ناوەندی هەواڵ

 

لە پاشخانی پەرەسەندنی توڕەیی لە سەر بارودۆخی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتی، ناڕەزایەتییەکانی گەل لە ٢٨ی کانوونی دووەمدا لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران سەریان هەڵدا و بە خێرایی گۆڕا بۆ تەڤگەریەکی بەربڵاو کە دەیان شاری گرتەوە، لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ناڕەزایەتییەکان، ڕژێم بە سەرکوتکردنی دڕندانە وەڵامی دایەوە، ئەمەش وایکرد یەکێکبێت لە بەرچاوترین شەپۆلەکانی ناڕەزایەتی کە وڵات لە ساڵانی ڕابردوودا شاهیدی بووە.

 

ناڕەزایەتییەکان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران لە چوارچێوەی پچڕانی بەربڵاوی ئینتەرنێت و پەیوەندییەکان کە زیاتر لە دوو هەفتەی خایاندووە، پێی ناوەتە هەفتەی چوارەمی خۆیانەوە، ڕاپۆرت و لێدوانە فەرمییەکان قۆناغێکی نوێی سەرکوتی سیستماتیکی ئاشکرا دەکەن، کە تایبەتمەندە بە پەرەسەندنی توندوتیژی دژی ناڕەزایەتیەکان و دروستبوونی قەیرانێکی قووڵی مرۆیی، ئەمەش زیاتر بۆشایی نێوان کۆمەڵگە و دەسەڵات فراوانتر دەکات.

 

تۆڕی مافی مرۆڤی کوردستان ڕایگەیاند، کە لە کاتی ناڕەزایەتییکانی گەل ئەم دواییەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران، پێنج هاوڵاتی دیکەی کورد کە منداڵێک و ژنێکیان تێدایە، بە تەقەی هێزەکانی ئاسایشی لە شارەکانی کرماشان و تاران کوژراون، بەمەش ژمارەی گیانلەدەستدانی کورد گەیشتە ٥٨ کەس.

 

بە پێی ئەم ڕاپۆرتە، تا ئێستا ناسنامە و زانیاریی ٥٨ هاوڵاتیی کورد کە لە ناڕەزایەتییەکانی گەلدا گیانیانلە دەست دا، تۆمار کراوە، لەنێویاندا ٦ منداڵیش هەن، تۆڕی مافی مرۆڤی کوردستان دووپاتی کردەوە، کە ئەم ژمارەیە تەنها ئەو حاڵەتانە دەگرێتەوە کە دەتوانرێت لە ڕێگەی لێکۆڵینەوەی مەیدانی و چاوپێکەوتن لەگەڵ چەندین سەرچاوە پشتڕاست بکرێتەوە، بە لەبەرچاوگرتنی توندی سەرکوت، کوشتنی بەربڵاوی خۆپیشاندەران، پچڕانی بەردەوامی ئینتەرنێت لە چەند هەفتەی ڕابردوودا، پێدەچێت ژمارەی ڕاستەقینەی مردن زۆر زیاتر بێت.

 

ڕاپۆرتە سەربەخۆکان ئاماژە بەوە دەکەن، کە ژمارەی کوژراوانی خۆپیشاندەرانی ئەم دواییەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران بە هەزاران کەسە لە نێویاندا سەدان کورد دانیشتووی شارە جیاوازەکانی کوردستان یان هاوڵاتی کورد کە لە شارەکانی دیکەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران لەلایەن هێزەکانی ئاسایشەوە کراونەتە ئامانج.

 

بەپێی زانیارییە بەردەستەکان، بەشێک لە خێزانەکان ناچاربوون پارە بدەن بۆ وەرگرتنەوەی تەرمی کوژراوەکانیان، هەروەها پرسەی زۆرێک لە ژێر کۆنترۆڵی توندی ئەمنیدا بەڕێوەچوو، لەگەڵ ئەو سنووردارکردنە بەرفراوانەی لە شارەکانیاندا سەپێندرا، هەروەها دەوترێت هەندێک لە خێزانەکان لەلایەن دەزگاکانی ئاسایشەوە هەڕەشە و فشاریان لەسەر کراوە، بە کوشتنی کەسە نزیکەکانیان وەک "خۆپیشاندەران" یان بە هۆکاری نادیار تۆمەتبار کراون.

 

لەنێو زیانلێکەوتووە پشتڕاستکراوەکاندا کوڕێکی تەمەن ١٦ ساڵ هەیە کە لەلایەن هێزەکانی ئاسایشەوە کوژراوە، سەرەتا تەرمەکەی براوە بۆ شاری قوم و دواجار ئازاد کراوە بۆ بنەماڵەکەی، هەروەها هاوڵاتییەکی خەڵکی پارێزگای عبادان بە تەقەی ڕاستەوخۆ لە شاری ”ری” گیانیلەدەستدا، هەروەها زۆر کەسی دیکەش لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی ئەم دواییەدا گیانیان لەدەستداوە یان بریندار بوون.

 

ئەوەی لە ڕاپۆرتەکانی میدیای لەسەر سەرکوتکردنی گەل دەردەکەوێت، تەنها تۆمارێک نییە لە پێشێلکارییە گۆشەگیرەکانی مافی مرۆڤ، بەڵکو ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ نەخشێکی سیستماتیکی سەرکوت و نکۆلی و سزادانی بەکۆمەڵ لە دژی خۆپیشاندەران، بەتایبەتی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، تەقەکردن لە پشتی خەڵک، بەکارهێنانی تەقەمەنی زیندوو، ڕێگریکردن لە پرسە بەخۆڕایی، سەپاندنی پارەی زۆر بۆ گواستنەوەی تەرم و ترساندنی خێزانەکان هەموویان توخمەکانی سیاسەتێکی ئاسایشین کە لەسەر بنەمای تۆقاندنی سیستماتیکی دامەزراوە، جگە لەوەش داوای بڕە پارەیەکی زۆر دەکن بۆ ئازادکردنی تەرمەکان بە شێوەیەکی کاریگەر کوژرانی خۆپیشاندەرانی کردووە بە ئامرازێک بۆ ڕەشبگیری سیاسی لە دژی خێزانەکان، ئەمەش نیشانی دەدات کە سەرکوتکردنەکە بە ساتی مردن کۆتایی نایەت، بەڵکو دوای ئەوە بەردەوامە.

 

ژمارەی ناڕێژەیی زیانلێکەوتووان لە نێو منداڵان، ژنان و کەمینە ئایینییەکان، لە نێویاندا کورد، وەک بەڵگەیەک بۆ پێشێلکردنی سەختی مافە بنەڕەتییەکان وەستاوە، ئەمەش پرسیاری بەرچاو لە بنەمای ڕێژەیی لە کۆکردنەوەی وەرگرتن لە هێز و بەرپرسیارێتی نێودەوڵەتی ڕژێمی ئێران دەوروژێنێت و بەپێویستی دەزانێت بەدواداچوون و لێپرسینەوەی سەربەخۆ لە هەردوو ئاستی نیشتمانی و نێودەوڵەتیدا بکرێت، سەرەڕای پچڕانی درێژخایەنی پەیوەندییەکان، هەندێک گرتەی ڤیدیۆیی بەردەوامن لە گەیشتن بە میدیاکان و دیمەنەکانی توندوتیژی لە ڕادەبەدەر دژی خۆپیشاندەران بەڵگەدار دەکەن، لەنێویاندا تۆمارێک هەیە کە چوار کەس بە تەقەمەنی زیندوو بریندار بوون، ئەمەش وردەکارییەکی کورت بەڵام ئاشکراکەر لە قەبارەی ئەو سەرکوتکردنەدا پێشکەش دەکات کە دەسەڵاتداران هەوڵی شاردنەوەی دەدەن.

 

سەرۆکی دادوەری ڕایگەیاند، کە دۆسیەی ئەو کەسانەی لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی ئەم دواییەدا دەستگیرکراون، کە وەک بابەتێکی بەپەلە خراوەتە کارنامەی سیستەمی دادوەرییەوە، ئەم حاڵەتانە بە خێرایی و بەوپەڕی پتەوییەوە پێداچوونەوەیان بۆ دەکرێت، ئەو کەسانەی کە حکومەت بە "بریکاری نائەمنی" ناوی بردوون، بەبێ هیچ نەرمی و لێبوردەیییەک دادگایی دەکرێن و سزا دەدرێن.

لە کاتێکدا، کە سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییەکانی گەلان بەردەوامە لە پەرەسەندن، ڕاپۆرتەکانی میدیای دەوڵەتی ئاماژە بەوە دەکەن، کە سکاڵای یاسایی نوێ لە دژی کەسایەتییە کولتوورییەکان و شوێنە گشتییەکان تۆمار کراوە، بە پێی ئەم ڕاپۆرتانە، دادستانی گشتی تاران دۆسیەی لەدژی ١٥ کەسایەتی فەرهەنگی کردۆتەوە، جگە لە ١٠ کەس لە واژۆکارانی ڕاگەیاندنی ماڵی سینەما، لەهەمان کاتدا٦٠ کافێی بە تۆمەتی بڵاوکردنەوە یان پەخشکردنی بانگەوازی ناڕەزایەتی لێپێچینەوەیان لەگەڵدا کراوە.

 

”ئامارە ناکۆکەکان لەسەر ژمارەی کوژراو و دەستگیرکراوەکان”

ئاژانسی هەواڵی چالاکوانانی مافی مرۆڤ ”هرانا” بڵاویکردەوە، ژمارەی کوژراوانی خۆپیشاندانەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران گەیشتووەتە چوار هەزار و ٥١٩ کەیسی گیانلەدەستدانی پشتڕاستکراو، ٩هەزار و ٤٩ کەیسی دیکەی گومانلێکراو لە ژێر لێکۆڵینەوەدان، بەگوێرەی هەمان ڕاپۆرت، پێنج هەزار و ٨١١ کەس بە سەختی بریندار بوون، هەروەها ٢٦ هەزار و ٣١٤ کەسیش لە ١٨٨ شار لە کاتی سەرکوتکردنی سەرتاسەری وڵاتدا دەستگیر کراون.

 

بەپێی ڕاپۆرتێکی نوێی ڕێکخراوی چاودێری ئینتەرنێتی نێتبلۆکس، دوای زیاتر لە ٣٠٠ کاتژمێر لە پچڕانی نزیکەی کۆی ئینتەرنێت لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران، دەستڕاگەیشتن بە ئینتەرنێت هێشتا قورسە، ئەم ڕەشەبایە کە هاوکات بوو لەگەڵ سەرکوتکردنی بەرفراوان و خوێناویی ناڕەزایەتییەکان، یەکێکە لە درێژترین پەککەوتنەکانی پەیوەندییەکان لە ساڵانی ڕابردوودا و زیاتر لە ٩٠ ملیۆن کەسی لە ئینتەرنێتی بێبەرامبەر بێبەش کردووە، دەسەڵاتدارانی ئێران نۆژەنکردنەوەی هێواشی خزمەتگوزارییەکانیان ڕاگەیاندووە، بەڵگەکان ئەوە دەردەخەن کە دەستڕاگەیشتن بە هەندێک پلاتفۆرم، بە تایبەتی ئەوانەی ناوخۆیین، تەنها سنووردار و هەڵبژێردراون، لە ڕێگەی میکانیزمێکەوە دابین دەکرێت کە بە "لیستی سپی" ناسراوە.

 

ئەنجومەنی ئەوروپا، ڕۆڵی ڕژێمی ئێران لە تێکدانی سەقامگیری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست شەرمەزار کرد و پێویستی بە دەستنیشانکردنی سپای پاسدارانی ئینقلابی ئیسلامی وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی لەلایەن یەکێتی ئەوروپا دووپات کردەوە، کە لە باسکردنی سیاسەتە ناوچەیی و ئاسایشەکانی تاران، ئەم سیاسەتانە هۆکاری سەرەکی پەرەسەندنی گرژی و نائاسایشی و بەردەوامی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤن چ لە ناوخۆ و چ لە دەرەوەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران.

 

سەرۆکی پەرلەمانی ئەوروپا ڕایگەیاند، پەرلەمان لەبری ئەوەی بێدەنگ بێت، ستایشی ئازایەتی ئەو هاوڵاتیانەی کرد کە لە ناڕەزایەتییەکاندا گیانیانلەدەستدا، هاودەنگی و هاندانی دەربڕی، وتی: خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران پێویست ناکات بێدەنگ بکرێت، ئەوان شایەنی ئازادین، ئەم هەڵوێستانە لە کاتێکدایە کە فشارە سیاسی و دیپلۆماسییەکانی ئەوروپا بۆ لێپرسینەوە لە ڕژێمی ئێران لە بەرامبەر پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ و چالاکییە ناوچەییەکان زیاتر دەبێت.

 

بەگوێرەی ڕاپۆرتی ڕۆیتەرز، بڕیارە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا ئەنجومەنی مافی مرۆڤی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان کۆبوونەوەیەکی بەپەلە بۆ بارودۆخی ئێران و بەتایبەتی شەپۆلی بەربڵاو و ترسناکی توندوتیژی دژ بە خۆپیشاندەران تاوتوێ بکات. هەروەها ئاژانسی ڕۆیتەرز بڵاویکردەوە، بەرپرسێکی ئێرانی پشتڕاستی کردەوە کە پێنج هەزار کەس لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی ئەم دواییەدا گیانیانلەدەستداوە.