رەجا حەمید ڕەشید

عێراق-جێبەجێکردنی پاشەکشەی یاسای خێزانی جەعفەری بۆ دۆسیەکانی سەرپەرشتیکردنی منداڵ، کاردانەوەی بەرفراوانی لە عێراقدا بەدوای خۆیدا هێنا و گفتوگۆی یاسایی و کۆمەڵایەتی سەبارەت بە مافی دایکان و باوکان و کاریگەریی جێبەجێکردنی بڕیارە یاساییە بەسەرچووەکان لەسەر ڕاستی خێزانی هاوچەرخی عێراقی کردەوە.

 

بە دروشمی "بڕیارنامەی ٩٣ بەپێی یاسا پوچەڵە... 

بەرژەوەندی منداڵ لەپێشەوەیە"، کۆمەڵێک لەدایکانی عێراق ٦ی حوزەیران خۆپیشاندانێکی ناڕەزاییان ڕێکخست و داوای پاراستنی مافی دایکان و منداڵانیان کرد، ڕەتیانکردنەوەی دەرئەنجامەکانی جێبەجێکردنی هەندێک لە ماددەی یاسای خێزانی جەعفەری، بەتایبەتی ئەوانەی تایبەتن بە لابردنی سەرپەرشتیکردن لە دایکەکە کاتێک منداڵەکە دەگاتە تەمەنی حەوت ساڵ، ڕەتکردنەوەی مافی مانەوەی شەوانە لەگەڵ منداڵەکە دوای گواستنەوەی سەرپەرشتیکردن، جێبەجێکردنی پاشەکشەی ڕێککەوتنی هاوسەرگیرییەکانی پێشوو، بەرزکردنەوەی تەمەنی هەڵبژاردن بۆ ١٨ ساڵ بەپێی بڕیارنامەی ٩٣.

 

خۆپیشاندەران ئاماژەیان بەوە کرد، کە ئەم ڕێوشوێنانە پێشێلکردنی مافی دایکان و دژایەتی بەرژەوەندییەکانی منداڵە، وتیان داواکارییەکانیان لە خەمی سەقامگیری خێزان و دڵنیابوون لە خۆشگوزەرانی منداڵەکانەوە سەرچاوە دەگرێت.

 

“لە ڕووی یاساییەوە نادروستە"

چالاکوان شەیما مەعموری لە میانی بەشداریکردنی لە ناڕەزایەتییەکەدا، ڕوونی کردەوە، ئەو ژنانەی بەشداریان کردووە، ناڕەزایەتییان بەرامبەر بە ئایین و مەزهەب و تەنانەت خودی یاسای خێزانی جەعفەری نەبووە، بەڵکو داوای پاراستنی بەرژەوەندی منداڵەکە و هەڵوەشاندنەوەی جێبەجێکردنی پاشەکشەی هەندێک کەیس و ڕێککەوتنی پێشوویان دەکرد.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، بڕیاری ٩٣ لە ڕوانگەی ئەوەوە "لە ڕووی یاساییەوە نادروستە"، چونکە بڕیارێکی مەدەنییە کە لە قۆناغێکی دواتردا بۆ یاسای خێزانی جەعفەری زیادکراوە، پێی وایە هێنانە ناوەوەی بڕگە مەدەنییەکان بۆ ناو یاساکە سیما فەقهیەکەی لێ دەسەنێتەوە و دەیکاتە تێکەڵەیەک لە بڕیارە ئاینییەکان و یاسا مەدەنییەکان.

 

دووپاتکردەوە، بەردەوامبوونی هێنانەکایەی یاسای نوێ لە دەرەوەی چوارچێوەی فەقهیە کۆدەکەوە دەتوانێت ببێتە هۆی گۆڕانکاری لە داهاتوودا لە سروشتی بنەڕەتییدا، هەروەها کۆدەکە لە سەرەتادا بۆ پاراستنی یەکگرتوویی خێزان دامەزراوە، هەر هەموارکردنێک کە لەم ئامانجە لابدات کاریگەری نەرێنی لەسەر خێزان و کۆمەڵگە دەبێت.

 

دایکان ئازارەکانیان دەگێڕنەوە

زەینەب یاسین، دایکی زەیدی تەمەن چوار ساڵ و زەینا تەمەن نۆ ساڵە، ئەزموونی تایبەتی خۆی لە دۆسیەکانی سەرپەرشتیکردندا باسکردووە، دوای جیابوونەوەی لە هاوژینەکەی لە ساڵی ٢٠١٩ وتی: دادگا لەو کاتەدا مافی سەردانیکردنی باوکی منداڵەکانی داوە.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، باوکەکە لە کاتی سەردانکردندا منداڵەکان دەبات و دوای چەند کاتژمێرێک دەیانگەڕێنێتەوە، بە ماندووبوون و برسێتی، ئەو پاساوی بۆ ئەوە هێناوەتەوە کە پارەی منداڵەکانی وەرگرتووە، هەرچەندە بڕە پارەکە بەس نییە بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانیان، هەروەها باوکەکە لە وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی کاردەکات، واتە داهاتی مانگانەی تاڕادەیەک باشە.

 

داوای کردووە، کە لە کاتی بڕیاردانی یاساییدا سەبارەت بە سەرپەرشتیکردنی منداڵەکە، بەرژەوەندییەکانی منداڵەکە لەبەرچاو بگیرێت، هەروەها داوای هەڵوەشاندنەوەی جێبەجێکردنی پاشەکشەی یاساکە و پێداچوونەوە بە تەمەنی ١٨ ساڵی کرد و وتی: ئەم بڕگەیە وەک هەموارکردنەوەی یاسای مەدەنی زیادکراوە و بەشێک نییە لە بڕگە سەرەتاییەکانی یاسای جەعفەری.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، باوکی منداڵەکانی دوای دوو ساڵ لە جیابوونەوەیان هەموو پەیوەندییەکانی لەگەڵیان پچڕاندووە، نە سەردانیانی کردوون و نە پرسیاری لەبارەیانەوە کردووە، دووبارە هاوسەرگیری کردەوە و منداڵێکی دیکەی بوو، ئەویش بە تەنها هەردوو منداڵەکەی بەخێو بکات.

 

ڕوونیشیکردەوە، لە ئێستادا کچەکەی لە قۆناغی کۆتایی ناوەندییە لە قوتابخانەیەکی باش، لە کاتێکدا کوڕەکەی بەناوی زەید لە پۆلی پێنجەمدایە و بە خوێندکارێکی نایاب دادەنرێت، لە ساڵانی ڕابردوودا خۆی تەرخان کردووە بۆ چاودێریکردنیان و ژینگەیەکی پەروەردەیی سەقامگیری بۆ دابین کردوون.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، سەری سوڕماوە کە ئاگادارییەکی یاسایی پێگەیشتووە کە ڕێککەوتنی هاوسەرگیری پێشووی گوازرزوەتەوە بۆ یاسای یاسایی جەعفەری بەبێ ڕەزامەندی ئەو، هەرچەندە هاوسەرگیرییەکە لە ساڵی ٢٠١٩ بە جیابوونەوە کۆتایی هاتووە، هەروەها هاوژینەکەی پێشووی دوای ساڵانێک لە جیابوونەوەیان داوای سەرپەرشتیکردنی منداڵەکانی کردووە.

 

ڕوونیکردەوە، کە جیابوونەوەکە بە ڕەزامەندی هەردوولا بووە، لە بەرامبەر پاراستنی سەرپەرشتیکردنی دوو منداڵەکەیدا دەستبەرداری زۆرێک لە مافەکانی بووە، پارەی نەفەقەی منداڵ بە ٢٢٠ هەزار دینار بۆ مانگێک دانراوە، بەڵام بە بەردەوامی خەرج نەدەکرا.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، لەکاتی ڕێوشوێنی دادگادا کە پەیوەندی بە سەرپەرشتیکردنەوە هەبووە، کوڕەکەی بەهۆی ماوەی درێژخایەنی جیابوونەوە نەیتوانیوە باوکی بناسێتەوە و بە سەرسوڕمانەوە پرسیاری شوێنی باوکی دەکات، وتی: منداڵەکە چەند ساڵێکە باوکی نەبینیوە و لەکاتی هەندێک لەو پەیوەندییانەی لەگەڵیدا هەبووە، تووشی تۆقاندن و هەڕەشە بووە، جەختی لە پابەندبوونی بەردەوامی خۆی کردەوە بۆ پەروەردەکردنی منداڵەکانی لە ژینگەیەکی تەندروست و پارێزراودا.

 

 

"بەرگری لە مافی منداڵەکانمان دەکەین"

هەر لەو پێوەندییەدا ئیعتماد کەتن، دایکی مستەفا دووپاتی کردەوە، کە بەشداریکردنی لە ناڕەزایەتییەکەدا بۆ بەرگریکردن بووە لە منداڵەکانی و پاراستنیان لە توندوتیژی و پشتگوێخستن، هەروەها باوکی منداڵەکانی لە کاتژمێرەکانی نیوەڕۆدا لە نێوان شارەکانی کەربەلا و نەجەفدا بە تەنها بەجێی دەهێشتن و بە تاکسی دەگەڕانەوە بۆ لای دایکیان، ئەمەش تووشی کێشە و مەترسی جیاوزیانی کردن، زۆرجار بە برسێتی و ماندووییەوە دەگەیشتنە ماڵەوە، بەبێ ئەوەی باوکیان پەیوەندییان پێوە بکات بۆ ئەوەی دڵنیابێتەوە لە گەیشتنیان بە پارێزراوی.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، باوکی منداڵەکان تەنها لە کاتی سەردانکردندا دەیبردنەردووە بۆ ئەوەی پارەی نەفەقەی مانگانەی منداڵەکان کە ٣٠٠  هەزار دینارە نەدات، بانگەوازی لە لایەنە ئایینیەکان و لایەنە پەیوەندیدارەکان کرد کە دەستوەردان بکەن بۆ چارەسەرکردنی ئەو پرسانە و دۆزینەوەی چارەسەر کە مافی منداڵان بپارێزێت و مسۆگەری خۆشگوزەرانی دەروونی و کۆمەڵایەتیان بکات.

 

 

پەیوەندییەکان بۆ هەڵوەشاندنەوەی بەرنامەی پاشەکشەیی

ئەنسام سەلمان، سەرۆکی ڕێکخراوی ”آيسن” بۆ مافەکانی مرۆڤ و گەشەپێدانی بەردەوام ڕوونیکردەوە، ئەو ناڕەزایەتییە لەلایەن کۆمەڵێک دایکەوە ڕێکخراوە کە بەهۆی جێبەجێکردنی هەندێک ماددەی یاسای خێزانی جەعفەرییەوە زیانیان بەرکەوتووە، بە ئامانجی گەیاندنی داواکارییەکانیان بە لایەنی پەیوەندیدار، هەروەها داواکارییە سەرەکییەکانی بەشداربووان بریتی بوون لە پاراستنی مافی دایکان بۆ سەرپەرشتیکردنی منداڵ و هەڵوەشاندنەوەی جێبەجێکردنی پاشەکشەی یاساکە بۆ ڕێککەوتنی هاوسەرگیرییەکانی پێشوو و بەسەرچوو، "بەکارهێنانی کۆدەکە بۆ ڕێککەوتنە هاوسەرگیرییەکان کە بە جیابوونەوە کۆتاییان هاتووە، چەندین پرسی یاسایی و کۆمەڵایەتی دەوروژێنێت".

 

 

جەختی لەوەکردەوە، لەنێو داواکارییەکان ڕەتکردنەوەی مافی گۆڕینی جۆری ڕێککەوتنی هاوسەرگیری بە باوک یان گواستنەوەی بۆ کۆدی جەعفەری بەبێ ڕەزامەندی لایەنی بەرامبەر، جا پێکەوەبن یان جیاببوەوە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ئەمە نوێنەرایەتی سەرپێچییەکی یاسایی دەکات، داوای گەڕانەوەی تەمەنی هەڵبژاردە بۆ تەمەنی یاسای دەکات، کە بە ٩ ساڵ بۆ کچەکە و ١٥ ساڵ بۆ کوڕەکە دانراوە، لەبری ئەوەی تەمەنی زۆرینەی ١٨ ساڵ وەربگرێت، ئاماژەی بەوەشکرد کە بڕیارە جیاکارییەکانی ئەم دواییە تەمەن زۆرینەیان بە تەمەنی هەڵبژاردنەوە گرێداوە، کە بە پێچەوانەی ئەوەیە کە لە یاسای جەعفەریدا هاتووە.