ساڵی ٢٠٢٦ بۆ کۆماری تورکیا وەک وێستگەیەکی یەکلاکەرەوە دەردەکەوێت. لە کاتێکدا جیهان بەدەست ململانێی جەمسەرەکانەوە دەناڵێنێت، پرسیارە هەرە گرنگەکە ئەوەیە: ئایا تورکیا بەرەو گۆڕانکاریی ڕیشەیی لە سیستەمە سیاسییەکەیدا هەنگاو دەنێت، یان وەک هاوپەیمانێکی سەرکێش لە ناو بازنەی ڕۆژئاوادا دەمێنێتەوە؟ تورکیا: هاوپەیمانێکی ناچاری یان نەیارێکی شاراوە؟ تورکیا ئەندامێکی گرنگی ناتۆیە، بەڵام لە ساڵانی ڕابردوودا سیاسەتێکی "سەربەخۆ"ی پەیڕەو کردووە کە زۆرجار لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و ئەوروپا یەکناگرێتەوە.

 

ڕۆژئاوا لەم قۆناغەدا هەوڵی "ڕووخاندنی تورکیا" نادات، بەڵکو دەیەوێت لە ڕێگەی فشاری ئابووری و سزای سەربازییەوە، ئەنقەرە ناچار بکات بگەڕێتەوە ناو بازنەی ستراتیژییەتەکانی ناتۆ. لەگەل ئەوەشدا ڕۆژئاوا بەدیاری کراوی ئەمریکا ویستیتی بە هەڵبژاردن و دیموکراسی گۆڕانکاری لە ناوخۆی تورکیاوە و لە ڕێگەی سندوقەکانی دەنگدانەوە ڕوو بدات، نەک دەستێوەردانی سەربازی یان کودەتا. کاریگەریی گۆڕانکارییەکان لەسەر دۆزی کورد بۆ گەلی کورد، هەر گۆڕانکارییەک لە تورکیا ڕەهەندی چارەنووسسازی هەیە:

١- پرۆسەی ئاشتی: فشارەکانی ڕۆژئاوا بۆ سەر تورکیا دەکرێت ببێتە دەرفەتێک بۆ دووبارە دەستپێکردنەوەی گفتوگۆی جدی و بێ فێل لەگەڵ ل بەڕێز ئۆجالان و "کەجەکە" و چارەسەری ئاشتیانەی پرسی کورد بە بنەمایەکی جدی وەربگریت و ئەو هەقیقەتە قبوڵ. کات کە بە ئاسملاسۆن کردنی کورد هەرگیز ناتوانیت بە ئامانج و سەقامگیری بگات.

 

٢-ڕۆژئاوای کوردستان: پاراستنی قەوارەی کورد لە سووریا، گەورەترین خاڵی ناکۆکی نێوان واشنتۆن و ئەنقەرەیە. هەر ڕێککەوتنێکی نوێ مەترسی یان دەرفەت بۆ ئەم بەشە دروست دەکات.

 

٣- هەرێمی کوردستان: گۆڕانی سیستم لە تورکیا بەرەو نەتەوەپەرستیی توندتر، دەکرێت فشارەکان بۆ سەر هەرێم زیاتر بکات، بەڵام گۆڕان بەرەو دیموکراسی دەبێتە هۆی سەقامگیری. تورکیا بەرەو کوێ؟ ساڵی ٢٠٢٦ دەبێتە ساڵی سازشە گەورەکان. تورکیا ناتوانێت لەسەر هەمان ڕێگەی پێشوو بەردەوام بێت. فشارە ئابوورییەکان دەبنە هۆی دروستبوونی شەپۆلێکی نوێی ناڕەزایەتی کە دەسەڵات ناچار دەکات بەرەو "نەرمبوونەوەی سیاسی" هەنگاو بنێت. بۆ کورد، ساڵی ٢٠٢٦ ساڵی "پاراستنی هاوسەنگییە". کورد لە نێوان ئەوەدایە ببێتە "کارتی مامەڵە" یان ببێتە "کلیلێک" بۆ چارەسەری قەیرانەکانی تورکیا. کلیلی سەرکەوتنی کورد، یەکگرتوویی گوتاری سیاسییە لە بەرامبەر ئەم گۆڕانکارییە خێرایانەدا. ئێران و عێراق: یاریکەرە شاراوەکانی هاوکێشەکە ناکرێت باسی گۆڕانکارییەکانی تورکیا بکەین بەبێ ڕەچاوکردنی ڕۆڵی ئێران و عێراق، چونکە ئەم دوو وڵاتە ڕاستەوخۆ کاردەکەنە سەر جووڵە ستراتیژییەکانی ئەنقەرە:

 

١- ئێران و کێبڕکێی هەژموون: تاران بە وریاییەوە سەیری هەر نزیکبوونەوەیەکی تورکیا و ڕۆژئاوا دەکات. ئەگەر تورکیا بە تەواوی بگەڕێتەوە ناو ناتۆ، ئێران وەک هەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر سنوورە ڕۆژئاواییەکانی دەیبینێت. لە ٢٠٢٦دا، ئێران دەتوانێت لە ڕێگەی میلیشیاکانی لە عێراق و سووریا، گوشار بۆ سەر تورکیا دروست بکات تاوەکو ڕێگری لە گۆڕانکارییەکان بکات.

٢-عێراق و "ڕێگەی گەشەپێدان": عێراق بۆ تورکیا وەک دەروازەیەکی ئابووری و وزە دەردەکەوێت. ڕێککەوتنەکانی ئەنقەرە و بەغدا لەسەر پرسی ئاو و "ڕێگەی گەشەپیدان ، دەکرێت تورکیا زیاتر بە ناوچەکە ببەستێتەوە و کەمێک لە فشارەکانی ڕۆژئاوا دەربازی بکات، بەڵام ئەمە پێویستی بە سازشی تورکیا هەیە لە مەلەفی سەربازی لە ناو خاکی عێراقدا. کەواتە بە کورتی تورکیا چەندە هەوڵی دوورکەوتنەوە بدات، جوگرافیا و ئابووری ناچاری دەکەن بەرەو ڕۆژئاوا بچێتەوە، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە: کێ باجی ئەم "گەڕانەوەیە" دەدات؟ گەر بە ناراستەو خۆ و تماشاکردنی دۆخەکە هەم لە رابردوو هەم لە ئیستادا بکەین ،دەکرێت وەڵامی پرسیاری کێ باجی ئەم گەڕانەوەیە دەدات بەم ئەگەرەوە. وەڵام بدەینەوە: بێگومان لە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا هیچ گەڕانەوەیەک بێ باج نییە. ئەگەر تورکیا لە ٢٠٢٦دا بڕیاری سازشی کۆتایی لەگەڵ ڕۆژئاوادا بدات، ئەوا چەند لایەنێک وەک باجدەری سەرەکی دەردەکەوێت:

• ڕۆژئاوای کوردستان: گەورەترین ترسی کورد ئەوەیە کە ئەمریکا، بۆ ڕازیکردنی تورکیا و دوورخستنەوەی لە ڕووسیا، چاو لە دەستکەوتەکانی کورد لە سووریا بپۆشێت.

• هەرێمی کوردستان: ئەگەر تورکیا و عێراق لەسەر دژایەتی پەکەکە ڕێکبکەون، هەرێمی کوردستان دەکەوێتە ژێر فشارێکی دوولایەنەی "(تورکیا-عێراق" کە ڕەنگە قەوارە سیاسییەکەی ڕووبەڕووی ئاستەنگی نوێ بکاتەوە.

• پەیوەندییەکانی تورکیا-ئێران: هەر نزیکبوونەوەیەکی تورکیا لە ڕۆژئاوا، ململانێی "سارد"ی نێوان ئەنقەرە و تاران لە ناو خاکی عێراق و سووریادا دەگۆڕێت بۆ ململانێیەکی گەرمتر.

 

سەرئەنجام: تورکیا لە ٢٠٢٦دا لەبەردەم دووڕیانێکدایە. چەندە هەوڵی دوورکەوتنەوە بدات، جوگرافیا و ئابووری ناچاری دەکەن بەرەو ڕۆژئاوا بگەڕێتەوە. بەڵام لەم کایەیەدا، تەنها تورکیا یاریزان نییە؛ ئێران و عێراقیش بەشێکن لە داڕشتنەوەی نەخشەی نوێ.

 

پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە: ئایا کورد دەتوانێت لە کارتێکی فشارەوە خۆی بگۆڕێت بۆ ئەکتەرێکی جێگیر کە نەکرێت لە هیچ مامەڵەیەکی نێوان "ئەنقەرە-واشنتۆن" یان "ئەنقەرە-تاران"دا بکرێتە قوربانی؟ هەربۆیە زۆر بەڕوونی دەردەکەویت کە ساڵی ٢٠٢٦ ساڵی ڕاستییەکانە؛ ساڵێک کە تێیدا دەردەکەوێت کێ لەسەر مێزی گفتوگۆیە و کێ تەنها لە ناو لیستەی باجەکاندا ناوی نووسراوە.