سارا پورخەزری

 

کرماشان-زیاتر لە دوو هەفتە بەسەر چوارەمین ساڵڕۆژی شۆڕشی “ژن، ژیان، ئازادی” و تیرۆرکردنی ژینا ئیمینی لەلایەن حکومەتەوە تێدەپەڕێت؛ ڕووداوێک کە وەک برینێکی تازە لە یادەوەریی بەکۆمەڵی خەڵکدا دەمێنێتەوە و ساڵانە بە شێوەی جیاواز بەرخۆدانی مەدەنی یادی دەکاتەوە، هەر لەم ساڵڕۆژەدا دوکاندارەکان خوازیاری مانگرتنی گشتی بۆ یادی ژینا ئەمینی و نوێکردنەوەی هەڵوێستی خۆیان دژ بە کۆماری ئیسلامی بوون، بانگەوازێک کە لە دوکانەکانی شارە جیاوازەکاندا پشتگیرییەکی بەرفراوانی لێکرا و جارێکی دیکە نیشانیدا کە شۆڕشی ژینا ئومینی هێشتا لە کۆمەڵگەدا زیندووە.

 

لە ١٥ی ئەیلوولدا دوکانەکان لە زۆرێک لە ناوچە کوردستانییەکان بە تەواوی و لە هەندێک ناوچەیش بەشێوەیەکی بەشەکی داخران، سەرەڕای هەوڵەکانی حکومەت بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی مانگرتنەکە، دوکاندارەکان پێداگر بوون لەسەر بڕیارەکەیان و ڕێگەیان نەدا هەڕەشە و فشارەکان دەنگی ناڕەزایەتیەکانیان بێدەنگ بکەن، لە ڕۆژانی پێش مانگرتنەکەدا چەندین پەیوەندی کران، هاوکات حکومەت هەوڵی بێلایەنکردنی مانگرتنەکەی دا بە فشارخستنە سەر دوکاندارەکان و هەڕەشەی غەرامەکردنیان و هەڵوەشاندنەوەی مۆڵەتی بازرگانییان کرد، بەڵام تەنها چەند ڕۆژ دوای کۆتاییهاتنی مانگرتنەکە، ڕاپۆرتە خۆجێییەکان لە کرماشان باسیان لە دەستپێکردنی ڕەوتی غەرامەکردن ئەو دوکانانە کردووە کە بەشدارییان لەو مانگرتنەدا کردووە.

 

لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا زۆرێک لە دوکاندارەکان هۆشداریی نووسراویان پێگەیشتووە کە بە ڕوونی باس لە پێشێلکارییەکانی سەندیکاکان کراوە، بەڵام دوکاندارەکان پێیان وایە کە ئەم هۆشدارییانە لە ڕاستیدا کاردانەوەیە بەرامبەر بە مانگرتنی ١٥ی ئەیلوول، وتیان: لەم بەروارەوە بوونی هێزی سزادەر لە بازاڕدا بەشێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە و فەرمانبەرانیش غەرامەی قورس دەردەکەن و هەڕەشەی داخستنی بازاڕ دەکەن بەهەر هۆکارێک بێت، هەر لە سەرپۆشەوە تا دەگاتە بابەتی بچووکی دیکە.

 

فشاری دوای مانگرتن لەسەر دوکاندارەکان: سزای ماددیی

سورەیا ب.، خاوەنی دوکانێکی خێرازیە لە گەڕەکی ئێلاهیێی شاری کرماشان و دوکاندارێکی بەشداری مانگرتنەکەیە وتی: هەفتەی ڕابردوو لانیکەم چوار ئەفسەری باج سەردانی دوکانەکەمیان کردووە، بەبێ ئەوەی هیچ ڕوونکردنەوەیەکی دیاریکراو بدەن، تەنها ئەوەیان وتووە کە چەند پیاوێک کە هاتوونەتە دوکانەکەت گلەیییان لە شێوازی جل و بەرگی وەک فرۆشیار کردووە، هەروەها بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە تۆ کاڵا بە دوو هێندە نرخ دەفرۆشیت، ئەمەش لە کاتێکدا ڕوویدا کە نزیکەی هەموو کڕیارەکانم ژنن و ژمارەی ئەو پیاوانەی کە دەچنە ناو دوکانەکەمەوە زۆر کەمە.

 

لە چەند هەفتەی ڕابردوودا ژمارەیەک بازرگان غەرامە و بانگهێشتکردنیان بەسەردا هاتووە، ئەفسەرانی جێبەجێکردن سەرپێچییان وەک ڕێکخستنی کاڵا، گرانبەها، جلوبەرگی فرۆشیاران دەستنیشان کردووە و لە هەندێک حاڵەتدا غەرامە یان هەڵوەشاندنەوەی مۆڵەتی بازرگانییان ڕاگەیاندووە، هەندێک لە بازرگانان ئەم ڕووداوانە بە مانگرتنی ١٥ی ئەیلوولەوە دەبەستنەوە.

 

”بازرگانان و دوکاندارەکان لە قەیرانێکی کۆمەڵایەتی و ئابووریدان”

مەحبوبە س.، ڕۆژنامەنووس وتی: بازرگانان لە قەیرانە ئابوورییە سەرەکییەکانی کۆمەڵگەدان و بۆ حکومەتە دیکتاتۆرییەکان گرنگییەکی بەرچاویان هەیە، چونکە ئەوان لە یەکتربڕینی ئابووری و کۆمەڵگە و سیاسەتدان، هەر کارێکی پێکەوەی کە ئەنجامی بدەن، دەتوانێت بە خێرایی بگۆڕێت بۆ قەیرانی شەرعیەت، ئەم گرنگییە تێگەیشتنێکی تیۆری نییە، بەڵکو ڕاستیەکی مێژوویی و دووبارەبووەوەیە کە لە ئێران و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و زۆرێک لە حکومەتە تاکڕەوەکاندا بەدی کراوە.

 

مەحبوبە.س ڕاپۆرتی دا کە ئەم گروپە ڕۆڵێکی سەرەکی لە مانگرتن و خۆپیشاندانە بەربڵاوەکانی چەند ساڵی ڕابردوودا گێڕاوە و وتی: لە زۆر حاڵەتدا بەبێ ترس لە سەرکوتی دڕندانە، پشتیوانی لە شۆڕشەکاندا کردووە، ئەو ڕاستییەی کە حکومەت لە کاتی مانگرتنەکانی ئەم دواییانەدا بە بیانووی جیاواز لە هەوڵی سەپاندنی سزای قورس لە کرماشان تەنها یەک ئامانجی هەیە، ئەویش دروستکردنی ترس و دڵەڕاوکێیە لە نێو بازرگانان و ناردنی پەیامێکی هەڕەشەئامێز کە هەر پشتیوانییەک بۆ خۆپیشاندانەکان بە سەرکوتی توند بەرەوڕوو دەبێتەوە.

 

بڵاوکردنەوەی دەنگۆ بۆ تێکدانی متمانە بە بازاڕ

فشار لەسەر دوکاندارەکان تەنها لە غەرامەدا سنوردار نییە، هەندێک لە دوکاندارەکان ڕوونیانکردەوە، کە کاتێک سەردانیان دەکەن، بەرپرسانی باج بە پشتبەستن بە سکاڵای هاوکار یان دوکانەکانی دراوسێ تۆمەتیان لە دژی ئەوان کردووە، لە زیادکردن و کەمکردنەوەی نرخەوە تا دەگاتە داخستنی ڕێگاکە، بە وتەی ئەوان، ئەم تۆمەتانە لە هەندێک حاڵەتدا بەبێ پێدانی بەڵگەنامە یان ناسنامەی سکاڵاکار خراونەتەڕوو، ئەمەش بێمتمانەییانی لای بازرگانان زیادی کردووە.

 

سوهەیلا ڕ.، خاوەنی دوکانێکی جوانکاریە باسی لەوە کرد، کە دوکانەکەی دەکەوێتە گۆشەی شەقامی کرماشان و وتی: دوای هێرشەکان هێزە ئەمنییەکان داوایان لێکردم کە گرتە ڤیدیۆییەکانی کامێرای دوکانەکەیان پێ بدەم، بە ئەنقەست کامێراکەم کوژاندەوە، بۆیە وتم شکاوە و تەنها بۆ ڕازاندنەوەیە، یەکسەر ئەفسەرەکان ڕایانگەیاند کە دوکانەکانی دیکە ڕاپۆرتیان داوە کە پێتان وتوون کامێراکانیان بکوژێننەوە، نزیکەی پێنج ڕۆژ دواتر چەند ئەفسەرێک غەرامەیان بۆ دوکانەکەمیان کرد بەهۆی فرۆشتنی کەلوپەلی قاچاغەوە، هەرچەندە هەموو کاڵاکانم ئێرانی بوون و هەموو فاکتورەکانی کڕینیشم لەبەردەستدا بوو.

 

فشاری فرە چین بۆ ڕێگریکردن لە لێدانی داهاتوو

زۆرێک لە حیسابات و ڕووداوەکانی ئەم دواییە نیشان دەدەن کە فشارەکانی حکومەت لەسەر دوکانەکان تەنها بە غەرامە و هەڕەشەی ڕاستەوخۆ سنووردار نییە، بەڵکو بەشێکە لە ستراتیژییەکی فراوانتر کە هەم فشاری تاکەکەسی و هەم هاودەنگی بەکۆمەڵ دروست دەکات، حکومەت بە سوود وەرگرتن لە تاکتیکی فرە چین، لە هەڕەشەکانەوە بۆ بە سەندیکاکردن تا دەگاتە بڵاوکردنەوەی دەنگۆ و دروستکردنی بێمتمانەیی، هەوڵی جیاکردنەوەی بازرگانەکان دەدات و یەکگرتووییەکەیان دەکاتە دابەشبوون، ئەم هەنگاوە بە وردی بە ئامانجی ڕێگریکردنە لە مانگرتنەکانی داهاتوو، حکومەت باش دەزانێت کە بازاڕ وەک یەکێک لە پایە سەرەکییەکانی ئابووری و کۆمەڵگە دەتوانێت ببێتە خاڵی دەستپێکی شۆڕشێکی بەرفراوان لە کاتە هەستیارەکاندا.

 

ئەزموونی ساڵانی ڕابردووش دەریخستووە کە زۆرجار گورزی یەکەم لە حکومەت لە بازاڕەوە دێت، کە داخستنی دوکانەکان بە هەماهەنگەوە نەک هەر پەیامێکی سیاسی بەهێزی هەڵگرتووە، بەڵکو ڕەوتی ئابووری ڕۆژانە پەکدەخات و تێچووی سیاسی حکومەت زیاد دەکات، پێویستە فشارەکانی ئەم دواییە وەک بەشێک لە سیاسەتی خۆپارێزی لەبەرچاو بگیرێن، سیاسەتێک کە هەوڵدەدات هەم بازرگانان بترسێنێت و هەم بێمتمانەیان بکات لەپێناو کەمکردنەوەی ئەگەری مانگرتنی بەربڵاو لە قەیرانەکانی داهاتوودا، بەڵام ئەزموونی ڕابردوو دەریخستووە کە ئەم فشارانە نەیانتوانیوە دوکاندارەکان لە مانگرتن ڕابگرن.