پرۆژەی کورد لە دڵی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورەدا؛ گەلێک بە ئامانجی ڕەتکردنەوەی سڕینەوە
دەیان ساڵە گەلی کورد تووشی زنجیرەیەک پێشێلکاری بووە کە بە شێوەی جیاواز دووبارە دەبێتەوە، بەڵام هەموویان یەک ئامانجیان هەیە، ئەویش ئەوەیە کورد لە هاوکێشە سیاسییەکە دوور بخاتەوە.
لاڤە کوردە
ناوەندی هەواڵ- ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست شاهیدی یەکێک لە ئاڵۆزترین قۆناغەکانی داڕشتنی سیاسییە لە مێژووی مۆدێرنەکەیدا، زلهێزە گەورە و ناوخۆییەکان وەک کایەی نفوزێکی کراوە مامەڵە لەگەڵ هەرێم دەکەن، بەپێی بەرژەوەندییەکانیان دووبارە دەیکێشنەوە، لە کاتێکدا گەلان- لە پێشەنگیاندا گەلی کورد- جێدەهێڵن باجی ئەو گۆڕانکاریانە بدەن.
ئەو پێشێلکارییانەی کە کورد تووشی دەبێت، ڕووداوی گۆشەگیر نییە، بەڵکو بەشێکن لە پڕۆژەیەکی سیاسی فراوانتر کە هەوڵدەدات بە لاوازکردنی شوناسە نەتەوەییەکان کە توانای بونیادنانی مۆدێلێکی خۆبەڕێوەبەری دیموکرتیکیان هەیە، ناوچەکە کۆنترۆڵ بکات.
دەیان ساڵە گەلی کورد تووشی زنجیرەیەک پێشێلکاری بووە کە بە شێوەی جیاواز دووبارە دەبێتەوە، ئەم پێشێلکاریانە سیاسەتێکی بەردەوامن کە بوون پێش مافەکان دەکاتە ئامانج، بەڵام هەموویان یەک ئامانجیان هەیە، ئەویش ئەوەیە کورد لە هاوکێشە سیاسییەکە دوور بخاتەوە.
ئەم پێشێلکاریانە بریتین لە:
-ئاوارەبوون و گۆڕانی دیمۆگرافی لە سوریا و عێراق و تورکیا.
-سەرکوتی کولتووری و زمانەوانی و هەوڵدان بۆ سڕینەوەی ناسنامەی خۆیان.
-ئامانجکردنی سەرکردە سیاسی و پێکهاتەکان بۆ ڕێگریکردن لە هەر نوێنەرایەتییەکی ڕاستەقینەی کورد.
-سەرکوتکردنی ئەزموونە دیموکراسیەکانی وەک ئیدارەی خۆسەر لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا.
-ئەم سیاسەتانە وەڵامی ئەمنی نین، بەڵکو ئامڕازێکی سیستماتیکن بۆ لاوازکردنی گەلێک کە پڕۆژەیەکی سیاسیی جیاوازە لە مۆدێلە نەریتییەکان.
پڕۆژەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورە؛ دووبارە کێشانەوەی هەرێم بە پێچەوانەی ئیرادەی گەلەکەی
چەمکی “ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورە” وەک چوارچێوەیەکی سیاسی بۆ داڕشتنەوەی ناوچەکە بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندیی زلهێزەکان سەریهەڵدا.
پڕۆژەکە لەسەر ئەمانە وەستاوە:
- هەڵوەشاندنەوەی دەوڵەتە ناوەندییەکان بۆ قەوارەی بچووکتر و ئاسانتر کۆنترۆڵکراو.
-دووبارە دابەشکردنەوەی کاریگەری لە نێوان زلهێزە ناوچەییەکان.
-کۆنترۆڵکردنی سەرچاوە گرنگەکانی وەک نەوت، ئاو، و ڕێڕەوی ئاوی ستراتیژی.
- هێشتنەوەی خەڵک لە حاڵەتی ململانێی هەمیشەیی، ڕێگریکردن لە بنیاتنانی پڕۆژەیەکی سیاسی سەربەخۆ.
هەرچەندە پڕۆژەکە بە فەرمی ڕانەگەیەندراوە، بەڵام تایبەتمەندییەکانی بە ڕوونی لە ڕێککەوتن و هاوپەیمانی و جموجۆڵە سەربازییەکاندا دیارە کە لەسەر زەوی سەپێنراون.
بۆچی کورد لە دڵی گەردەلوولەکەدایە؟
گەلی کورد لەم هاوکێشەیەدا تەنیا "پارت" نییە، بەڵکو مەسەلەی ناوەندییە کە زلهێزە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان بە شێوەی جۆراوجۆر هەوڵی چارەسەرکردنی دەدەن.
چوار هۆکاری سەرەکی هەیە بۆ ئەوەی کورد ئامانجێکی بەردەوام بێت:
١-شوێنی جوگرافی: کوردستان دەکەوێتە دڵی ناوچەکە، لەسەر ڕێگاکانی وزە و ڕێڕەوی ستراتیژی، کۆنترۆڵکردنی دەکاتە ئامانج بۆ هەموو زلهێزەکان.
٢- سەرچاوەکان: ناوچە کوردنشینەکان دەوڵەمەندن بە نەوت، ئاو، و کشتوکاڵ، ئەمەش وایکردووە ببنە ناوەندێکی گرنگی ئابووری.
٣-پرۆژەی سیاسی دیموکراتیک: ئەو مۆدێلەی لە ڕۆژئاوای کورستان سەریهەڵدا، لەسەر بنەمای خۆبەڕێوەبردن و یەکسانی لە نێوان پێکهاتە جۆراوجۆرەکانیدا- هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر ڕژێمە مەرکەزیەکان کە لە هەر تاقیکردنەوەیەک دەترسن کە مافی بەشداریکردنیان بە گەلان ببەخشێت.
٤-هێزی کۆمەڵایەتی: سەرەڕای هەموو هەوڵێک بۆ لاوازکردنیان، کورد وەک هێزێکی کۆمەڵایەتی و سیاسی حاشا هەڵنەگر دەمێنێتەوە، ئەمەش وای لێدەکات ببێتە ئامانج بۆ هەرکەسێک کە بیەوێت هەرێم بە پێچەوانەی ئیرادەی گەلەکەیەوە دابڕێژێتەوە.
لە چوارچێوەی پڕۆژەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورەدا چی بۆ کورد داڕێژراوە؟
بە پشکنینی واقیعی سیاسی دەتوانرێت لە ڕەوتە سەرەکییەکان تێبگەین:
- هێشتنەوەی کورد بەبێ دانپێدانانی سیاسی سەرەڕای ئەوەی هێزێکی ڕاستەقینەی لەسەر زەوییە.
-سەرکوتکردنی ئەزموونە دیموکراسیەکان و ڕێگریکردن لە گەشەکردن یان فراوانبوونیان.
-بەکارهێنانی کورد وەک موزایەدەیەک لەنێوان زلهێزەکاندا.
-دابەشکردنەوەی کۆنتڕۆڵ بەسەر ناوچە کوردستانییەکاندا لەنێو زلهێزەکانی هەرێمدا، وەک ئەوەی گەلی کورد بوونی نەبێت.
ئەم سیاسەتانە ئامانجیان ڕێگریکردنە لە سەرهەڵدانی قەوارەیەکی دیموکراسی کوردی کە توانای کاریگەری لەسەر ئایندەی هەرێم هەبێت.
بەڵام سەرەڕای هەموو شتێک، کورد هێزێکی حاشا هەڵنەگرە، سەرەڕای ئەو هەموو فشارە، گەلی کورد سەلماندی کە توانای بونیادنانی دامەزراوەی سیاسی و ئیداری سەقامگیری هەبێت، توانای پاراستنی خاکەکانیان هەیە سەرەڕای گەمارۆدان، توانای پێکهێنانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی کاریگەر، توانای پاراستنی ناسنامەکەیان هەیە سەرەڕای هەوڵدان بۆ سڕینەوە، پرسی ئەمڕۆی کورد، ئیتر پرسێکی "کەمینە" نییە، بەڵکو پرسی تەواوی گەلێکە کە داوای مافی سروشتی خۆیان دەکەن بۆ ژیان، شوناس و نوێنەرایەتی.
ڕەنگە پڕۆژەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورە لە دووبارە کێشانەوەی نەخشە سەرکەوتوو بێت، بەڵام سەرکەوتوو نەبووە و سەرکەوتوو نابێت لە سڕینەوەی ئیرادەی خەڵک، گەلی کورد سەرەڕای هەموو ئەو شتانەی کە ڕووبەڕووی دەبنەوە، سەلماندوویانە کە تەنیا قوربانی نین، بەڵکو یاریزانی سەرەکین.