NEXEM KERACÊ

Filistîn – Îro Tora Rêxistinên Civaka Sivîl a Filistînî (PNGO), bi hevkariya komele û navendên mafên mirovan ên Filistînî, damezrandina ‘Komîteya Neteweyî ya Parastina Mafên Girtiyên li Zîvala Gazayê’ ragihand.

Ev ragihandin di civîneke çapemeniyê ya di dema çalakiya rûniştinê ya heftane ku ji hêla Komîteya Girtiyên Hêzên Neteweyî û Îslamî ve li ber baregeha Komîteya Xaça Sor a Navneteweyî (ICRC) hate lidarxistin de, hate dayîn. Gelek malbatên girtiyan, nûnerên komên neteweyî û endamên Komîteya Girtiyan beşdarî çalakiyê bûn.

Daxwaza parastina girtiyên jin hate kirin

Di nava daxwazên çalakiya rûniştinê de pirsgirêka girtiyên jin ên Filistînî di rêza yekem de bû. Aktivîst û beşdarên jin daxwaza parastina girtiyên jin û misogerkirina mafên wan di girtîgehan de kirin. Her wiha wan ji rêxistinên navneteweyî û komên mafên mirovan xwest ku rewşa girtiyên mêr û jin bişopînin û rê bidin wan ku bighîjin wan. Beşdaran dirûşmeyên ku daxwaza bidawîanîna zext, îşkence, cezayê hucreyê, birçîbûn û paşguhkirina bijîşkî dikirin, berz dikirin. Wan bang li saziyên navneteweyî kirin ku ji bo parastina girtiyan tedbîran bigirin, bi taybetî tekezî li ser şert û mercên tenduristî, mirovî û yasayî yên jinan di navendên ragirtinê de kirin.

‘Ji piştevaniyê ber bi parêzvaniya mafê bingehîn ve’

Aktivîst  Înam Ebû Qînaîs, mijara jinên girtî anî navenda kampanyayê û daxwaz kir ku ji hevgirtinê wêdetir biçe û rêbazek parêzvaniyê ya domdar û li ser bingeha mafan bê pejirandin ku rê dide çavdêriya şert û mercên girtinê û belgekirina muameleya bi girtiyan re. Înam Ebû Qînaîs, da zanîn ku zarokên Filistînî jî di nav girtiyan de ne ku komeke bi taybet bêparastin û lawaz in û got: “Em daxwaz dikin ku mijara jinên girtî ciddî bê dest girtin.”

Di daxuyaniyê de ji Komîteya Xaça Sor a Navneteweyî (ICRC) û rêxistinên din ên navneteweyî hat xwestin ku têkiliyên xwe bi girtiyên jin û mêr re zêde bikin, gihîştina navendên girtinê mîsoger bikin û rewşa girtiyan ji civaka navneteweyî re ragihînin. Her wiha tekez kir ku çareserkirina vê pirsgirêkê hebûna berdewam li ser erdê û çavdêriya çalak a mafên mirovan hewce dike.

Yek ji mijarên ku di xwepêşandanê de derket pêş, doza rojnamevan û girtiya bi navê Buşra el-Tawil bû. Li gorî Komeleya Girtiyên Filistînî, rayedarên girtîgehê di dawiya Tebaxê de el-Tawil ji Girtîgeha Damon sewqî girtîgeha hucreyî ya Girtîgeha Zindana Ramla kir.  Komên parêzvanên mafên girtiyan paşê piştrast kirin ku ev rewşa hucreyê nêzîkî mehekê dewam kiriye.

‘Divê doza girtiyan bê şopandin’

Endama Komîteya Jinan a Hêzên Neteweyî û Îslamî Warda Radwan parastina jinên girtî bi mafên bingehîn ên ku divê ji bo kesan bên garantîkirin, hetta di girtîgehê de jî ji şert û mercên jiyanê û lênêrîna tenduristiyê bigre heta mafên kesane û parastina yasayî ve girêdide.

Radwan daxwazên beşdaran wekî ‘şert û mercên jiyanê yên mirovî, mafên kesane û derfetê jiyaneke normal û her wiha gihîştina mafên bingehîn di girtîgehên Îsraîlê de’ pênase dike. Warda bal kişand ser nêzîkatiyên xirab a ku girtiyên jin rastî tên, di nav de cezayê hucreyê, destdirêjî û înkarkirina pêdiviyên bingehîn hene. Warda Radwan têkildarî rewşa Buşra el-Tewil da zanîn ku divê doza el-Tewil rasterast bê şopandin, şert û mercên wê yên girtinê bên rastkirin û rê li ber gihîştina parêzer û rêxistinên mafên mirovan bê vekirin da ku rewşa girtiyan kontrol bikin.

Asta zayendî ya pirsgirêkê

Endama Yekîtiya Giştî ya Jinên Filistînî Henan El-Naizî, bal kişand ser aliyê zayendî yê vê pirsgirêkê û got: “Ji bilî windakirina azadiyê, jinên di girtîgehê de bi pêdiviyên tenduristî û mirovî yên taybet re rûbirû ne, nêzîkatiyek hestiyar a zayendî hewce dike. Îro, ez  ji bo ku piştgiriyê bidim jinên girtî yên di girtîgehên dagirker de ku rastî nêzîkatiyên herî tund û tundiyê tên, li vir im. Ez bang li sazî û dewletên navneteweyî dikim ku bi lez mudaxele bikin û rewşa van girtiyan çareser bikin.”

Ev ast bi taybet di rewşa jinên ducanî de, wek girtiya bi navê Dana Joudeh, eşkere xuya dibe. Li gorî Komîsyona Karûbarên Girtiyan û Girtiyên Berê, Dana Joudeh di 14’ê Îlonê de, piştî şeş mehan di girtina îdarî de, li Girtîgeha Damonê zarokek keç anî dinyayê.

Banga ji bo helwesteke navneteweyî ya ji bo rewşa girtiyan

Aktivîsta ciwan Şahad El-Şûrafa bi tevgerîna li ser pêwîstiya gihandina dengê jinên Filistînî li çar aliyê cîhanê û mîsogerkirina ku helwestek navneteweyî di derbarê rewşa girtiyên jin û mêr de were girtin, aliyek navneteweyî dide vê dozê. Şahad wiha got: “Armanca min a beşdarbûna vê çalakiya rûniştinê ew e ku dengê Filistînî û jinan li çarsaliyê cîhanê bidim bihîstin.” Şahad daxwaza helwestek navneteweyî ya zelaltir û wêrektir kir û diyar kir ku Komîteya Neteweyî ya Parastina Mafên Girtiyên li Zîvala Xezayê ji nû ve çalakiyên xwe dest pê kiriye da ku xebata xwe ya parastina mafên girtiyên li Zîvala Xezayê bidomîne.

Rewşa girtiyên jin gelek xirab e

Rewşa girtiyên jin ji pirsgirêka berfirehtir a girtiyên li Zîvala Xezayê ku di çalakiya rûniştinê de hatiye destgirtin ne serbixwe ye. Organîzatoran bal kişandin ser mijarên wek êrîş, tepeserkirin û cezayên hucreyê û her wiha kêmbûna xwarin, cil û berg û pêdiviyên bingehîn, bi taybetî li beşa ‘Rakefet’ a Girtîgeha Ramla û paşguhkirina bijîşkî, di nav de nebûna tadawî, derman û lênêrîna tenduristiyê ji bo girtiyên nexweş.

Li gorî agahiyên di destpêka Îlonê de ji rêxistinên parêzvanên mafên girtiyan hatine girtin, hejmara girtî û mehkûmên li girtîgehên Îsraîlê, di nav de 90 jin û zêdetirî 350 zarok gihîştiye nêzîkî 9 hezar û 350’an, hejmara mehkûmên îdarî wekî 3 hezar û 176 hatiye tomarkirin. Ev hejmar xwe dispêre daneyên ji hêla komên parêzvanên mafên girtiyan ve hatine weşandin û daxuyaniyên ku ji hêla Xizmeta Girtîgehan a Îsraîlê ve hatine kirin.

Beşdaran bang li Komîteya Xaça Sor a Navneteweyî (ICRC), gelek rêxistinên navneteweyî û komên mafên mirovan kirin ku gihîştina girtiyan mîsoger bikin, têkiliya parêzer-muwekîl hêsan bikin, dermankirina bijîşkî û lênêrîna tenduristiyê peyda bikin û dawî li tecrîdê, zext û nêzîkatiyên xirab bînin. Her wiha wan daxwaz kir ku çarenûsa girtiyên ku ji Zîvala Xezayê hatine anîn bên zelalkirin û şert û mercên mirina girtiyan di girtîgehan de bên lêkolînkirin.