حەنان حارت

 

مەغریب – لە ڕۆمانە نوێیەکەیدا بە ناوی "نجوت وحدي" "من بە تەنها ڕزگارم بوو"، فاتمە زەهرا مەحفوز، نووسەری مەغریبی خەیاڵ و ڕاستی تێکەڵ دەکات، ئەزموونێکی فێمینیست دەخاتە ڕوو کە لە دانپێدانانی تاکەکەسی تێدەپەڕێت، ڕۆشنایی دەخاتە سەر زەبر و زەنگی سەرەتایی، توندوتیژی سۆزداری نەبینراو و وابەستەیی زیانبەخش،

 

بە لەبەرچاوگرتنی ئەمانە وەک درێژکراوەی پێکهاتە کۆمەڵایەتییەکان کە هەندێکجار ژنان لە پێگەی زیانبەرکەوتووی هەمیشەیی دادەنێن، ڕۆمانەکە باس لە ژیانی ژنێک دەکات کە لە پەراوێزدا گەورە بووە و بارگرانی هەژاری و بێبەشی سۆزداری و نەبوونی پشتیوانی خێزانی بووە، لە منداڵییەکی سەختەوە لە گوندا تا دەگاتە خۆشەویستییەکی وێرانکەر کە سەرەڕای سەرکەوتنە کۆمەڵایەتی و پیشەییەکانی ناسکی ناوەوەی دەرخستووە.

 

ڕۆمانەکە خۆشەویستی وەک ڕزگاری ناخاتە ڕوو، بەڵکو ئەوە ئاشکرا دەکات کە چۆن پەیوەندییەک کە لەسەر بنەمای دەستکاریکردنی سۆزداری و خۆپەرستییە، دەتوانێت برینەکانی منداڵی بەرهەمبهێنێتەوە، ئەمەش ژنان پاڵدەنێت بۆ ئەوەی بە ناوی پێویستییەک بە ئاسایشەوە خۆیان لەدەست بدەن، بەڵام دەقەکە ناکەوێتە داوی بەزەیی یان شەرمەزارکردنی سادە، بەڵکو پرسیارکردن لە پێکهاتە کۆمەڵایەتی و دەروونییەکان فراوانتر دەکات کە ژنان زیاتر ئامادەن بۆ وابەستەبوون، هەروەها ئەم ڕۆمانە باسێک لەسەر توندوتیژی سۆزداری، خۆپەرستی، نوێنەرایەتیکردنی خۆشەویستی و ئەزموونی مانەوەی تاکەکەسی ژنان دەکاتەوە.

 

”ڕێگای مانەوە و بونیادنانەوەی خود لە ئەزموونی فێمینیستدا”

زەهرا مەحفوز، نووسەر و ڕۆماننووسی مەغریبی، وتی: بەرهەمە نوێیەکەی بە ناوی "نجوت وحدي" "من بە تەنها ڕزگارم بووە"، بیرەوەرییەکی خەیاڵییە کە خەیاڵ و ڕاستی تێکەڵ دەکات، ئەزموونێکی فێمینیستی هاوبەش دەکات کە سنووری بەرخۆدان تێدەپەڕێنێت بۆ ئەوەی ببێتە هاوبەشی کۆمەڵایەتی لە ئەزموونی ئەو ژنانەی کە لە چوارچێوەی جیاوازدا لە ناو کۆمەڵگەدا ژیاون.

پێی وایە نووسینی ژنان تەنها دەربڕینی تاکەکەسی یان بەرخۆدان نییە، بەڵکو لێکۆڵینەوەیەکی کۆمەڵایەتییە لە ئەزموونەکانی چینێک لە ژنان کە بە ناسکی سۆزداری و دەروونی و کۆمەڵایەتیدا تێپەڕیون، ئەمەش ئەو ڕۆڵە بنەڕەتییەیە کە هەوڵیداوە لەم بەرهەمەدا بەرجەستەی بکات، هەروەها مانەوە لە ڕۆمانەکەدا وەک سەرکەوتنێکی قارەمانانە پێشکەش ناکرێت، بەڵکو وەک ڕێگایەک بۆ خۆ بونیادنانەوە پێشکەش دەکرێت.

 

وتی: مانەوە واتە سەرەتا پێکەوە ژیان لەگەڵ ئازاردا، پاشان لە ڕێگەیەوە قووڵتر لە ژیان تێگەیشتن، گواستنەوە لە پێگەی "زیانبەرکەوتووی بێدەنگ"ەوە بۆ پێگەی بریکاری چالاک بە بناغەی ئەم ڕێگایە دەزانێت، لەم چوارچێوەیەدا، ئاماژەی بە قسەیەکی نووسەری ڕووسی فیودور دوستویڤسکی کرد و ڕایگەیاند، کە ئازار سەرچاوەی هەموو هۆشیارییەکی قووڵە، پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئازار دەتوانێت دەروازەیەک بێت بۆ تێگەیشتن لە ڕاستییە قووڵەکان.

 

زەهرا مەحفوز ئاماژەی بەوەدا، کە زاڵبوون بەسەر ئازارەکاندا بە بێ تێپەڕین بە قۆناغێکی بێزاری نییە، ئەمەش بە هەنگاوی یەکەمی دەزانێت پێش ئەوەی بگاتە لوتکە، هەروەها مانەوە کۆتایی چیرۆکەکە نییە بەڵکو سەرەتایەکە و لەمەوە سەرچاوەی ئەزموونی کەسیی خۆی و ئەزموونی زۆرێک لە ژنان لە کۆمەڵگەیەکدا سەرچاوە دەگرێت کە هێشتا تێڕوانینە کۆنەپەرستانەکان ژنان کەم دەکەنەوە و لە قاڵبی پێشوەختە دامەزراودا قەتیسیان دەکەن، ئەمەش پێویستی بە نووسین و شکاندنی بەربەستەکان هەیە بۆ ئەوەی بتوانرێت مانەوە بەدەستبهێنرێت.

 

”توندوتیژی سۆزداری و برینی منداڵی لەسەر ڕێگای مانەوە”

نووسەر لە ڕۆمانەکەدا زەبر و زەنگی سۆزداری و منداڵییەکی بەدبەخت وەک بناغەی ئازارەکانی دواتر دەخاتە ڕوو و ڕوونی دەکاتەوە، کە بێبەشبوونی زوو دەتوانێت ببێتە هۆی پەیوەندی سۆزداری ناهاوسەنگ، کە ژنان بەدوای وابەستەبوون بە هاوبەشە ناگونجاوەکان یان پەیوەندییەکان دەگەڕێن کە لەسەر بنەمای کۆنترۆڵکردن بێت، هەروەها ڕابردوویەکی ناتەندروست بەردەوامە لە کۆنترۆڵکردنی ئێستا و وابەستەیی ناتەندروست تەنها درێژکراوەی لەدەستدانێکی سەرەتاییە کە چارەسەرنەکراوە.

 

هەروەها ڕۆمانەکە دەست دەخاتە سەر توندوتیژی سۆزداری، کە بە شێوازێکی شاراوە و بێدەنگ لە توندوتیژی لە کۆمەڵگەدا پێناسەی دەکات، هیچ نیشانەیەکی جەستەیی دیار بەجێناهێڵێت بەڵام زیانێکی دەروونی قووڵی لێدەکەوێتەوە، زۆرجار خۆی لە ترس، ئیرەیی یان تەنانەت نیگەرانی دەگۆڕێت.

 

زەهرا مەحفوز پێی وایە کە بەردەوام دانانی ژنان لە دۆخی زیانبەرکەوتوودا بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بەشدارە لە بەردەوامبوونی ئەم ئازارە، داوای گفتوگۆیەکی هۆشیارانە دەکات لەسەر چۆنیەتی ڕزگارکردنی ژنان لەم "گڕکانە بێدەنگە" کە دەتوانێت بیانگۆڕێت بۆ جەستەیەکی بێ ڕۆح.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، سەربەخۆیی ئابووری و پیشەیی سەرەڕای گرنگییەکەی، وەک مەرجێکی پێویست بەڵام ناتەواو بۆ گەیشتن بە هاوسەنگی دەمێنێتەوە، بەو پێیەی پشتیوانی دەروونی و دامەزراوەی بەکۆمەڵ بۆ هۆشیاری و هەستیارکردن پێویستە، بەتایبەتی کە ژنان لە پلەی یەکەمدا تووشی توندوتیژی نەبینراو دەبن، هەروەها زۆرن ئەو ژنانەی خێزاندارن کە بەهۆی ترس لە کۆمەڵگە یان ئاشکراکردنی ئەو فشارە دەروونییەی کە تووشی دەبن دڵخۆش نین.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە نووسینی ژنان واتای باڵادەستی بەسەر پیاواندا نییە،لەگەڵیدا قۆرخکاریش بە ژنان نادات لە دەربڕینی ئەزموونی ژنان، پیاوان بە یەکسانی توانای ئەو کارەیان هەیە، بەڵام لە ڕوانگەی ئەوەوە ژنان بەهۆی پەیوەندی ڕاستەوخۆیان لەگەڵیدا باشتر ئامێری پێویستیان بۆ گەیاندنی نوانس و وردبینییەکانی ئەم ئەزموونە هەیە، هەروەها نووسین لەدایکبوونەوە یان سەرکەوتنی کۆتایی نییە، بەڵکو پرۆسەیەکە و قۆناغێکە لە بونیادنانەوەی خود و دەستپێکردنەوەی نوێ.

 

دووپاتی کردەوە کە نووسین شوێنی بیرکردنەوە و خاڵی دەستپێک بووە بۆ چاکبوونەوە، ڕایگەیاندووە "بەڵێ، من ڕزگارم بووە"، هێشتا زۆرێک لە ژنان چاک نەبوونەتەوە، هەروەها کارەکانی ئاراستەی ئەوان دەکرێت، ڕووناکی و هیوا پێشکەش دەکات، پەیامێکی بە هەموو خوێنەرێک گەیاند، نێر یان مێ، کە چاکبوونەوە و ڕزگاربوون ئەگەری هەیە، هەرچەندە گەشتەکە درێژ بێت.

لە کۆتای قسەکانیدا، زەهرا مەحفوز، نووسەر و ڕۆماننووسی مەغریبی جەختی لەوە کردەوە: کە نووسین بۆ ئەو هاوارێکی ماندووبوون و ڕزگاری و چاکبوونەوە بووە و دووپاتی ئەو باوەڕە قووڵە کردەوە کە دەڵێت: من دەنووسم بۆ ئەوەی ئازاد بم.