ناوەندی هەواڵ

 

تورکیا لەم دواییانەدا، شایەتی بەرزبوونەوەی بەرچاوی ژنان بووە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ فراوانبوونی مەودا و زیادبوونی توندی ئەم دیاردەیە وەک یەکێک لە دیارترین جۆرەکانی توندوتیژی لەسەر بنەمای ڕەگەزی لە وڵاتەکەدا.

 

داتاکانی ئەم دواییە ئاماژەن بۆ پەرەسەندنی بەردەوامی توندوتیژی ڕەگەزی دژی ژنان لە باکووری کوردستان و تورکیا، بەجۆرێک کە ڕۆژانە ڕاپۆرتی کوشتن و مردن لە ژێر بارودۆخێکدا، کە بە "گوماناوی" پێناسە دەکرێت. ئەم ڕووداوانە زۆرجار لەناو ماڵەکاندا ڕوودەدەن، کە بڕیارە پەناگەیەکی پارێزراو بن. ئەو زانیاریانەی لەلایەن کۆمپانیای ژنیوز کۆکراونەتەوە دەریدەخەن لە مانگی نیسانی ساڵی ڕابردوودا، بە لانیکەم ٢٥ ژن و منداڵێک کوشتووە، ئەمە جگە لەوەی ١٤ ژن و منداڵ لە بارودۆخێکی ناڕووندا گیانیان لەدەستداوە.

 

ئامارەکان ئاشکرای دەکەن کە زۆرینەی زیانبەرکەوتووان لەلایەن پیاوانی نزیک لە خۆیانەوە کوژراون. پێنج کوشتن لەلایەن پیاوانی ناسراوی زیانبەرکەوتووان ئەنجامدراون، یەکێکیان لەلایەن زاوایەکەوە، هەشت کوشتن لەلایەن هاوژینەکانیانەوە، چوار کوشتن لەلایەن کوڕەکانەوە، یەکێکیان لەلایەن کەسێکی بیانی، یەکێکیتر لەلایەن هێرشبەرێکی نەناسراوەوە، دوو کوشتن لەلایەن هاوژینەکانی پێشوو، یەکێکیان لەلایەن باوکێکەوە و دوو کوشتن لەلایەن هاوبەشەکانیەوە.

 

لە ڕووی دابەشبوونی جوگرافییەوە، دوو حاڵەت لە موغلا، یەک لە ئەردەهان، دوو لە بورسا، دوو لە جناق قلعە، یەک لە مێرسین، دوو لە ئیزمیر، یەک لە سامسون، حەوت لە ئیستەنبوڵ، یەک لە هاتای، یەک لە دیلۆک، یەک لە مەرعەش، یەک لە ئەرزروم، یەک لە ئەزەنە، دوو لە ئەنقەرا تۆمارکراون.

 

ئەم ژمارانە ڕەنگدانەوەی سروشتی بەربڵاو و بەردەوامی توندوتیژی دژی ژنان وەک دیاردەیەکی پێکهاتەیی کە پێویستی بە دەستێوەردانی بەپەلەی دامەزراوەیی هەیە، چ لە ڕووی سیاسەتی خۆپارێزی و چ لە ڕووی پاراستنی یاسایی و میکانیزمەکانی لێپرسینەوە، بۆ دڵنیابوون لە کەمبوونەوەی ئەو تاوانانەی کە لە ناو خێزان و کۆمەڵگە بە گشتی ئەنجام دەدرێن.