

 

بە لەبەرچاوگرتنی پێناسەی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان بۆ "بکوژی کاست" لە "ئاشتی و کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک"دا، لێکۆڵینەوە لە هەردوو پێناسەی "کاست" و سیستەمی کاستی لە هیندستان، ڕێگا خۆش دەکات بۆ تێگەیشتن لە کوشتنی کاست.

 

وشەی "کاستیک" لە بنەڕەتدا بە واتای "سووتان، خراپکەر، وێرانکەر، لە ناوەوە هەڵوەشانەوە" بووە، لە جیهانی کیمیادا ئەم کاریگەرییە ئاماژەیە بۆ هەڵوەشانەوەیەکی خاو، بەڵام دڵنیا کە پێکهاتە بەڕواڵەت ڕەقەکان لە ناوەوە دەست دەکەن بە شیبوونەوە، ئەمڕۆ ئەم چەمکە مێتافۆرێکی قووڵە کە نەک تەنها پرۆسەیەکی جەستەیی بەڵکو ڕاستیەک هەموو مرۆڤایەتیش پێناسە دەکات.

 

”هەڵوەشاندنەوەی ناوخۆیی لە کۆمەڵگەدا: سیستەمێکی تێکدەر”

بە سەیرکردنی "بکوژی زومروی"، ئەوە ڕوون دەبێتەوە کە چۆن سیستەمی کاستی کە لە مێژووی هیندستاندا جێگەیەکی بەرچاوی هەیە، کۆمەڵگەی لە سیما کۆمەڵایەتییەکەی سەندووە و بەسەر چین و توێژەکاندا دابەشی کردووە و سیستەمێکی پلەبەندی لەسەر بنەمای ڕێزگرتن لە خوداوەندەکان دامەزراندووە، هەروەک چۆن وشەی "کاستیک" لە کیمیادا ئاماژەیە بۆ ژەنگ و لەناوچوون و خراپبوونی ناوەوە، مەتافۆری "بکوژی زومروی" لە کاتی لێکۆڵینەوە لە سیستەمی کاستی لە هیندستان زیاتر دەردەکەوێت.

 

سیستەمی کاستی باڵادەستی بەردەوامی خۆی وەک دەسەڵاتێکی دەست لێنەدراو و بێ گومان بەهێز دەکات، هەموو لایەنەکانی کۆمەڵگەی گرتووەتەوە، پلەبەندی چەسپاندووە و کۆمەڵگەی بەرەو خوگرتن پێی بردووە، سیستەمێکی سیستماتیکی و شەڕانگێزانەیە کە لە ڕێگەی قۆرخکاری توندوتیژیەوە دژی بەها ماتریاکیەکانی کۆمەڵگە بەڕێوەدەچێت.

 

دیاردەی پلەبەندی، بە سروشتی خۆی، دەبێتە هۆی بێبایەخکردنی ئەو کەسانەی کە جیاوازن، وەک نائاسایی سەیرکردنیان و تەنانەت کوشتنیان یان نکۆڵیکردن لە بوونیان، ئەمەش دەبێتە هۆی ڕاستیەک کە بەها کۆمەڵایەتییەکان چ لە ڕووی ماددی و چ لە ڕووی ڕەوشتیەوە لەناو دەبات، بۆیە "بکوژی زومروی" ئاماژەنییە بۆ تاکێکی دیاریکراو، بەڵکو مەبەست لەو سیستەمە وێرانکەرەیە کە بە درێژایی مێژوو لە لایەن شارستانیەتێکی چینایەتی و پیاوسالاری و دەوڵەت ناوەندییەوە دامەزراوە.

 

”بکوژی زومروی گورزێکە لە یادەوەری کۆمەڵایەتی”

"بکوژی زومروی" سیستەمێکی دەروونییە، پلەبەندییەکە، دیاردەیەک کە بە داگیرکردنی هۆشیاری و پێشێلکردنی ئیرادە هەوڵدەدات لە ناوەوە کۆمەڵگە لەناوببات، ئەم وێرانکارییە هەندێک جار لە پلاتفۆرمی تۆڕی کۆمەڵایەتی و هەندێکجار لە پۆلەکاندا، هەندێکجار لە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکان و فیلمەکاندا، لە تابلۆی بازرگانی و تەنانەت لە نیگایەکی زوو تێپەڕدا دیارە.

بەکورتی ئەگەر پێویستمان بە پێناسەیەکی گشتی بێت، ئەوا "بکوژی زومروی" چەمکێکە نەک تەنها کوشتنی جەستەیی بەڵکو لەناوبردنی شوناس و ڕەگەز و کولتوور و باوەڕ و زانست و زانین و یادەوەری کۆمەڵایەتیش پێناسە دەکات، لە هەموو خانەیەکی کۆمەڵگەدا ڕەگ داکوتێت، بناغەکانی کۆمەڵگەی ماتریاریک دەکوژێت، ئەوەی بەکاریدەهێنێت بە براوەی شەڕی دەزانێت، کە بەم شێوەیە خۆی چەسپاندووە.

 

”بکوژی زومروی”هێزێکی سیستماتیکە کە لە دوای چەوساندنەوەی کۆمەڵگەی ماتریاریکەوە بە شێوەیەکی ڕێکخراو و بە سود وەرگرتن لە ئامرازە کولتووری و بایۆلۆژییەکانی جینۆساید بوونی هەبووە، ئەم هێزە لە سەردەمی بەردینی نوێوە تا ئێستا، توندوتیژی جەستەیی و سیمبولی بۆ کۆنترۆڵکردنی کار و جەستە و ئیرادەی ژنان ئەنجام دەدات.

 

ئەم تاوانە ڕێکخراوە لە ڕووی مێژووییەوە لە خاڵێکی دیاریکراودا سەریهەڵدا و تا ئەمڕۆش بەردەوامە، وەک یەکەم ئەنجامدەری ئەم تاوانە لە مێژوودا، کوشتنی چینایەتی پێکهاتەیەکی نوخبەگەرایی ڕێکخراوە کە نەک تەنها ژنان بەڵکو کۆمەڵگە و سروشتیش دەکاتە ئامانج، سروشتی نوخبەگەراییەکەی لە دەسەڵاتی نیمچە خودایی و بەرگری و کاریگەرییە ڕەهاکەیەوە سەرچاوە دەگرێت، هەموویان وەک هێزێکی کەمینە بونیاد نراون کە بە ڕێگەی قێزەونترین شێوازەکانی تۆقاندن و کوشتن و کۆیلەکردنەوە بوونی خۆی دەپارێزێت.

 

”یانەی ڕاوچی پیاوان”

لە کاتی لێکۆڵینەوە لە ڕەهەندی مێژوویی دیاردەی ”بکوژی زومروی”، بۆمان دەردەکەوێت کە وەک گروپێکی پیاوی ڕاوچی لە سەردەمی ئەوەی کە بە شۆڕشی بەردینی نوێ ناسراوە سەریهەڵداوە، ئەم گروپە ژنانی بە کۆیلە کرد و لەسەر بنەمای چەمکی هەژموونی ژن شەڕیان دژی ڕێکخراوی کۆمەڵایەتی دەستپێکرد، بە واتایەکی تر ڕووداوەکانی سەردەمی بەردینە نوێیەکان بەم هێرشە بۆ سەر کۆمەڵگە لەلایەن گروپی ڕاوچی پیاوەوە لە قاڵب دراون، شۆڕشی نیۆلیتیک تەنها قۆناغێکی شۆڕشی کۆمەڵایەتی گەورە نەبوو، بەڵکو قۆناغی دژە شۆڕشیش بوو.

 

لێرەدا پێناسەی جیاکەرەوەی شۆڕشی بەردینی نوێییە: ژیانی جێگیر هەڵبژاردەیەکی خۆبەخشانە و پێشکەوتنخوازانە نییە، بەڵکو پرۆسەیەکە بە زۆرەملێ و هێز سەپێنراوە، پرۆسەیەکە باس لە ژێردەستەیی ژنان دەکات و لە ئەنجامدا ملکەچکردنی کۆمەڵگەیەک کە لەسەر بنەمای جیاکاری ڕەگەزی دامەزراوە، ئەم پرۆسەیە وەک کردەوەیەکی خۆبەخشانە گەشە ناکات، بەڵکو لە ئەنجامی سیستەمێک کە بە زۆرەملێ و توندوتیژی سەپێنراوە کە پێکهاتەی چینە کۆمەڵایەتییەکان ئەنجامی دەدات.

 

کۆیلەکردنی ژنان گەورەترین پچڕانی کۆمەڵایەتی ژیانی جێگیر بوو، ئەم پرۆسەیە کە لە کۆیلایەتی و بەکارهێنانی توندوتیژانەی پێکهاتەی چینایەتی کۆمەڵایەتییەوە سەرچاوەی گرتووە، هەروەها پرۆسەی مێژوویی ململانێی نێوان نوخبەی توندوتیژ و کۆمەڵگەی خێڵییە.

 

”سەرچاوەی سیستەمی چینایەتی: گۆبکلی تبە”

ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان، کە گۆبەکلی تبە بە سەرچاوەی سیستەمی کاستی دەزانێت، ئاماژە بەم پێکهاتە دەکات وەک سەرچاوەی سەرەکیی پێکهاتەکانی چین و شار و دەوڵەت، هەروەها گۆبەکلی تبە شوێنی یەکەمین کۆیلەکردنە، ژنان و منداڵان بە زۆر دەخرانە ناو بەرهەمهێنانەوە و پیاوانیش بە زۆر لە دروستکردنی پەرستگاکاندا بەکاردەهێنران، ئەوەی لێرەدا ڕوویدا "شۆڕشی چینایەتی" یان "دژە شۆڕش"ی پێکهێنا.

 

سیستەمی کاستی پیرۆزییەکان دەقۆزێتەوە بۆ بەردەوامکردنی ئەو دژە شۆڕشەی کە ئەنجامی داوە، مرۆڤی پیرۆز بەبێ خوداوەندی پیرۆز ناتوانێت ئەمە بەدەست بهێنێت، هەر لەبەر ئەم هۆکارە چین خۆی جیادەکاتەوە بۆ ئەوەی ببێتە دەسەڵاتێکی دەست لێنەدراو و بێ گومان، پەیوەندییەکی ئیلاهی لە نێوان خۆی و خەڵکە کۆیلەکراوەکەدا دادەمەزرێنێت.

 

ئەم چەمکە لە ئاغا و کۆیلە بەم شێوەیە چەسپاوە و هەر بۆیەش ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان وتی: گۆبەکلی تبە کانیاوی عەقڵیەتی کۆیلایەتی و پیرۆزکردنە، ئەو عەقڵیەتەی کە ئەو بکوژە بە خودا دەکات، تاوان دژی چینی دەسەڵاتدار ئەنجام دەدات، تێیدا مرۆڤەکان لە ڕێگەی ئەم ڕێزەوە کۆیلە دەکرێن، شێوازی فەرمی دەسەڵات و ئایدۆلۆژیای پیاوسالاری پێکدەهێنێت، کە دژایەتی نێوان خودا و کۆیلە، کۆیلە و ئاغا، تێیدا دیاریدەکرێت.

 

”بکوژی شێوەگۆڕ: سەدەکانی ناوەڕاست و سیستەمی سەرمایەداری”

سەردەمی تاریکی سەدەکانی ناوەڕاست سەرەتای چەمکی بکوژی شێوەگۆڕ بوو، پێش شەڕی گۆبێکلی تبە و دوای شەڕی گۆبێکلی تبە لەو ماوەیەدا بکوژی شێوەگۆڕ بە ئامانجگرتنی ئەو ژنە ژیرانەی کە نوێنەرایەتی هۆشیاری بەکۆمەڵیان دەکرد، لە ژێر پەردەی ڕاوکردنی جادووگەرەکاندا هێرشێکی سیستماتیکی کردە سەر زانست و ئیرادەی ژنان و لە ئەنجامدا دەیان هەزار ژن گیانیان لەدەستدا.

 

چارەسەرکەر و مامان و ژنە ژیرەکان بە "هەڕەشە" ناوزەد دەکران و دەسوتێنران و سزا دەدران، ئەم پرۆسەیە تەنها هیستریای ئایینی نەبوو، بەڵکو پرۆسەیەکی سیستەمی سەرمایەداریی شێوەگۆڕ بوو بۆ بەدەستهێنانی کۆنترۆڵی تەواو بەسەر کار و جەستەی ژناندا.

 

کارلێکی نێوان ژن و سروشت لە ڕێگەی لەناوچوونەوە لەناو سیستەمی سەرمایەداریدا کەوتۆتە ژێر کاریگەرییەوە، لەم قۆناغەدا زانستی سەردەمی بە پێی بنەمای پیاوسالاری بەنیاد نرا و سروشت بە کاڵا کرا و زانستی ژن بە تاوان ناسێندرا، ئەوەی لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ڕوویدا، جۆرێک بوو لە ئەندازیاری کۆمەڵایەتی کە بە نەهێشتنی دانای ژنان جێبەجێ کرا.

 

’’وەشانی نوێکراوی بکوژی زومروی... دۆسیەکانی ئێپشتین”

هاوشانی سیستەمی سەرمایەداری، سیستەمی چینایەتی کە دژایەتی ژنی ژیر و کۆمەڵگەی ژیر و سروشتی ژیر دەکات، لە سەدەکانی ناوەڕاستەوە تا ئێستا لە هەموو خانەیەکی مرۆڤایەتیدا بەردەوام بووە.

 

بکوژی زومروی نەک تەنها تاکەکان بەڵکو نوێنەرایەتی سەرەتای خراپبوونی کۆمەڵایەتیش دەکات، بەڵگەنامەکانی ئێپشتین کە لەم دواییانەدا بڵاوکرایەوە، ئاشکرای دەکەن کە چۆن گروپەکانی بکەوژی زومروی لە ناوەوە کۆمەڵگە گەندەڵ دەکەن، چۆن ژێرخانی کۆمەڵگەیەکی مرۆڤخۆر دادەمەزرێنن و چۆن دزەیان کردووەتە ناو هەموو ئاستەکانی کۆمەڵگەوە، بە واتایەکی تر، تاکە تاکێک، یەک فەرمانڕەوایەک، سیستەمێک یان ئایدۆلۆژیایەک نییە، بەڵکو سیستەمێکی شێواندنی دەروونی و سۆزدارییە کە خۆی لە پشتەوە دەشارێتەوە و خۆی لە قاڵب دەدات و ئاراستەی هەموو ئەمانە دەکات.

 

لە بەرامبەر سیستەمی سەرمایەداریی دڕندانەدا، نموونەی کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک بەکۆمەڵ، وەک ئەوەی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان پێشبینی دەکات، وەک جێگرەوەیەکی ژیانی بکوژی زومروی سەرهەڵدەدات، لە بەرامبەر خراپبوونی سیستەمەکەدا، ئەم نموونەیە ئەگەری ژیانێکی کۆمەڵایەتی پێشکەش دەکات کە دواجار دەبێتە هۆی لەناوچوونی سیستەمی چینایەتی.