نەزیهە بوسەعیدی

 

تونس-یاساکان دیارترینیان یاسای ژمارە ٥٨ سەبارەت بە بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان، کاریگەرییەکی سنوورداریان هەبووە، چونکە گۆڕانکارییەکی ڕاستەقینە لە بیرکردنەوەی پیاوسالاری باودا لەگەڵدا نەبووە، تا ئێستاش چین و توێژە گەورەکانی کۆمەڵگە ژنان بە کەمتر لە پیاو دەزانن و مافی ئەوەیان بە خۆیان دەبەخشن کە لە هەر هەلومەرجێکدا جۆرەها توندوتیژی بەرامبەریان ئەنجام بدەن، هاوکات داوای سەبر و قوربانیدان لە ژنان دەکەن.

 

ئەم ئەقڵیەتە لە وتار و لێدوانی ئەو پیاوانەدا بەرجەستە دەبێت کە بڕیارە مافی ژنان بپارێزن و کەرامەتیان بپارێزن، لێدوانی بێڕێزی پێکەر لەلایەن کەسایەتییە سیاسییە دیارەکانەوە خراوەتەڕوو، لەوانە لێدوانەکەی باجی واێید سبسی، سەرۆکی کۆچکردوو، "هیچ بژاردەیەکی تری نییە جگە لە هاوسەرگیری"، سەرەڕای ئەوەی سەرهەڵدانی بۆ دەسەڵات بەبێ دەنگی ژنانی تونس دڵنیای نەدەبوو.

 

هەروەها پەرلەمان شایەتحاڵی دەستدرێژی زارەکی و جەستەیی بوو لەلایەن پەرلەمانتار سەیفەدین مەخلوفەوە دژی پەرلەمانتار عەبیر موسی، جگە لە هەڵمەتەکانی ناشرینکردن و توندوتیژی ئامڕازی کە پرۆفیسۆر سەنا بن عاشوور و سەرۆکی کۆمەڵەی ”بيتي” "ماڵەکەم"ی کردە ئامانج،هەروەها نابێت لێدوانی پەرلەمانتارانی دیکە لەبیر بکەین، وەک ئەو کەسەی کە ئەڤە حامدی بە "سپینستەر" پێناسە کرد، یان ئەو کەسەی کە لەم دواییانەدا لە بناغەیدا ڕایگەیاند، بۆچی دەستدرێژی دەکرێتە سەر ژنانی ئەفریقی لەکاتێکدا ژنانی تونس جوانن و بە ئاسانی بەردەستن؟ ،لێدوانێک کە ڕەگەزپەرستی و سێکسیزم تێکەڵ دەکات.

 

جێگای سەرنجە کە پیاوانی تونس بیرکردنەوەیەکی پیاوسالاری دەخەنە ناوەوە کە لە تەمەنی گەنجیەوە گەشە دەکات، لە ڕێگەی میراسی کولتووری و کۆمەڵایەتییەوە پەروەردە دەکرێت، هەندێک لە دایکان بەشداری دەکەن لە بەهێزکردنی ئەم جیاکارییە بە جیاکردنەوەی کوڕ و کچ. منداڵانی کچ سەختی کاری ماڵەوە و چاودێریکردنی براکانیان لەسەرە، لەکاتێکدا کوڕەکان لەم بەرپرسیارێتیانە بەخشراون، هەندێکجاریش دەخرێنە سەر کارە سادەکانی وەک بازاڕکردن، بەم شێوەیە ڕۆڵە ناهاوسەنگەکان بەردەوام دەبن، هەمان ئەقڵیەت لە سەرانسەری نەوەکاندا بەرهەم دەهێننەوە.

 

لەو چوارچێوەیەدا، عەبیر گلاسی، توێژەر و پسپۆڕی یاسای تاوان، باس لەوە دەکات کە ژنانی ئەمڕۆ سەرەڕای بوونی چەندین پڕۆژە و یاسا و تەنانەت بڕیاری دادوەری کە پاڵپشتی ئازادی و مافەکانی ژنان دەکەن، بەدەست بیرکردنەوەی بەسەرچووەوە دەناڵێنن، بەڵام ئاماژەی بەوەشکردووە، هێشتا دوورین لە جێبەجێکردنی یاساکان، هەروەها بیرکردنەوەی پیاوسالاری بە پلەی یەکەم لەو ڕەفتارانەدا بەرجەستە دەبێت کە لەبەردەم خەڵکدا ڕووبەڕوویان دەبمەوە، لە ئازاردانی زارەکییەوە تا ئازاردانی سێکسی.

 

ئاماژە بەوە دەکات، کە ئەم بیرکردنەوە بەسەرچووانە لەناو خێزانەکەدا لەڕووی جیاکاریی ڕەگەزیشەوە دەردەکەون، جگە لەوەش، ئەقڵی پیاوسالاری لە ژیانی ڕۆژانەدا دیارە کاتێک کەسانێک هەن شارەزای یاسا و یاسادانان، لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا پاساو بۆ توندوتیژی دەهێننەوە و ژنان بە پشتبەستن بە جەستە و ڕەنگی پێستیان پۆلێن دەکەن، هەروەها لە تونس بەدەست ئەو بیرکردنەوە دەناڵێنین کە دەیانەوێت لە پەیوەندییەکانمان و کارلێکەکانی ڕۆژانەماندا بەرەو دواوە ڕابمانکێشن، بۆیە دەبێت چارەسەرەکان لەبەرچاو بگرین.

 

سەبارەت بە بۆچوونی خۆی لەسەر ئەم بابەتە، وتی: دەبێت جەخت لەوە بکرێتەوە کە بزووتنەوەی فێمینیست، یان ژنانی دیموکراتیک، بە دوورخستنەوەی پیاوان، دەستبەسەرداگرتنی مافەکانیان یان کەمکردنەوەی پێگەیقن، هەوڵی بەدەستهێنانی مافەکانیان نادەن، ئەوەی ئێمە داوای دەکەین پەیوەندییەکە لەسەر بنەمای ڕێزگرتنی یەکتر، کە پیاوان دەبێت باوەڕیان بە دۆسیەکە هەبێت.

 

ئاماژەی ئایینی

تەقوا خانشی، خوێندکاری یاسا وتی: بەشێک لە بیرکردنەوەی پیاوسالاری لە تونس بەهۆی یاسادانانەوە چەسپاوە، تا ئەمڕۆ دەق هەیە کە ئاماژەی ئایینییان لە یاسای باری کەسیدا هەیە، وەک یاساکانی میرات، کە بنەمای یاسایی ئیسلامی جێبەجێ دەکەن کە میراتگرێکی پیاو دوو ئەوەندەی پشکی میراتگری ژن وەردەگرێت.

 

ڕوونیشیکردەوە، هەرچەندە یاسای باری کەسی شۆڕشێکی یاسایی هێنایە ئاراوە و کاردانەوەیەکی بەرچاوی لەبارەی ماف و ئازادییەکانی ژنانەوە لێکەوتەوە، بەتایبەتی لە ژێر ڕۆشنایی ڕێککەوتننامەی ”كوبنهاغ” کە دژایەتی هەموو جۆرە جیاکارییەک لە دژی ژنان دەکات، بەڵام ئێستا ئێمە کولتوورێکمان هەیە کە ئەم بیرکردنەوەی ئایینی و کۆمەڵایەتییە دەپارێزێت، کە پیاوان زیاتر لە ژنان میرات وەردەگرن، سەرەڕای بوونی چوارچێوەیەکی گشتگیر بۆ مافەکانی مرۆڤ، کە داکۆکی لە یەکسانی نێوان ژن و پیاو دەکات و جیاکاری لەسەر بنەمای ڕەگەز قەدەغە دەکات.

 

گۆڕانکاری لە ناوەوە

منیە کواش، ڕۆژنامەنووسی فێمینیست وتی: دەبێت گۆڕینی بیرکردنەوەکان لە ناوەوە دەست پێبکات، لە پراکتیک و بیرۆکەکانمانەوە، لە سەرەتای منداڵییەوە، دەبێت منداڵەکانمان پەروەردە بکەین بۆ ئەوەی هەڵاواردن لەسەر بنەمای ڕەگەز ڕەتبکەنەوە، چونکە میراسێکی کولتووری و ئایینی بەربڵاوە کە ناتوانرێت لە شەوێکدا بگۆڕدرێت، ئێمە دەرفەتمان هەیە بۆ گۆڕینی نەوەکانی داهاتوو و بیرکردنەوەکانیان و تێڕوانینیان بۆ خۆیان و ژنان.

 

دووپاتیکردەوە، تونس هێشتا میدیای فێمینیستی کاریگەری نییە، لەم دواییانەدا تێبینیمان کرد کە کاتێک ئەنجومەنی نوێنەران باسی یاسای خانەنشینی پێشوەختەی کرد، لەلایەن کۆمەڵەی ژنانی دیموکراتیکەوە شەرمەزار کرا، هەندێک لە ژنان سەریان سوڕما لە هەڵوێستی بزووتنەوەی فێمینیست، تەنانەت پێشوازییان لەم یاسایە کرد، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانیان دەکات، پێیان سەیر بوو کە ژنانی دیموکراتیک چۆن دەتوانن دژایەتی بڕیارێکی لەو شێوەیە بکەن؟

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئاستی هۆشیاری لە ژنێکەوە بۆ ژنێکی تر جیاوازە، هێشتا هەندێک لە ڕوانگەیەکی سستەوە سەیری شتەکان دەکەن، دەوترێت: کۆمەڵگەی تونس لە مێژە لە ژێر قورسایی ئەو بیرکردنەوەدا ژیاوە کە ئێمە ڕادەگرن، هەندێک جار گوێمان لە لێدوانی کۆنەپەرستانە دەبێت.

 

منیە کواش، کەسایەتی میدیایی فێمینیست، باسی لەوە کرد، گۆڕینی بیرکردنەوە شتێک نییە بە شەوێک ڕووبدات، بەڵکو پێویستی بە هەوڵێکی بەکۆمەڵ و کارکردنی بەردەوامی شەو و ڕۆژ هەیە، بۆ ئەوەی گۆڕانکارییە خوازراوەکە بهێنێتە ئاراوە، هەروەها ئەم ڕێگایە پێویستی بە هۆشیاری بەردەوامیش هەیە تا دەگاتە قۆناغی پێگەیشتنی کۆمەڵگە.