وقتی حقوق کوردها سوژهای برای وحدت رسانهای میشود
حملات به روژآوا نشان داد که تفاوت میان رسانههای دولتی و منتقد ترکیه وقتی پای حقوق کوردها و زنان کورد در میان باشد، به سرعت ناپدید میشود و زبان رسانهها بازتابدهنده دیدگاههای سیاسی و ایدئولوژیک مشخصی است.
الیف آکگول
استانبول- در ششم ژانویه، در شمال و شرق سوریه، فرایندی پرتنش که با حملات به دو محله کوردنشین در حلب آغاز شد و هفتهها ادامه یافت، نهتنها تعادل قدرت در منطقه را آشکار کرد، بلکه فضای سیاسی و بازتابهای رسانهای در ترکیه را نیز به وضوح نشان داد. زبان بهکاررفته، اتحادها و سکوتها در این جریان، مواضع بازیگران مختلف درباره صلح، دموکراسی، مبارزه زنان و حقوق جمعی کوردها را به روشنی مشخص کرد. بهویژه رویکرد رسانهها در قبال جنایات علیه زنان کورد، مرزهای اخلاقی، سیاسی و ایدئولوژیک رسانهها را بار دیگر مورد بحث قرار داد.
وضعیت مبهم رسانهها در ترکیه
در ترکیه، وقتی موضوع حقوق و جایگاه کوردها مطرح میشود، وضوح رسانهها بهشدت کاهش مییابد. تفاوت میان رسانههای منتقد و رسانههای وابسته به دولت، زمانی که موضوع کوردها و بهویژه زنان کورد باشد، به سرعت از بین میرود. این مسئله نشان میدهد که یکی از بزرگترین موانع گسترش صلح، زبان و بازتاب رسانهای است. نادیدهانگاری مشترک در قبال مدل جامعهای برابر و چندصدایی که زنان در روژآوا پیشرو آن هستند، نه تنها درباره سوریه بلکه درباره مرزهای صلحی که در ترکیه خواسته یا ناخواسته شکل میگیرد نیز نکات مهمی را آشکار میکند.
«در رسانه ترکیه، کسانی هستند که روند صلح را نمیخواهند»
سویدا چتینکایا، مدیر کل تلویزیون İlke TV، تأکید میکند که موضع رسانههای ترکیه در این جریان تصادفی نبوده است. او تفاوت اصلی رسانهها را چنین توضیح میدهد: «از ابتدا در رسانههای ترکیه کسانی بودند که روند صلح را نمیخواستند. یک طرف میگوید "ترکیه بدون ترور" و کوردها میگویند "جامعه دموکراتیک و روند صلح". رسانهای که به طور کامل با این موضوع مخالف است و خود را منتقد میداند، وجود دارد. از سوی دیگر، رسانههای وابسته به دولت، در چارچوب اتحاد جمهور از "ترکیه بدون ترور" حمایت میکنند، اما وقتی موضوع صلح، دموکراسی، آزادی زنان، برابری و حقوق جمعی و قانون اساسی کوردها پیش میآید، با احتیاط عمل میکنند. این وضعیت از ابتدا همین بوده است.»
اتحاد رسانههای منتقد و وابسته به دولت
به گفته سویدا چتینکایا، حملات به حلب باعث شد این مواضع رسانهای بیش از پیش آشکار شود و خطوط متفاوت، در یک نقطه به هم برسند: «در حملات به دو محله کوردنشین در حلب، همه چیز روشن شد. حتی رسانهای که خود را منتقد میدانست با رسانههای وابسته به دولت متحد شد. وقتی موضوع حقوق کوردها و مدل جامعه دموکراتیک، زنان آزاد و چندصدایی سوریه بود، همان کوردهایی که قبلاً تروریست خوانده میشدند، اکنون تروریست اعلام شدند، در حالی که با داعش مبارزه کرده و جهان را از این بربریت نجات داده بودند.»
تمرکز خصمانه بر زنان
چتینکایا میگوید سنگینترین نوع این زبان خصمانه علیه زنان بود: «این خصومت شدیدترین شکل خود را علیه زنانی نشان داد که از سرزمین خود و حقوقی که جامعهشان تاکنون به دست آورده بود، دفاع میکردند. این جنگ و جنایتهای انسانی یا سفیدسازی شد، یا مشروعیت یافت، یا حداقل نادیده گرفته شد. کسانی که این اقدامات را نشان دادند، با زبان دشمن و تروریست معرفی شدند.»
زنان کورد؛ سوژههای مؤسس
او دلیل این رویکرد را مبارزه زنان در روژآوا میداند و میگوید حضور زنان بهعنوان سوژههای مؤسس، ایجاد نگرانی کرده است: «در شمالشرق سوریه، یعنی روژآوا، تا امروز زنان پیشگام بودند. در حالی که خاورمیانه همواره با جنگ و ویرانی مواجه بوده، زنان در روژآوا مدل جامعهای کاملاً متفاوت ارائه دادند: مدلی که در آن زنان پیشرو، برابر و آزاد هستند. زنان کورد گفتند: "من فقط برای حقوقم مبارزه نمیکنم، بلکه میخواهم سوژه مؤسس سوریه جدید باشم. " این برای مردسالاری چه در جناح دولت و چه در جناح منتقد، بسیار تهدیدآمیز بود.»
رسانه منتقد، زنان کورد را ندید
چتینکایا میگوید حتی رسانههایی که معمولاً از حقوق زنان دفاع میکنند، وقتی موضوع کوردها و زنان کرد بود، سکوت کردند:
«وقتی موضوع کوردها و حقوقشان بود، بازتابهای ملیگرایانه و تکمحور ۱۰۰-۱۵۰ ساله خود را نشان دادند. این نادیدهانگاری تاریخی بود؛ زنان کورد را ندیدند و مبارزه زنان را نادیده گرفتند.»
مقابله با نژادپرستی
او با یادآوری سخن آنجلا دیویس میگوید: «فقط کافی نیست که نژادپرست نباشید، بلکه باید ضد نژادپرستی باشید. نمیتوان گفت من نژادپرست نیستم و کنار کشید. وقتی این اتفاقات رخ میدهد، باید موضع گرفت. مبارزه زنان کورد، مبارزهای بود که تمام زنان باید از آن حمایت میکردند، اما به دلیل بازتابهای نژادپرستانه از طریق کوردبودن، همبستگی شکل نگرفت.»
دستاوردهای ملموس زنان
چتینکایا بر دستاوردهای زنان در روژآوا تأکید میکند: «امروز عملاً نیمی از مدیریت روژآوا زنان هستند. نیمی از نمایندگی سیاسی و اجتماعی متعلق به زنان است. این یک دستاورد بزرگ است و زنان این سطح را حفظ کردهاند.»
نقش سوریه در آینده ترکیه
او در پایان میگوید: «کوردهای سوریه مبارزه خود را ادامه خواهند داد. حالا در ترکیه خواهیم دید که با حقوق جمعی و جایگاه کوردها چه خواهند کرد. کسانی که به سوریه نگاه میکنند و تعلل میکنند، ما شاهد خواهیم بود که چگونه صلح و راهحل ایجاد میکنند.»