نەزیهە بوسەعیدی

 

تونس – سیستمی چاودێری تەندروستی تونس ڕووبەڕووی ئاستەنگێکی بەرچاو دەبێتەوە لە پاراستنی ژنانی دووگیان، لە کاتێکدا کە ئامادەبوون لە کلینیکەکانی پێش لەدایکبوون کەم دەبێتەوە و مەترسییەکانی پەیوەست بە منداڵبوون لە زیادبووندایە.

 

بارودۆخی تەندروستی چیتر تەنها بابەتی ئامار نییە، بەڵکو ڕاستیەکی ڕۆژانەیە بۆ هەزاران ژن لە شار و گوندەکاندا، کە بارودۆخی ئابووری و کۆمەڵایەتی لەگەڵ لاوازی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان یەکتر دەبڕێت بۆ دروستکردنی دۆخێکی نیگەرانکەر، سەرەڕای ئەو هەوڵانەی کە دراون، قەیرانی کەمبوونەوەی ئامادەبوون لە کلینیکەکانی پێش لەدایکبوون بەردەوامە، کە بەهۆی کۆمەڵێک هۆکاری ئاڵۆزەوە سووتەمەنی پێدەدرێت، لەوانە گرانیی تێچووی ژیان و سەختی دابینکردنی چارەسەر، سەختی گەشتکردن لە ناوچە گوندنشینەکان و ماوەی چاوەڕوانی درێژخایەن لە دامەزراوە تەندروستییە گشتییەکاندا، کە خۆیان بەدەست کەمی سەرچاوەکانەوە دەناڵێنن.

 

ئەم هۆکارە یەکگرتووانە وایکردووە زۆرێک لە ژنان چاودێری پێش لەدایکبوون دوابخەن یان هەڵبوەشێننەوە، ئەمەش کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر تەندروستی هەردوو دایک و کۆرپەلەکە هەیە، وایکردووە چەند پزیشکێکی پسپۆڕ زەنگی ئاگادارکردنەوە لێبدەن، پزیشک وسال جەعفەر، پسپۆڕی نەخۆشیەکانی منداڵبوون و ژنان لە نەخۆشخانەی زانکۆی ببنزرت وتی: هەندێک نەخۆشی دەتوانن مەترسی لەسەر ژیانی دایک یان کۆرپەلە دروست بکەن، لەوانە کەمخوێنی و بەرزی فشاری خوێن بەهۆی دووگیانی و ئەگەری گواستنەوەی هەندێک میکرۆب لە دایکەوە بۆ کۆرپەلە.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە ژنانی دووگیان لەم جۆرە حاڵەتانەدا بچنە نزیکترین ژووری فریاکەوتن یان نەخۆشخانە بۆ دڵنیابوون لە پارێزراوی خۆیان و پارێزراوی کۆرپەلەکەیان کە لەدایک نەبوون.

 

ڕوونیشیکردەوە، یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی ئەو مەترسیانە، کەمی خوێنە، ئەمەش وایکردووە خوێنبەخشین ببێتە پێویستیەکی بەپەلە، هەروەها ئاماژەی بە کەمی پزیشکی بێهۆشکەر کردووە، سەرەڕای ئەوەی هەندێک لە لەدایکبوونەکان پێویستیان بە ئامادەبوونی دەستبەجێیان هەیە، دەتوانرێت لە ڕێگەی چاودێری بەردەوامی پێش لەدایکبوونەوە ڕێگری لە حاڵەتەکانی وەک منداڵبوونی ئاڵۆز، خوێنبەربوونی دوای منداڵبوون و بەرزی فشاری خوێن بکرێت یان کۆنترۆڵ بکرێت.

 

سەبارەت بە توندوتیژی لە کاتی منداڵبووندا، پزیشک وسال جەعفەر وتی: هەندێک لە ژنان تووشی ئازارێکی زۆر دەبن بەهۆی ئاگادارنەکردنەوە لە کاتی دەستێوەردانی نەشتەرگەری سادە کە لەگەڵ منداڵبوونی سروشتییە یان نەبوونی بێهۆشکردنی گونجاو، کە ڕەنگە کەمکردنەوەی زارەکی لەلایەن هەندێک لە کارمەندانی پزیشکی یان فریاگوزاری پزیشکییەوە دەربچێت، هەر وشەیەک کە لەو ساتانەدا دەوترێت بە توندی لە یادەوەری دایکەکەدا دەمێنێتەوە.

 

پزیشک نێرگس بن عەمار پشتڕاستی کردەوە، کە تونس ساڵانە لە هەر ١٠٠ هەزار لەدایکبوونی زیندوو ٣٦ حاڵەتی مردن تۆمار دەکات، هەروەها کلینیکەکانی پێش لەدایکبوون ڕێگە بە زوو دەستنیشانکردنی کەمئەندامی و بەرزی پەستانی خوێن و شەکرەی دووگیانی دەدەن، لەگەڵ ئەو هۆکارانەی کە دەتوانن ببنە هۆی ئاڵۆزی جددی بۆ دایک یان کۆرپەلەکە، داوای کرد ڕۆڵی کۆمەڵگەی مەدەنی و دامەزراوە پەیوەندیدارەکان بەهێز بکرێت لە بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری ژنان لە گرنگی پشکنینی پزیشکی بەردەوام.

 

پلاتفۆرمێک بۆ تەندروستی ژنان

پزیشک مەها بەرقاوی، پزیشکی خانەنشینکراوی تەندروستی گشتی و ئەندامی فەرمانگەی کارگێڕی یەکێتی ژنانی تونس، ە

وتی: زۆرێک لە ژنانی دووگیان پەنا بۆ تۆڕی کۆمەڵایەتی دەبەن بۆ وەرگرتنی زانیاری تەندروستی، سەرەڕای ئەوەی زۆربەیان نادروستن و ئەگەری هەیە لێکەوتەی جددی لێبکەوێتەوە.

 

پێشنیاری دروستکردنی پلاتفۆرمی دیجیتاڵی بۆ تەندروستی ژنان کرد کە زیرەکی دەستکرد بەکاربهێنێت و زانیاری متمانەپێکراو بۆ ژنانی دووگیان دابین بکات، کە ئەمەش دوورکەوتەوەیە لە "زانیاری هەڵەی فەیسبووک".

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ژنانی دووگیان پێویستیان بە پشکنینی پزیشکی و سۆنەر هەیە پێش منداڵبوون، هەروەها بەدواداچوونی پزیشکی دوای منداڵبوون بەپێی بەرنامەیەکی دیاریکراو، جەختی لە گرنگی بەرزکردنەوەی هۆشیاری سەبارەت بە شیرپێدان و سوودە تەندروستییەکانی بۆ هەردوو دایک و منداڵ کردەوە، بەتایبەت بە لەبەرچاوگرتنی کەمبوونەوەی ناوبانگەکەی بەپێی هەندێک لێکۆڵینەوە.

 

جگە لەوەش جەختی لە پێویستی پشکنینی پزیشکی پێش هاوسەرگیری بۆ هاوژینەکان کردەوە، بەهۆی کەمی خواست لەسەر ئەم خزمەتگوزارییانە لە ئێستادا، لە کۆتای قسەکانیدا وتی: یەکێتی نیشتمانی ژنانی تونس بە لەبەرچاوگرتنی ئامادەبوونی بەربڵاوی لە سەرانسەری وڵات و پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ ژنان لە ناوچە گوندنشینەکان، هەڵمەتێکی نیشتمانی دەستپێدەکات بۆ هۆشیارکردنەوەی خەڵک سەبارەت بە گرنگی بەشداریکردن لە کلینیکەکانی چاودێری پێش لەدایکبوون.