رەجا حەمید ڕەشید

 

عێراق-لە هەوڵێکدا بۆ گەورەکردنی دەنگی دایکانی عێراقی کە بەهۆی جێبەجێکردنی یاسای بنەماڵەی جەعفەرییەوە کاریگەرییان لەسەرە،  تاهیرە داخل دەستپێشخەریی "شۆڕشی شوێنپێی ژنان"ی دەستپێکرد، ئەم دەستپێشخەرییە ئازارەکانی دایکان لە ڕێگەی شایەتحاڵی ڤیدیۆییەوە بەڵگە دەکات، لە نێوان ترسی دەستدرێژی و هەراسانکردنی یاسایی، هەروەها سکاڵاکانی پەیوەست بە سەرپەرشتیکردن و ڕێگریکردنی دایکان لە دەستگەیشتن بە منداڵەکانیان.

 

ئامانجی دەستپێشخەرییەکە بەڵگەنامەکردنی ئەزموون و ململانێی دایکانە لە ڕێگەی شایەتحاڵی کورتە ڤیدیۆییەوە، گۆڕینی بۆ فیلمی دیکۆمێنتاری و فیلمی هۆشیاری بۆ ئەوەی لە ڕێگەی تۆڕی کۆمەڵایەتیەوە بڵاوبکرێتەوە، ئامانج لێی ڕۆشنکردنەوەیە لەسەر پرسەکانی سەرپەرشتیکردن و مافی دایک بۆ بینینی منداڵەکانی و کۆکردنەوەی پشتیوانی کۆمەڵایەتی و یاسایی بۆ داواکارییەکانیان.

 

شایەتحاڵی دایکان

"س.ف." کە پێی باش بوو ناوی نەهێنرێت بۆ پاراستنی نهێنی خۆی، کاتێک هاوژینەکەی پێشووی ڕێککەوتنی هاوسەرگیرییەکەی گۆڕی بۆ بڕگەکانی یاسای خێزانی جەعفەری، بە پشتبەستن بە یاسای ژمارە (١)ی ساڵی ٢٠٢٥، بۆ ئەوەی داوای سەرپەرشتیکردنی منداڵەکانیان بکات، هیچ زانیارییەکی لەسەر خوێندنی قوتابخانەیان و هیچ هەوڵێکی پێشووی بۆ بینینی ئەوان نیشان نەدابوو، دوای ئەوەی هەموو بانگەوازی دایکان بۆ پەرلەمان و دەسەڵاتدارانی ئایینی و هەروەها وریایی ناڕەزایەتیەکانیان بێ وەڵام مانەوە، پەنایان بردە بەر دەستپێشخەریی "شۆڕشی شوێنپێی ژنان" بۆ ئەوەی دەنگیان لەسەر ئاستی جیهانی ببیسترێت، جەختیان لەوە کردەوە کە تاکە داواکارییان بەرژەوەندی منداڵەکانیانە.

 

"ق.و." و منداڵەکانی تووشی نادادپەروەری بوون کاتێک سەرپەرشتی منداڵەکانی لێ وەرگیرا بەبێ ئاگاداری یان ڕەزامەندی ئەو بەهۆی جێبەجێکردنی پاشەکشەی یاسای خێزانی جەعفەری، ڕوونیشیکردەوە، دوای ئەوەی لە دەرگای کەسایەتییە ئاینییەکان و سیاسەتمەداران و ئەندامانی پەرلەمانی داوە و بەدرێژایی ساڵ لە شەقامەکانی بەغدا بەبێ هیچ وەڵامێک بۆ داواکارییەکانیان خۆپێشاندان دەکات، بڕیاریداوە لە ڕێگەی دەستپێشخەریی "شۆڕشی شوێنپێی ژنان" دەنگی بەرزبکاتەوە بۆ ئەوەی دۆسیەکەی بخاتە ڕوو.

 

لە ناڕەزایەتییەوە بۆ بەڵگەنامەسازی

تاهیرە داخل، چالاکوانی مافی ژنان و منداڵان ئاماژەیبەوەشکرد، بیرۆکەی دەستپێشخەریی "شۆڕشی شوێنپێی ژنان" لە خۆپیشاندانەکانی ئەم دواییە سەریهەڵداوە کە تێیدا ژنانی عێراقی ڕژانە سەر شەقامەکان بۆ داوای مافەکانیان و ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بەو نادادپەروەرییانەی پەیوەستن بە یاسای جەعفەرییەوە.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، لەم خۆپیشاندانانەدا ژنان تووشی ئازاردان بوون و ئەو کەسانەیان کردە ئامانج کە داوای مافەکانیان دەکرد، وتی: هەندێک لە تاوانباران وێنەی ژنانیان بەکارهێناوە، بە بەکارهێنانی ئەپڵیکەیشنی جیاواز دەستکارییان کردووە یان ناوەڕۆکی هێرشبەریان زیادکردووە، پێش ئەوەی دووبارە بڵاویبکەنەوە.

 

ڕوونیشیکردەوە، ئەم هێرشانە تەنها بە دەستدرێژیکردنە سەر لە ئۆنلاین سنووردار نەبوون، بەڵکو بۆ ئەو ژنانە درێژبوونەتەوە کە قسەیان بۆ میدیاکان کردووە سەبارەت بە دۆخ و کێشەکانیان لەگەڵ هاوژینەکانی پێشوویان، لەنێویاندا ڕەتکردنەوەی مافی سەرپەرشتیکردن یان سەردانکردن لەگەڵ منداڵەکانیان.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، هەندێک لە شایەتحاڵیەکان باسیان لەو دایکانە کردووە کە ڕێگەیان پێنەدراوە بچنە لای منداڵەکانیانەوە یان سەرپەرشتیکردن وربگرنەوە، هەروەها سکاڵا لەسەر ئەو توندوتیژیانەی کە منداڵان ڕەنگە ڕووبەڕووی ببنەوە لەکاتێکدا لە سەرپەرشتی باوکیاندان، وتی: هەندێک لە ژنان دوودڵ و نیگەران بوون لە بەشداریکردن لە ناڕەزایەتییەکان یان قسەکردن بە ئاشکرا لەسەر ئەزموونەکانیان، لە ترسی هێرشی زیاتر یان کاردانەوەی یاسایی.

 

چوار بانگەواز بۆ گەورەکردنی دەنگی دایکان

تاهیرە داخل  ڕوونیشیکردەوە، دەستپێشخەرییەکە لەسەر بنەمای تۆمارکردنی شایەتحاڵی کورتی هەر ژنێکە، کە لە یەک تا چوار خولەکەوە دەست پێدەکات، کە تیایدا خۆی دەناسێنێت و سروشتی ئازارەکانی ڕوون دەکاتەوە، هەروەها وای لێدەکات کە تانەیەکی زۆری هەبێت، بەپێی ئارەزووی خۆی.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە دەستپێشخەرییەکە چوار ڕێڕەوی تانەدان لەخۆدەگرێت، یەکەمیان ئاراستەی کۆمەڵگەی عێراقی دەکات، ئامانجی هۆشیارکردنەوەی خەڵکە لە یاسای جەعفەری و کاریگەرییەکانی، دووەمیان ئەو عێراقیانە دەکاتە ئامانج کە لە دەرەوەی وڵات نیشتەجێن، داوایان لێدەکات بەشداری بکەن لە گەیاندنی ئەو پرسە بۆ سەرنجی خەڵک و پەیوەندی لەگەڵ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییە مرۆیی و مافەکانی مرۆڤدا هەبێت کە پەیوەندییان بە مافەکانی ژنانەوە هەیە.

 

ڕێگای سێیەم بریتییە لە بانگەوازکردن لە دەسەڵاتی دادوەری عێراق بۆ پێداچوونەوە بەو سکاڵا و نیگەرانیانەی کە ژنان سەبارەت بە کاریگەری یاسای خێزانی جەعفەری لەسەر بارودۆخی خێزانییان و مافەکانیان سەبارەت بە منداڵەکانیان وروژێنراون.

 

ڕێگای چوارەم ئاڕاستەی ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە، بە گرنگیدانێکی تایبەت بە نوێنەری ژن، داوایان لێدەکرێت پاڵپشتی ژنان بکەن و ئازار و داواکارییەکانیان بگەیەننە لایەنە پەیوەندیدارەکان.

 

تاهیرە داخل جەختی لەوە کردەوە، کە ژنانی عێراق ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگی ئابووری و کۆمەڵایەتی دەبنەوە، هەروەها جیابوونەوە لە منداڵەکانیان دەتوانێت ئازارەکانیان زیاتر بکات، بەتایبەتی کاتێک کە سەرچاوەی دارایی و پشتیوانی خێزانی و کۆمەڵایەتی پێویستیان نییە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو بارودۆخە.

 

شایەتحاڵەکان ئازاری دایکان و منداڵان ئاشکرا دەکەن

سەبارەت بەو شایەتحاڵییانەی کە دەستپێشخەرییەکە وەریگرتووە، تاهیرە داخل ڕایگەیاند، کە لە کۆی ٩٩٪ی ئەو شایەتحاڵییانەی کە وەرگیراون، دوو شێوازی دووبارەبوونەوەی سکاڵاکان سەریان هەڵداوە، نەخشی یەکەم پەیوەندی بە مافی سەردانی باوکەوە هەیە، هەندێک لە دایکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە باوکەکە ڕەنگە بە سادەیی لە کاتی گەیشتن بە منداڵەکە سڵاو بکات و دواتر بۆ ماوەی سەردانەکە بە جیا دابنیشێت، لە کاتێکدا دایکەکە چاوەڕێی کۆتایی هاتنی کاتە تەرخانکراوەکان دەکات.

 

شێوازی دووەم، تاهیرە داخل وتی: سکاڵای ئەو دایکانە دەگرێتەوە کە وتیان دوای گواستنەوەی سەرپەرشتیکردن بۆ باوک، ڕێگرییان لێدەکرێت لە بینینی منداڵەکانیان، لە هەندێک لە شایەتحاڵەکاندا باس لە گواستنەوەی باوکەکە بۆ شارێکی تر و گۆڕینی قوتابخانە و شوێنی نیشتەجێبوونی منداڵەکە دوکات و هەندێک منداڵیش ڕووبەڕووی فشار و هەڕەشە دەبنەوە لەکاتی داوای بینینی دایکیان.

 

سەبارەت بە هەنگاوەکانی داهاتووی دەستپێشخەرییەکە، تاهیرە داخل ئاماژەیبەوەشکرد، کارکردن بەردەوام دەبێت لەسەر کۆکردنەوە و بەڵگەنامەکردنی شایەتحاڵەکان، هاوکات پاراستنی دەنگی دایکان، وەک ئامادەکارییەک بۆ بەرهەمهێنانی فیلمێکی دۆکیۆمێنتاری کە مێژووی ئەزموونەکانیان بخاتەڕوو، یان گونجاندنی هەندێک لە چیرۆکەکان بۆ فیلمی ئەنیمەیشن.

 

لە ڕێگەی ئەم شایەتحاڵانەوە دەستپێشخەرییەکە هەوڵدەدات ئەزموونی دایکان بە خەڵک بگەیەنێت و تیشک بخاتە سەر نیگەرانییەکانیان سەبارەت بە سەرپەرشتیکردن و مافی پەیوەندیکردنیان لەگەڵ منداڵەکانیان، لە هەمان کاتدا چاوەڕوانی وەڵامی لایەنە پەیوەندیدارەکانە بۆ ئەم داواکاری و سکاڵایانە.