Navenda Nûçeyan – Tebaxa 2014’an li Rojhilata Navîn di bîra cîhanê de şopên bêhempa hişt. Ew demek bû ku jin dihatin revandin, rastî destdirêjî, tecawiz û îşkenceyê dihatin ku li dijî wijdanê mirovan e; dema ku bi sedan kes di nav çend saetan de dihatin kuştin, ne di çend rojan de; dema ku gorên komî yek li dû yeka  din dihatin dîtin; û dema ku bazarên koleyan dihatin avakirin… Li van axan, ku bûyerên wekî “Ev tişt di vê sedsalê de nikarin biqewimin” çêdibin, ew kesên ku pêl bûtona kamerayê kirin, karîn van hemû pêşketinan bînin ber çavên cîhanê. Yek ji wan kesên ku wê kamerayê bi kar anî Denîz Firat bû, rojnamevanek û xebatkarek çapemeniya azad.

Ji zaroktiya şer û koçberiyê heta çapemeniya azad

Di ser bûyerê re ango roja ku tevlî karwana nemiran bû, 12 sal derbas bûn. Denîz Firat ku êrîşên DAIŞ'ê yên li ser Mexmûr û Şengal’ê anî rojevê, di temenekî ciwan de jiyaneke pir dijwar lê bi wate jiya. Denîz Firat ku di sala 1984’an de li gundê Hangedîk (Xecîxatun) ê navçeya Çardêrana Wanê jidayîk bû, di temenekî ciwan de şer û koçberiyê dît. Jiyana wê û ya malbata wê çîroka bi hezaran Kurdên ku bi qirkirinê re rûbirû mane bû.

Denîz Firat ku ji temenê xwe yê ciwan ve rastî zilm, zordarî, girtin, sirgûn û êşan hat, bi van serpêhatiyan ve teşe girt. Malbata Denîz Firat a ku di malbateke welatparêz de mezin bû, ji ber zilma Tirkiyeyê koçî Rojhilatê Kurdistanê kir. Li wir bi zilma rejîma Îranê re rûbirû ma. Vê carê, malbatê berê xwe da Xakûrkê. Malbat di sala 1991’an de li çiyayên Xakurkê bi cih bû û şahidiya şerê xiyanetkar ê sala 1991’an kir. Xwişka mezin a Denîz Firat, Ayfer Yildiztan a bi navê kod Binevş, yekem kes bû ku tevlî refên şervanên azadiyê bû. Piştî Binevşê, Denîz Firat bi xwişka xwe ya biçûk Şukran Yildiztan, bi navê kod Sarya Reşo re, tevlî tevgera azadiyê bû. Paşê, di sala 1992’an de, malbatê koçî Zelê û dû re jî koçî Kampa Penaberan a Mexmûrê kir. Her du xwişk di demên cuda de di rêya azadiyê de tevlî karwana nemiran bûn.

Li qada şer bûyîna dengê gel

Denîz Firat, ku ji aliyê hevalên xwe ve wekî “kedkar û dilgerm” dihat binavkirin, her tim hewl dida ku rastiyê bighîne cîhanê. Nûçe û dîmenên ji çiyayan ji kanalên Kurdî re dişand. Bi salan di xebata çapemeniya azad de cih girt. Endama rêveberiya YRD, edîtor û nivîskarê arojnameya heftane ya Rojev a li Mexmûrê dihat weşandin bû. Wekî peyamnêra şer li Başûrê Kurdistanê, Denîz Firat êrîşên li ser Mexmûrê û têkoşîna li dijî van êrîşan li ser erdê dişopand. Bi kamera û mîkrofona xwe, wê rastiyê ji qada şer ji cîhanê re radighîne. Denîz Firat ku bûyerên li Kampa Mexmûrê ji nêz ve dişopand, bi kişandina her kêliya şer bû dengê gel. Di 8’ê Tebaxa 2014’an de, dema ku êrîşên DAIŞ’ê yên li ser Mexmûrê dişopand, di encama êrîşeke DAIŞ’ê de jiyana xwe ji dest da û tevlî refên nemirên çapemeniya azad bû. Îro jî, Denîz Firat bi biryardarî û wêrekiya xwe ji bo bi dehan jinên ciwan îlhamê dide.

‘Wê cilên gerîlayek li xwe kiribû û dîmen dikşand’

Denîz Firat, ku hevalên wê dişibandin dareke berûyê, diyar kir ku ew xwedî avahiyeke kûr e, mîna darekê û wê xwe nû û xurt kiriye. Dayîka Denîz Firat Sultan Yildiztan, ku behsa wê yekê kir ku Denîz Firat bûye hedefa zîhniyeta herî hovane ya ku dixwest jinan kole bike, di hevpeyvînekê de wiha got:

“Şeva ku DAIŞ’ê êrîş kir û kamp hate valakirin, wê cilên gerîlayek çiyayî li xwe kiribû û bi kameraya xwe dîmen dikşand. Her du birayên wê yên mezin bi wê re bûn. Birayên wê şeva ku gihîştin, şehîd bûn. Me xebera şehadeta Denîz li ser rêya koçberiyê wergirt. Li gorî daxwaza wê, me ew li Wanê veşart. Wê her tim digot, 'Dayê, eger em herin Wanê, em ê li kêleka Gola Wanê rûnin û bi hev re çay vexwin.'”

Sultan Yildiztan diyar kir ku piştî Denîz Firat, du keçên wê yên din jî kameraya wê girtine û di çapemeniyê de xebitîne û got ku gelek ciwanên mîna Denîz şopa wê şopandine û têkoşîna wê hembêz kirine.

Ji rojnivîsa Denîz Firat

Rojnamevan Denîz Firat di rojnivîsa xwe de ev tişt nivîsandiye:

“Evîndarên azadiyê yên dilnizm. Rojekê ew ê mezin bibin û ji xwe şerm nekin. Ji ber ku bi destên xwe yên biçûk keviran davêjin kesên ku hêviyê dikujin. Ji ber vê yekê ew nabêjin, ‘Ger daristan winda bibin/ ger dar winda bibin/ ez ê çi ji zarokên ku ez li dû xwe dihêlim re bibêjim…'

Ji bo ku ev yek çênebe, ew di dema binçavkirinê de winda dibin. Her çend ew pê nizanin jî, ji ber ku ew Kurd in, tên revandin. Tecawizî wan tê kirin. Ew tenê di dema binçavkirinê de winda nabin. Dixwazin her tiştî ji wan bistînin. Li wir ew tên revandin û winda dibin. Di hembêza dayîkên xwe de, di hembêza wan de tên kuştin. Dayîk li laşê bêcan dinhêre û dibêje, 'Bila ev yek bibe lehengê aştiyê.' Ew li taxên xwe tên kuştin. Ew hîn jî zarok in. Ji bo ku nebêjin 'Daristan çûne, okyanûs hişk bûne' kevir diavêjin da ku pêşî li windabûna daristan û okyanûsan bigirin, lê ew winda dibin. Belê, ew winda dibin.

Îro, zarokekî çar salî yê din winda bû. Çima? Ji ber ku ew Kurd e… Kurdbûn sedema windabûnê ye. An jî sedema kuştinê ye. Ceylan, Ugur, Îlyas, Mehmed, Kamuran û yên din ên wek wan. Bi hezaran zarokên Kurd hatine qirkirin. Çima? Ji ber ku ew ji hêvî û azadiyê hez dikirin. Bi destên xwe yên biçûk, ew bûn xwediyên azadiyê. Ew fêr bûn ku xiyanetê li xeyalên zarokatiya xwe nekin. Ji ber vê yekê wan kevir berhev kirin. Wan kevir di singên xwe de veşartin. Carinan ew bi keviran di çokên xwe de radizan. Di şevên tarî de, wan kevirên ku di destên xwe de digirtin, di nav nivînên xwe de germ dikirin û wan vediguherandin agirê azadiyê.

Ma nasnameya me ya Kurd ew sûcê ku em ji bo wê têne kuştin e? Lê kevirên di destên zarokan de dibêjin, 'Ev ne çarenûs e. Ev lêgerîna azadiyê ye.' Zarokek ji diya xwe dipirse, 'Dayê, gelo cîhan ji ber ku em mezin bûn qirêj bû?' Cîhana mezinan qirêj e. Ew şer, kuştin, xapandin û xiyanetê dihewîne. Ew wî dikin qurbanê cîhana xwe ya qirêj. Dûv re zarok dibêje, 'Dema ku ez mezin bibim, ez ê van hemûyan ji holê rakim.' Ji ber vê yekê dema ku ew diçin razanê, ew kevirên xwe bi xwe re dibin û bi wan re radizin. Ew vê yekê dikin da ku xewnên xwe biparêzin. Gavên ku em wê demê diavêjin dê bibin alîkar ku hêviyên zarokan geş bibin. Her gavek di têkoşîna me de dê me hinekî nêzî cîhana wan bike. Wê cîhana bêdawî û paqij. Dema ku em, wekî evîndarên azadiyê, bibin evîndarên van zarokan, rûyê cîhanê dê bi evîn û azadiyê tijî bibe.”