RAFÎF ISLÎM
Xeza - Jinên li Şerîda Xezayê ji pirsgirêka çadirên xwe yên kevin û perçe perçe yên qumaş an plastîk ku ji bo bikaranînê ne guncaw in, dikişînin. Çakkirina wan bi taybetî jî bi şert û mercên hewayê yên guherbar, bûye karekî rojane û neçar. Carna tava germ wan diqelişîne û carna jî bahoz wan ji kokê radike.

Çadirên ku ne ji germê ne ji sermayê diparêzin

Li Şerîda Xezayê ya dorpêçkirî, bi hezaran jin di çadirên kavilbûyî de dijîn. Çadirên ku bi demê re bûne perçeyên qumaş û plastîk û bi ti awayî ji germ û sermayê naparêzin. Di nav bayên dijwar ên ku stûnên konan hildiweşînin, tava germ a ku banê qul dike û barana ku dikeve nav nivînan de, jin rojane şer dikin da ku tiştê ku ji stargehên wan ên nemirovane maye, biparêzin. Di vê rastiya dijwar de, çîrokên jinên ku mal û ewlehiya xwe winda kirine têne eşkerekirin, tenê bi barên jiyanê re rû bi rû dimînin, di tirsa domdar a agir, serma û nexweşiyê de dijîn, li benda çareseriyekê ne ku mafê wan ê jiyanek bi rûmet vegerîne.

Hê 40 salî bû hevjînê wê hat kuştin

Fatîma Dîab di konek de dijî. Kon ji ber bombebarana bênavber, hêmanên xwezayê û kêzikên ku bajarê Xezayê dagir kirine, tijî qul bûye. Ji berhevokek perçeyên qumaşê ku bi stûnên hesinî ve girêdayî bêtir tiştek nîne êdî. Ji bo rûniştinê jî hewce dike ku meriv bi tevahî xwe bitewîne. Ger bayek gur were, dikare konê ji cihê xwe rake û bibe heta ku malbat nikaribe wê bigre û aram bike. Fatîma, di çil saliya xwe de di êrîşa 2014’an a li ser Şerîda Xezayê de hevjînê xwe winda kir. Ew bi du zarokên ku divê lê xwedî derkevin re ma. Wekî mamosteyek li dibistanek hikûmetê li Strip, berê alîkariya bêmal û kesên xizan. Lê îro, tu kes tune ku alîkariya wê bike. Mala wê ku berê li peravê bû, veguheriye konekî şikestî ya li yek ji kampên bajarê dorpêçkirî.

Kona wê şewitî

Fatîma diyar kir ku çend roj berê,  hewcedariya wê bi amadekirina xwarinê hebûye, ji ber ku meşale tunebûye, wê ji cîranê xwe çend ember deyn kiriye. Emberek dişewite li ser konê wê dikeve û agir zû belav dibe, wê dorpêç dike. Fatîma ragihand ku ji bilî qîrîn û girînê tiştek nekiriye û wiha got: “Min dizanibû ku ezê bimrim. Cîran gihîştin hawara min ez ez derxistim derve. Lê kon û naveroka wê bi giranî zirar dîtibûn, lewma jî barê min ê berê giran bû, zêde kir.”
‘Şert û mercên xirab, jiyana min ji vîrusan re bêtir hesas dikin’
Tamîrkirina konê ji derfetên jinên koçber zêdetir, barekî darayî dixwaze. Fatîma Dîab da zanîn ku ji bo av nerije nav konê, wê bi sê brandayan pêçaye, her yek ji brandayan, bi 50 dolarî bûye. Fatîma da zanîn ku lê belê, doşek şil bûye û wiha got: “Êdî nayê bikaranîn û ez neçar im ku yeka din bikirim. Şert û mercên xirab, jiyana min ji vîrusan re bêtir hesas dikin. Bi taybetî jî, ji ber ku ji nexweşînên kronîk ên wekî şekir û pirsgirêkên tîroîdê dikişînim, laşê min ji nexweşînan re bêtir hesas dike.”

‘Xetereyên rojane jiyana jin û zarokan tehdît dikin’

Fatîma Diab bawer dike ku çiqas kon were tamîrkirin û stûnên wê werin zexmkirin jî, ne guncaw dimîne. Fatîma wiha domand: “Armanca wê ew e ku ji bo geştek were danîn. Çi ber bi peravê, çi jî di daristanê de, ne ji bo jiyanek bi salan hatiye çêkirin. Pêşniyara min ji bo çareseriya pirsgirêkên ku ev jin pê re rû bi rû dimînin, danîna karavanan e. Her wiha divê  stargehên demkî yên ku li seranserê Şerîda Xezayê li şûna xaniyên betonî yên ku ji ber êrîşan wêran bûne, yên belav bûne werin guhertin. Xetereyên rojane jiyana jin û zarokan tehdît dikin.”

Lêçûna heftane ya zêde ya nêzîkî 150 dolarî

Manal Nour jî da zanîn ku bi her bahoz an bayekî bihêz re konê wê, tevî ku bi zexmî bi erdê ve girêdayî ye jî, mîna balonek dibe. Piştre ew û zarokên wê neçar in ku birevin da ku wê vegerînin cihê xwe. Ew vê dîmenê hem komîk û hem jî dilşikestî vedibêje. Tiştên wê yên kesane li seranserê herêmê belav bûne, gelek dem û hewldana wê dixwe heta ku ew bikaribe dîsa bimîne û tiştên xwe rêz bike. Rewşa darayî ya malbatên li Şerîda Xezayê ji ber nebûna dahatiyek sabît, xirab e. Ew çawa dikarin lêçûna zêde ya nêzîkî 150 dolarî ya heftane, an lêçûna tamîrkirina konên kevin bi her bahozekê re bidin?

Ji tirsan nikarin xwe germ bikin an jî xwarinê çêkin

Manal anî ziman ku ti çareyek wê tune û wiha got: “Ger ku ez konê tamîr nekim û tiştê ku hewce dike nekirim, ez ê li ku bijîm? Ji bilî wan perçên plastîk ên perçe perçe, ti stargehek min tuneye.”  Diyar bû ku jin li çar aliyê cîhanê dema ku bahoz lê dide li hundir dimînin, lê li Şerîda Xezayê dema ku hewa xirab dibe û germahî dadikeve, ew bê stargeh dimînin. Ji tirsa şewitandina konên xwe, ne dikarin ji bo germbûnê agir pêxin, ne jî dikarin vexwarinek germ çêkin. Ji bo ku ew bêtir xemgîn bibin, neçar in ku pereyan li ser tiştekî ku dê di çend rojan de hûr bibe, xerc bikin.

Neçar in li hêviya xaniyên mobîl bisekinin

Manal ragihand ku gelek jin û zarokên wan di demên dawî de ji ber agirên ku di konên wan de dest pê kirine, mirine û ev agahî dan: “Agir ji konekî ber bi konekî din ve belav bû, bi dehan kes şewitand û jin di xew de mirin. Vê yekê bandorek mezin li ser tenduristiya derûnî ya jinên mayî yên li kampê kir. Ew di rewşek tevliheviyê ya domdar de hiştine ka çi bikin? Ji ber ku çareyek wan tuneye, ji bilî ku li benda ji nû ve avakirinê an jî ji bo xaniyên mobîl bisekinin da ku ji baran û bayê parastinê peyda bikin.”