ناوەندی هەواڵ

پەرەسەندنی ڕاپۆرتەکانی مافی مرۆڤ سەبارەت بە بارودۆخی زیندانەکان لە ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان نیگەرانی جیددی سەبارەت بە بەکارهێنانیان وەک ئامرازێک بۆ سەرکوتی سیاسی دروست دەکات، ئەمەش لە کاتێکدایە کە ژینگەیەکی ئاڵۆزی ئەمنی و پەرەسەندنی سنووردارکردنەکان بۆ سەر چالاکوانان و ناڕازییان.

 

ئاژانسی هەواڵی چالاکوانانی مافی مرۆڤ ”هەرانا” بڵاویکردەوە، ئێستا ٢٣ ژن لە بەشی ئارامیش و حەوتی دیکەش لە یەکەی کەرەنتینەی زیندانەکە ڕاگیراون، بەگوێرەی سەرچاوە ئاگادارەکان، بەشی نەخۆشخانەکان ڕووبەڕووی گرفتی گەورە بوونەتەوە، لەوانە نەبوونی هەواگۆڕکێ، کەمیی قەرەوێڵە، خراپی پاکوخاوێنی، تێکچوونی سیستەمی گەرمکەرەوە و ساردکەرەوە، هەروەها سنووردارکردنی توندی دەستڕاگەیشتن بە خزمەتگوزارییە پزیشکییەکان.

 

لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە، بەشێک لەو ژنانە لە نێو ئەو کەسانەدا بوون کە لە خۆپیشاندانەکانی ئەم دواییەدا دەستگیرکراون و هەندێکی دیکەشیان دوای هێرشەکانی سەر ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان و دواتر سەرکوتکردنی ئەمنی دەستبەسەر کراون، زۆربەیان لە دۆخێکی نادیاردا دەمێننەوە، بێ ئاگان لە دۆخی حاڵەتەکانیان.

 

پێشتریش باس لەوە کرابوو کە مەحبوبە شەبانی، سیما عەنبای فاریمانی و ئازار یاهوو، سێ زیندانی سیاسی ژن لە زیندانی وکیل ئابادی شاری مەشهەد، لە دوای دەستبەسەرکرانیانەوە لە چەند مانگی ڕابردووەوە، بەبێ هیچ تۆمەتێکی ڕوون لە بەندی ژنان ڕاگیراون، دۆسیەکانیان بریتین لە تۆمەتەکانی وەک "شەڕی تیرۆر"، "پەیوەندیکردن لەگەڵ ئیسرائیل"، "پیلانگێڕی دژی ئاسایشی نەتەوەیی" و "بێڕێزیکردن بە سەرکردەی گەورەی کۆماری ئیسلامی"، ئەوان ڕێگەیان پێنەدراوە دەستیان بگات بە ڕاوێژکاری یاسایی کاریگەرانە.

 

ئاژانسی هەواڵی ”هەرانا” لە پێناسەکردنی پرۆسەی گواستنەوەکەدا ڕایگەیاندووە، سەرەتا دەستگیرکراوەکان دەبرێنە بەشی شەشەم، لەوێ قەدەغەی هاتوچۆ و فەرمانی بەرکەوتنیان بۆ دەردەچێت تا کۆتایی لێکۆڵینەوەکانیان. پاشان ئەوانەی تەمەنیان لە سەرووی ١٨ ساڵەوەیە دەگوازرێنەوە بۆ بەشی ئاشتی یان بەشی کەرەنتینە، ئەو یەکانەی کە بەپێی سەرچاوە ئاگادارەکان بۆ دەستبەسەرکردنی درێژخایەن داڕێژراون.

 

بەپێی ڕاپۆرتەکە، باڵی ئاشتی پێکهاتەیەکی ژێرزەمینیی و هاوشێوەی کۆشکی تێدایە کە دەکەوێتە ئاستێکی نزمتر لە باڵەکانی دیکە، یەکێک لە دەستگیرکراوەکانی ئازادکراو باڵەکەی بە "هێلانەیەکی مێروولە" بەراورد کردووە، شوێنێک کە سەقفەکەی نزمە، پەنجەرەی سنووردارە و هەواگۆڕکێی خراپی هەیە کە هەناسەدان بۆ زیندانییەکان قورس دەکات، ڕاپۆرتەکان باس لە تەنگەنەفەسی و هێرشی ترس و دڵەڕاوکێ لە نێوانیاندا بڵاوبوونەتەوە. دەرگای باڵەکە بە داخراوی دەمێنێتەوە جگە لە حاڵەتە فریاگوزاریەکان و زیندانییەکانی باڵەکانی تریش ڕێگەیان پێنادرێت بچنە ژوورەوە.

 

کێشەکانی دیکە کە لەم باڵەدا باسکراون بریتین لە کەمی دۆشەک و بالیف، نەبوونی دەستشۆر و گەرماوێمی گونجاو بۆ زیندانییەکان و نەبوونی ئامرازی پاکوخاوێنی دروست. سەبارەت بە یەکەی کەرەنتینە، سەرچاوەیەکی ئاگادار ڕایگەیاند، کە ئەم بەشە دەکەوێتە خوار پێوەرە پێویستەکانەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوون، بۆنی ئاوەڕۆ و نەبوونی پاکوخاوێنی و خراپی هەواگۆڕکێ بارودۆخی ژیانی لە ئێستاوە سەختی ژنانی دەستبەسەرکراوی خراپتر کردووە.

 

هەروەها سەرچاوەکانی مافی مرۆڤ باسیان لە سنوورداربوونی دامەزراوە پزیشکییەکان لە بەشی ئارامیش کردووە، بەپێی ئەو سەرچاوانە، لە حاڵەتی نەخۆشی یان گرفتی تەندروستی زیندانیان دەگوازرێنەوە بۆ بنکەی تەندروستی، بەڵام بەهۆی نەبوونی پێویستیەوە، چارەسەری کاریگەریان بۆ ناکرێت و دەگەڕێنرێنەوە بۆ هەمان بەشی.

 

لێکۆڵینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن، کە پێشتر بەندی ئارامیش وەک بەشی سزادان یان ناوەندێکی دەستبەسەرکردنی ئەو زیندانیانەی بە تاوانی ماددەی هۆشبەر سزا دراون بەکاردەهێنرا، بەڵام ئێستا بووەتە یەکێک لە شوێنە سەرەکییەکانی دەستبەسەرکردنی ئەو کەسانەی بە تۆمەتی سیاسی و ئەمنی دەستگیرکراون، ئەمەش بە وتەی چاودێران ئاماژەیە بۆ هەڵکشانی مامەڵەی هێزە ئەمنییەکان لەگەڵ ژنانی خۆپیشاندەران و چالاکوانانی مەدەنی.

 

ئەم ڕاپۆرتانە لە کاتێکدایە کە لە ماوەی ٥٠ ڕۆژی ڕابردوودا، بە لانیکەم ٢٨ زیندانی بە تۆمەتی سیاسی و ئەمنی لە ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە سێدارە دراون و ١٣ کەسیان لە کاتی ناڕەزایەتییەکان دەستبەسەر کراون، هاوکات لەگەڵ پشتگیریکردنی چەند ئەندامێکی پەرلەمان لە وەڵامدانەوەی توندتری دادوەری بۆ خۆپیشاندەران، سەدان زیندانی سیاسی و هاوڵاتی دەستبەسەرکراو ڕووبەڕووی سزای لەسێدارەدان، پشتڕاستکردنەوەی سزاکانیان یان لەسێدارەدان دەبنەوە.

 

ئەم پێشهاتانە بووەتە هۆی زیادبوونی نیگەرانییەکان سەبارەت بە پەرەسەندنی پشتبەستنی کۆماری ئیسلامی بە دەستبەسەرکردن، بارودۆخی نامرۆڤانە و سزای لەسێدارەدان وەک ئامرازێکی سەرکوتی سیاسی.