ناوەندی هەواڵ

 

زۆرێک لەو مامۆستا ژنانەی کە لە هەراتی ئەفغانستان کار دەکەن، ئاماژەیان بەوە کردووە کە بەرپرسانی تاڵیبان بەکارهێنانی مۆبایلی زیرەکیان لە قوتابخانەکاندا قەدەغە کردووە. دەوترێت ئەم بڕیارە کە بە زارەکی ڕاگەیەندراوە، لە هەفتەی داهاتووەوە جێبەجێ دەکرێت. ئەمەش نیگەرانی ئەو تۆمەتانە دروست دەکات کە دەبێتە هۆی سنووردارکردنی زیاتری دەستڕاگەیشتنی ژنان بە ئامرازەکانی پەروەردە و پەیوەندیکردن.

هیچ بەڵگەیەکی فەرمی لەبەر دەستدا نییە
بە گوتەی مامۆستایانی ژن، بەرپرسانی تاڵیبان ڕێنماییان داوەتە مامۆستایانی قوتابخانەکان کە مۆبایلی زیرەک بەکارنەهێنن. سێ مامۆستا کە لە قوتابخانە حکومییەکانی هەرات کار دەکەن، پشتڕاستیان کردەوە کە لەم قەدەغەکارییە ئاگادار کراونەتەوە. بەڵام هێشتا هیچ بەڵگەیەکی فەرمی یان ڕێنماییەکی نووسراو سەبارەت بە چوارچێوەی قەدەغەکردنەکە بڵاو نەکراوەتەوە.

ئەم بڕیارە دوای ئەوە هات کە ڕێبەری تاڵیبان، هیبەتوڵا ئاخوندزادە، لەم دواییانەدا قەدەغەکردنی بەکارهێنانی مۆبایلی زیرەکی بۆ هەم ئەندامانی تاڵیبان و هەم فەرمانبەرانی حکومەت ڕاگەیاند.

هەرچەندە ڕژێمی تاڵیبان قەدەغەکردنەکە بە "ڕێگریکردن لە بەکارهێنانی خراپی تەکنەلۆژیا و دەستەبەرکردنی ئاسایش" ڕەوا دەکات، بەڵام ڕەخنەگران ئاماژە بەوە دەکەن کە ئامانجی ڕاستەقینەی ئەم ڕێوشوێنانە کۆنترۆڵکردنی ڕەوتی زانیاری و سنووردارکردنی پەیوەندییەکانە.

بەپێی ڕاپۆرتەکانی ڕاگەیاندن، فەرمانی ڕێبەری تاڵیبان لە لایەن "فەرمانگەی چاودێری و سەرپەرشتیکردنی فەرمان و بڕیارەکان"ی ڕێکخراوەکەوە بۆ دادگا سەربازییەکانی هەشت هەرێمی جیاوازی وڵاتەکە نێردراوە.

ئەو کەسانەی پابەندی قەدەغەکردنەکە نەبن وەک تاوانبار هەژمار دەکرێن
لە فەرمانەکەدا هاتووە کە ئەو کەسانەی پابەندی قەدەغەکردنەکە نابن، وەک تاوانبار سەرنجیان دەدرێتێ و ئەگەری هەیە لە دادگا سەربازییەکاندا دادگایی بکرێن. بەڵام بەرپرسانی تاڵیبان زانیاری وردیان سەبارەت بەوەی کە قەدەغەکردنەکە کێ دەگرێتەوە و چۆن جێبەجێ دەکرێت، بڵاو نەکردووەتەوە.

لەو کاتەوەی تاڵیبان لە ساڵی ٢٠٢١دا دووبارە دەسەڵاتی گرتووەتە دەست، چەندین سنووردارکردن بەسەر مافەکانی ژناندا لە بوارەکانی پەروەردە، کار و ژیانی گشتیدا سەپێنراوە. لە ساڵانی ڕابردوودا، قەدەغەکاری نوێ سەبارەت بە چالاکییەکانی میدیا، هاوبەشکردنی وێنە و بەکارهێنانی ئامرازەکانی پەیوەندیکردنی دیجیتاڵیش جێبەجێ کراون.

بەئامانجگرتنی مامۆستایانی ژن
دوایین ڕێوشوێن کە مامۆستایانی ژن دەکاتە ئامانج، نیگەرانی توندی لێکەوتووەتەوە کە دەبێتە هۆی زیادبوونی چاودێری لەسەر دامەزراوە پەروەردەییەکان و سنووردارکردنی زیاتری دەستڕاگەیشتنی ژنان بە زانیاری.

داکۆکیکارانی مافەکانی ژنان و ڕێکخراوەکانی ئازادی ڕادەربڕین هۆشداری دەدەن کە جێبەجێکردنی ئەم جۆرە بڕیارانە دەکرێت ببێتە هۆی دوورخستنەوەی ژنان لە ژیانی کۆمەڵایەتی، کەمکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە سەرچاوە پەروەردەییەکان و قووڵکردنەوەی گوشارەکان لە شوێنی کاردا.