سلێمانی

 

ئەمڕۆ لە شاری سلێمانی، لەلایەن  ڕێکخراوی ئازادبوون و ژنانی ڕۆژئاوا، بەدروشمی "دەنگی ژن سیاسەت دروست دەکات و دەبێتە گۆڕانکاری واقع" بە ئامادەبوونی ڕێژەیەکی بەرچاو لە چالاکوانانی مافەکانی ژنان و ڕۆشنبیران، کۆڕێک بۆ هەریەک  لە ڕازاو گوڵی مەحمود،  بێریڤان مەحمود محەمەد ئەنجامدا.

 

"لەم ساڵانەی دواییدا ژنانی کورد لە هەرێمی کوردستان هەنگاوی گرنگیان لە سیاسەت ناوە"
ڕازاو گوڵی مەحمود سەبارەت بەبڕیاری سیاسی ژن و هێزی گۆڕانکاری وتی: ژنان زۆرجار لە دەسەڵات و بڕیاردان دوورخراونەتەوە، بەڵام بەهۆی هەوڵ و خەباتی ژنانەوە، توانیوویانە زیاتر بەشداری لە کایەکانی سیاسەتدا بکەن هەر لە هەڵبژاردنەوە تا دامەزراندنی پارت و گرتنی پۆستی سیاسی وەک پەرلەمانتار، وەزیرو سەرۆکی وڵات، گرنگی بەشداریکردنی ژنانیش لە سیاسەتدا دەکرێت دەنگی ژنی کورد لە ناوەندی دەسەڵات، ئاوڕدانەوەیەک لە ئامادەبوون و کاریگەری ژن لە سیاسەتی هەرێمی کوردستان، لەم ساڵانەی دواییدا ژنانی کورد لە هەرێمی کوردستانی عێراق هەنگاوی گرنگیان لە گۆڕەپانی سیاسیدا ناوە، ئەم پێشهاتانە نوێنەرایەتی گۆڕانکاری ئەرێنی دەکەن لە کۆمەڵگەیەکدا کە بە شێوەیەکی نەریتی پیاوسالاری بووە، شێوەیەکی ڕەمزی کار بە سیستەمی دیموکراسی دەکرێت لەم سیستمەشدا ژنان وەک پیاوان مافی بەشداریی سیاسیی و سەرکردایەتییکردنیان هەیە،  بەڵام زۆرینەی کات بەهۆی پیادەکردنی سیستمەکە بەشێوەیەکی ناڕاست و دوور لە فەراهەمکردنی مافە سیاسیەکانی ژنان، بە هەمانشێوەش چەسپاندنی بیری کۆنەپارێزی  پیاوسالارانە بووەتە بەربەست و وەک ڕه‌گی دارێک بە دامەزراوە سیاسیەکانی حکومەتدا بڵاوبۆتەوە، جێی سەرنجە زۆربەی هەرە زۆری  پۆستە هەستیارەکانی وەک سەرۆکایەتیی حکومەت و حزب و ناوەندی بڕیاردان، پیاوان خاوەنی بوون.

 

"عەقڵی خێڵگەرایی ژن لەناو دەسەڵاتی سیاسی بە ئەکتەری لاوەکی داناوە"
ئاماژەی بەوەشکرد، ژنی کورد لەناو دەسەڵاتی سیاسییدا ئەکتەری لاوەکی دەبێت و پیاویش ئەکتەری سەرەکی دەبێت، یەکێک لەوانە مانەوەی ئەو عەقڵە خێڵگەراییە کە زۆرینەی حزبە سیاسیەکانی کوردستان ڕابەرایەتی ئەم میتۆدە دەکەن. لە عەقڵی خێڵەکییشدا ژنان تەنها وەک ئامێرێک بۆ منداڵبوون و ماڵدارییکردن و تێرکردنی حەزی پیاو سەیرکراون، بەشێوەیەک ئەگەر سەیری فەرمانڕەوایی و دەسەڵاتی سیاسی ژنانی کورد بکەین لە ڕابردوودا دەسەڵاتێکی فیودالیزمی بۆماوەیی بووە، ئەوەش دەریدەخات، ئەو چەند ژنە کەمەش گەیشتوون بە ناوەندی دەسەڵات و سەنتەری بڕیاردان بە تەنیا لە ڕێگەی توانا و ڕۆشنبیریی سەربەخۆیی خۆیانەوە نەبووە، بگرە وەکو میراتگر کارەکانی پیاوی گرتووەتە ئەستۆ و  جێبەجێکاری بڕیارەکانی پیاو بوون، ڕووبەری سیاسیی ئێمە ڕووبەرێكی پیاوانەیە ڕووبەرێكە لە كەمترین شوێن و كەمترین وێستگەدا ژن ئامادەیی هەیە تێیدا نائامادەیی ژن لەم ڕووبەرەدا پەیوەندی بە كێشەی جێندەرییەوە نییە، پەیوەندی بەو تێگەیشتنەوە هەیە، ڕەگ و ڕیشەكانی لەناو كولتوور و پەروەردەدان.  ئێمە دەپرسین ئەو عەقڵە نێرانەیە چی لەناو ڕووبەری سیاسییدا بەرهەمهێناوە، توانای زیاتربێت لە توانای عەقڵی ژن؟ ئەزموونی ڕابردووی سیاسەتكردن لەم هەرێمە دەریخست ئەزموونێكی سەركەوتوو نەبووە، ئەزموونێكی شكستخواردوو بووە، ئەزمونێك بووە نەك هەر نەیتوانی دەست بۆ گۆڕینی تێگەیشتنە نەریتییەكان ببات، بەڵكو نەیتوانی بونیادی كێشە كۆمەڵایەتییەكانیش چارەبكات. هەر ئەو عەقڵەی پێی وایە، كێشەی ژن لەم مەملەكەتە كێشەیەكی جێندەرییە، هەر ئەو عەقڵە ناتوانێت بنەوانی كۆمەڵگە و بنەوانی كولتوور و پەروەردە وەك خۆی بناسێت.

 

"بەشداریکردنی ژنان لە سیاسەتدا پێویستییەکی بنەڕەتییە"
بێریڤان مەحمود محەمەد دەربارەی ژن و سیاسەت لەنێوان  فشاری سیاسی و ڕۆڵی لەسیاسەتدا وتی: بەشداریکردنی ژنان لە سیاسەتدا پێویستییەکی بنەڕەتییە بۆ گەشەی دیموکراسی و دادپەروەریی کۆمەڵگە و دامەزراوەکان گرنگە، بۆیە پێویستە زیاتر رێگە بە ژنان بدرێت بۆ ئەوەی بتوانن بە شێوەیەکی کاریگەر بەشداری ژیانی سیاسی بکەن، هاوکات تێڕوانینی کۆمەڵگەی کوردی بەگشتی سەبارەت بە بەشداریکردنی سیاسی ژنان لە کوردستاندا جیاوازە، بەداخەوە هەندێک تا ئێستا پێیانوایە بواری سیاسەت ناوەندێک نییە بۆ ژنان کە کاری تێدا بکەن، هۆکارەکانیش زۆرن، لەوانە لە کۆمەڵگەی کوردیدا چەندین هۆکاری (ئایینی، کولتوور، پیاوسالاریی، بڕوا نەبوون بەتوانای ژنان) هەیەو بوونی ئەمانە کاریگەریی تەواوی لەسەر بیرکردنەوەی کۆمەڵگە هەیە، جگە لە ئاستی رۆشنبیری تاکەکان کە هەمیشە جیاکاریی دەخاتە نێوان رەگەزەکانەوە و وەک مرۆڤێکی یەکسان سەیریان ناکات، لەهەمانکاتدا وێڕای بەشداریی ژمارەیەک لە ژنان لە پرۆسەی سیاسیدا لە هەموو جیهاندا، بەڵام ئەو بەشدارییکردنە لە ئاستی دەستە بژێریدا ماوەتەوە و بەپێ ڕاستی کۆمەڵگەکان جیاوازیی هەیە، وەک لە کۆمەڵگەی کوردیدا دەیبینین تا ئەم ساتەش ژنان لەو بوارەدا کەمینەن ئەوەش خۆی لە چەند خاڵێکدا دەبینێتەوە وەک (کولتوور و کۆمەڵگە، خودی ژنان، رۆڵی راگەیاند، ئایین) من وەک ژنێک خاڵی دووەم بە گرنگ دەزانم بە حوکمی ئەوەی من کوردم و دەزانم لە کۆمەڵگەیەکی داخراو و باوکسالارییدا دەژیم، لەگەڵ ئەوەشدا نابێت رێگە بدەم رۆڵم لە سیاسەت و بڕیارداندا سنووردار بکرێت، هەروەها ملکەچبوونی ژنان و پەراوێزخستنیان لە سیاسەتدا هۆکارێکی ترە، وایکردووە رۆڵی ژنان لەناو سیاسەتدا کەم بێت، ئەم هۆکارەش بووەتە هۆی ئەوەی ژنان لە ناوەندی سیاسیی لە کوردستاندا کەمینە بن، بێدەنگیی ژنانیش لە مافی یەکسانبوون هۆکارێکی دیکەیە، بۆ ئەوەی هەمیشە ژن بە پلە دوو هەژماری بۆ بکرێت.

وتیشی: ئێمە نیگەران نیین لەو نوخبە سیاسییەی وێنای سیاسەت دەكێشن، نیگەرانین لە تەواوی پێكهاتەی عەقڵی سیاسیی و فەرهەنگیی، چونكە كێشەكان لە خودی عەقڵەكانەوە سەرچاوە دەگرن، نەك لەو نوخبە پیاوەی ناو ڕووبەری سیاسیی، دەشێت بۆ چارەسەركردنی ئەم كێشە گرنگە، جارێكی كە خوێندنەوە بۆ تەواوی كولتوور و پەروەردە و ئایدۆلۆژیای حزبی بكەین. ئەو تێگەیشتنە هەڵوەشێنینەوە كە ژن دەكاتە دەرەوەی ڕووبەرێكی گەورەی سیاسیی، كە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ژیانی تەواوی كۆمەڵگەوە هەیە، نموونەی چەند ژنێك لەناو ئەم ڕووبەرەدا، نابێتە ئومێدێك خۆمانی پێوە هەڵبواسین، چونكە ئەو نموونانەش گیرۆدەن بە دەست هەمان تێگەیشتنە نەریتییەكەو.

 

"بەشداریکردنی ژنان لە سیاسەتدا پێویستییەکی بنەڕەتییە بۆ گەشەی دیموکراسی"
کیژان عەلی، چالاکوان وتی: مێژوو شایەتە ژن هەمیشە پێگەو ڕۆڵی هەبووە لەهەموو بوارەکاندا، بەشداریکردنی ژنان لە سیاسەتدا پێویستییەکی بنەڕەتییە بۆ گەشەی دیموکراسی و دادپەروەریی کۆمەڵگە و دامەزراوەکان گرنگە، بۆیە پێویستە زیاتر رێگە بە ژنان بدرێت بۆ ئەوەی بتوانن بە شێوەیەکی کاریگەر بەشداری ژیانی سیاسی بکەن، هاوکات تێڕوانینی کۆمەڵگەی کوردی بەگشتی سەبارەت بە بەشداریکردنی سیاسی ژنان لە کوردستاندا جیاوازە، بەداخەوە هەندێک تائێستا پێیانوایە بواری سیاسەت ناوەندێک نییە بۆ ژنان کە کاری تێدا بکەن، بەپێچەوانەی ئەم بۆچوونەشەوە هەیە بۆچوونی وایە بەبێ بەشداربوونی ژنان لە بڕیاری سیاسیدا پرۆسەی سیاسی گەشە ناکات و کۆمەڵگە بەرەوپێش ناچێت، بێگومان هەر یەک لەم بۆچوونانە بنەماو هۆکاری خۆیان هەیە، هۆکارەکانیش زۆرن.

 

"ژنان مافی بەشداری حکومەت و کاروباری سیاسیان هەیە"
شیرین شیخ حەمادە، ئەندامی دەستەی نوێنەرێتی کۆنگرە یستار وتی: ژنان لە رۆژئاوا بە گشتی لە سەرەتاییترین مافەکانی خۆیان بێبەش بوون و ھیچ رۆڵێکیان لە کاروباری حکومەتەکاندا نەبوو، سەرھەڵدانی بزووتنەوەکانی تایبەت بە ژنان دەستپێکی سەرھەڵدانی دژایەتی لەگەڵ ئەو ھەڵاواردنانە بوو کە لە دژی ژنان دەکرا، داوای سەرەکی ئەو ژنانە ئەوە بوو کە ئەوانیش وەک مرۆڤێک کە مافی ژیانیان ھەیە مافی ئەوەشیان هەیە کە لە سیاسەتەکانی وڵاتەکەیان دا بەشداری بکەن و بۆچوونی خۆیان دەربڕن و بتوانن لە کاروباری سیاسی وڵاتەکەیاندا بڕیاردەر بن.