زهور مەشریقی

 

تونس – سەرەڕای هەوڵەکانی هۆشیاری ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، سەرچاوەکان بە سنووردار دەمێننەوە و ڕێگە نادەن بگاتە هەموو ژنانی دەستدرێژیکراو. هەندێک لە قوربانییەکان لەو ژینگەیەدا گەورە دەبن کە توندوتیژی ئاسایی دەکرێتەوە و بە شتێکی باو دادەنرێت. هەروەها زۆرێک لە ژنان لە ترسی چەواشەکاری کۆمەڵایەتی یان ئەو شەرمەزارییەی کە ڕەنگە بەسەر ئەو کەسانەدا بێت کە بوێرن دادگاییکردنی هاوژینەکانیان، باوکەکانیان، یان براکانیان، دوودڵن لە ڕاپۆرتکردنی دەستدرێژیکردن.

 

توندوتیژی دەگۆڕێت بۆ کوشتن

تەنها دوو مانگی ڕابردوو پێنج ژن لە تونس کوژران، زۆربەیان لەلایەن هاوبەشە نزیکەکانیانەوە کوژران، لەو تاوانانەدا کە چالاکوانان بە ژنکوژی پۆلێنیان دەکەن، سەرەڕای قورسایی ئەم تاوانانە، یاسای تونس هێشتا ئەم جۆرە کوشتنەی وەک تاوانێکی جیاواز نەناساندووە کە لە چوارچێوەی لاوازی و بە ئامانجگرتن لەسەر بنەمای ڕەگەز دژی ژنان ئەنجام دەدرێت.

 

کۆمەڵەی "دەنگی ژنان" ئەم تاوانانەی شەرمەزار کرد ئەم ڕووداوانە بە دەرئەنجامی ئەو شتانە دەزانێت کە بە شکستی حکومەت و سیاسەتە گشتیەکان لە دابینکردنی پاراستنی پێویست بۆ ژنان پێناسەی دەکات. پێیوایە ئەم ڕووداوانە ناتوانرێت لە "ناکۆکییەکانی خێزان"دا کورت بکرێتەوە، بەڵکو زیاتر کوشتنێکن کە ڕادەی توندوتیژییەکان ئاشکرا دەکەن کە بەرامبەر ژنان دەکرێت، تەنانەت لەناو ئەو ژینگەیەدا کە بڕیارە پارێزراوترینیان بێت ئەویش ماڵە.

 

ئەمە لە کاتێکدایە کە تونس هێشتا بەهۆی تاوانێکی ئەم دواییەی ئاریانا کە یەکێکە لە گەڕەکەکانی پایتەخت، کە لە ٧ی ئاداردا ژنێک لەلایەن هاوژینەکەیەوە کوژرا، دەلەرزێت.

 

ڕوانگەی نیشتمانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان لە تونس لەم دواییانەدا پشتڕاستی کردەوە کە توندوتیژی دژی ژنان لە زیادبووندایە، بەتایبەتی لە هەندێک قۆناغی وەک وەرزی جەژن و دەستپێکردنی ساڵی خوێندن و پشووەکان، بەڵام ڕێکخراوەکانی مافی ژنان جەخت لەوە دەکەنەوە کە توندوتیژی تەنها بۆ بۆنە تایبەتەکان سنووردار نییە، بەڵکو زیاتر ڕووداوێکی ڕۆژانەیە کە زۆرێک لە ژنانی کۆمەڵگە ئەزموونی دەکەن.

 

لەم چوارچێوەیەدا، وەسیلە مەلیکی، چالاکوانی فێمینیست وتی: زۆرجار توندوتیژی دژی ژنان لە تونس لە چوارچێوەی کایەی تایبەت و خێزانەوە دەستپێدەکات، ڕەنگە کچ لە ژینگەیەکی خێزانیدا گەورە بێت کە توندوتیژی تێدا ئەنجام بدرێت و بە جیاکاری مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت، ئەمەش ئەو بیرۆکەیە بەهێزتر دەکات کە ئەم ڕەفتارە ئاساییە، کۆمەڵایەتیکردن بەشدارە لە بەرهەمهێنانەوەی ئەم نەخشانە، بەو پێیەی کچان بەپێی ڕۆڵە کۆمەڵایەتییە نەریتییەکان پەروەردە دەکرێن و لە خوێندنگەیەکدا ژینگەیەک دەدۆزنەوە کە هەمان ئەو تێڕوانینانەی پەیوەستن بە باڵادەستی پیاوانەوە بەرهەمدەهێنێتەوە، جا چ لە شێوازەکانی یاریکردن یان چاوەڕوانییەکانی ڕەفتاردا. ئەو پێی وایە ئەم ڕێڕەوە جۆرێک لە لێبوردەیی نائاگایانە بۆ توندوتیژی دروست دەکات و دەبێتە هۆی ئاساییبوونەوەی نەبیندراوی ئەم دیاردەیە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد کە ئەم جۆرە پەروەردەکردنە توندوتیژی پەروەردە دەکات، ئەمەش وایکردووە کە ژنانی گەنج کەسێکی هەڵە هەڵبژێرن کاتێک هاوسەرگیری دەکەن، هاوبەشێک کە لە باوک و براکەی دەچێتم کاتێک توندوتیژی ئەزموون دەکات، بە شتێکی ئاسایی دەزانێت چونکە ئازاری دراوە و هیچ شتێکی خراپ لەوەدا نابینێت.

 

جەختیشی لەوە کردەوە کە تەنانەت درامای تونسیش بەڵای توندوتیژی دژی ژنان و کوشتن و ڕەتکردنەوە وێنا دەکات وەک ئەوەی چیرۆکی خۆشەویستی و ئیرەیی ئاسایی بن کە پێویستە چەپڵە لێبدرێن، بەتایبەتی کە تاوانەکان بەبێ ئیدانەکردن یان دانپێدانان بە قورسایی خۆیان پێشکەشکراون، بەڵکو ڕەوا و پاساویان بۆ دۆزراوەتەوە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم توندوتیژییە بە خێرایی دەگۆڕێت بۆ کوشتن، ئاماژەی بە مەترسی بەردەوامبوونی ئەم تاوانانە کرد بەبێ ڕێگرییەکی ڕاستەقینە سەرەڕای یاسای ٥٨ کە لە ساڵی ٢٠١٧ دەرچووە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەموو جۆرە توندوتیژییەک دژی ژنان، کوشتن ڕووداوێکی دەستبەجێ نییە، بەڵکو دەرئەنجامی دەستدرێژییە کە لە منداڵییەوە دەست پێدەکات و لەناوخۆیدا دەخرێتە ناوەوەو لەڕووی کۆمەڵایەتییەوە قبوڵ دەکرێت و تەنانەت ئاسایی دەکرێتەوە.

 

باسی لە بەرزبوونەوەی حاڵەتەکانی توندوتیژی و کوشتن لە دژی ژنانی تونس کرد لە ساڵانی ڕابردوودا، کە لە ساڵی ڕابردوودا ٣٠ ژن کوژراون، کە زۆربەیان لەسەر دەستی هاوبەشێکی نزیک، هاوژین، یان ئەندامێکی خێزانەکەی کوژراون. ئەمە بابەتێکی جدییە لە وڵاتێکدا کە پێشەنگ بوو لە دەرکردنی یاسایەک کە نەتەوە یەکگرتووەکان ستایشی کرد و بە نایاب پێناسەی کرد لە بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژیدا.

 

وەسیلە مەلیکی، چالاکوانی فێمینیست داوای لە دایکان کرد کە هەر لە تەمەنێکی بچووکەوە کچەکانیان فێر بکەن کە توندوتیژی بەرامبەریان ڕەتبکەنەوە، هەروەها لە ناو خێزاندا قبوڵ نەکەن یان ئەنجامی نەدەن، بۆ ئەوەی ئەم ڕەفتارە نەبنە ناوەکی و بە ئاسایی یان قبوڵکراو هەژمار نەکەن لە مامەڵەکردن لەگەڵ ژنان، هۆشیارکردنەوەی خەڵک هەنگاوێکی گرنگە بۆ کۆتاییهێنان بەم پێشێلکارییانە.