چالشهای پیشروی زنان سوری؛ مبارزهای مداوم برای حفاظت از حقوق
در پی تحولات سریع سیاسی و نظامی در سوریه و منطقه، دستاوردهای زنان به دلیل ادامه جنگها و درگیریهای مسلحانه و همچنین اصلاحات قانونی و سیاستهای رسمی احتمالی که ممکن است بهتدریج این حقوق را محدود کنند، با خطر عقبنشینی روبهرو شده است.
اسماء محمد
قامشلو- با ادامه تحولات سیاسی، اجتماعی و نظامی در سوریه و منطقه، موضوع حقوق و دستاوردهای زنان به یکی از مهمترین محورهای بحث عمومی تبدیل شده است؛ نه فقط به دلیل جنگها و درگیریها، بلکه بهسبب تغییرات احتمالی در قوانین و توافقهای سیاسی که ممکن است بهطور تدریجی و غیرمستقیم بر این حقوق تأثیر بگذارند. مرحله کنونی بسیار حساس و تعیینکننده است؛ زیرا هرگونه عقبنشینی یا بیتوجهی در حفظ دستاوردهای زنان میتواند آنها را در معرض خطر قرار دهد و حقوقی را که طی دههها مبارزه و مقاومت به دست آمده تضعیف کند.
در همین زمینه، سما بکداش، سخنگوی حزب اتحاد دموکراتیک، در گفتوگو با خبرگزاری ما درباره خطراتی که ممکن است در آینده زنان سوری را تهدید کند سخن گفت و تأکید کرد چالشها تنها به جنگها و درگیریها محدود نمیشود، بلکه اصلاحات قانونی و سیاستهای رسمی نیز میتواند بهتدریج شکل حقوق را تغییر دهد. به همین دلیل، مبارزه سیاسی، دیپلماتیک و حقوقی برای حفظ و تداوم دستاوردهای زنان ضروری است.
او گفت رنج زنان در سوریه و بسیاری از مناطق خاورمیانه نتیجه دو عامل همزمان است: قوانین ناعادلانه و جنگهای مداوم. به گفته او، در خاورمیانه بهطور تاریخی بیعدالتیهایی در حق زنان وجود داشته، اما در برخی کشورها این بیعدالتی به دلیل قوانین موجود شدیدتر شده است؛ مانند قوانین احوال شخصیه در سوریه و عراق که اختیارات بیشتری به مردان میدهد و حقوق زنان را در زمینههایی مانند ارث، ازدواج و طلاق محدود میکند و آنها را در معرض تبعیض دائمی قرار میدهد.
او افزود وقتی جنگها و درگیریهای مسلحانه نیز به این وضعیت اضافه میشوند، شرایط بسیار سختتر میشود؛ زیرا زنان اغلب قربانی آوارگی، خشونت جنسی، تجاوز و قتل میشوند و کودکان نیز از پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم این بحرانها آسیب میبینند. به گفته او، ترکیب این دو عامل رنج زنان را دوچندان میکند. با این حال، زنانی که خود را سازماندهی میکنند و از حقوقشان دفاع میکنند ـ همانگونه که در انقلاب روژاوا دیده شد، میتوانند با این چالشها مقابله کرده، آثار آنها را کاهش دهند و شرایط دشوار را به فرصتی برای قدرتیابی و مشارکت مؤثر سیاسی و اجتماعی تبدیل کنند.
مبارزه زنان و دستاوردهای تاریخی
سما بکداش توضیح داد مبارزه زنان در سوریه سابقهای طولانی دارد و دستاوردهای امروز نتیجه سالها فداکاری است. او گفت زنان سوری از دیرباز برای حقوق اساسی خوداز جمله حق آموزش، حق رأی دادن، حق نامزد شدن در انتخابات و مشارکت در مراکز تصمیمگیری مبارزه کردهاند. این حقوق به زنان داده نشده، بلکه از طریق مبارزه مداوم و فداکاریهای فراوان، مبارزات مدنی، سیاسی یا حتی نظامی به دست آمده است.
او افزود انقلاب زنان در روژاوا نقطه عطفی تاریخی بود؛ جایی که زنان در رهبری پروژههای دموکراتیک نقش گرفتند، کمونها را بنیان گذاشتند، شوراها را اداره کردند و اصل «ریاست مشترک» را برای تضمین برابری میان زنان و مردان اجرا کردند.
به گفته او، این انقلاب صرفاً نمادین نبود، بلکه به الگویی الهامبخش برای جنبشهای زنان در خاورمیانه و جهان تبدیل شد. او افزود دستاوردهایی که زنان سوری امروز به دست آوردهاند برای بسیاری از زنان امیدبخش است و باید در قانون اساسی آینده سوریه تثبیت شود تا ادامه یابد و از بازگشت به گذشته جلوگیری شود.
قانون اساسی و قوانین؛ نخستین خط دفاع
سما بکداش گفت قانون اساسی یا قرارداد اجتماعی پایهای است که همه قوانین و سیاستها بر آن استوار میشوند. او تأکید کرد قانون اساسی باید عادلانه و منصفانه باشد و همه بخشهای جامعه از جمله زنان، جوانان و گروههای دینی و فرهنگی را در بر گیرد.
به گفته او، دستگاه قضایی و دادگاهها تنها زمانی میتوانند عادلانه عمل کنند که بر قانون اساسیای تکیه داشته باشند که از حقوق زنان محافظت کند و هرگونه نقض آن را جرم بداند.
او توضیح داد نظام غیرمتمرکز در روژاوا امکان تصویب قوانینی محلی برای حمایت از زنان را فراهم کرده است؛ از جمله قانون زن و خانواده که آنچه پیشتر «قتل ناموسی» خوانده میشد را لغو کرده و قتل زنان را جرمی قابل مجازات دانسته است. این قانون همچنین حمایت از زنان در برابر خشونت اقتصادی و اجتماعی را تضمین میکند. به گفته او، این دستاوردها باید در قانون اساسی آینده سوریه ثبت شود تا مشارکت فعال زنان در همه نهادهای دولتی از جمله ارتش، پارلمان و شوراهای محلی تضمین گردد.
خطرها و چالشهای آینده
او تأکید کرد مرحله آینده نیازمند آمادگی برای مقابله با چالشهای گوناگون سیاسی، نظامی و حقوقی است. به گفته او:
«زنان باید آماده دفاع از دستاوردهای خود باشند و با سازمانهای زنان و نیروهای دموکراتیک ائتلافهای راهبردی تشکیل دهند تا حقوقشان در قانون اساسی گنجانده شود. فشار بینالمللی مهم است، اما جایگزین مبارزه داخلی نمیشود؛ زیرا توافق سیاسی داخلی پایه اصلی حفاظت از حقوق است. بیتوجهی به این مرحله میتواند خطرات بزرگی برای زنان و کل جامعه ایجاد کند.»
او همچنین گفت حفظ تجربه دموکراتیک روژاوا بازتاب گستردهای در منطقه دارد: «اگر بتوانیم از این تجربه محافظت کنیم، به الگویی تأثیرگذار برای جنبشهای زنان در خاورمیانه تبدیل خواهد شد و به مرجعی فکری برای کسانی که به دنبال تقویت حقوق زنان و دموکراسی هستند بدل میشود. امروز نیز حمایتها و ائتلافهای زنان در سطح جهان نشاندهنده همین موضوع است.»
او تأکید کرد مبارزه سیاسی و دیپلماتیک باید همراه با آمادگی برای مقابله با هرگونه حمله احتمالی به دستاوردهای نظامی و سیاسی باشد.
وحدت مبارزه و ضرورت ائتلافها
سما بکداش در پایان گفت یکپارچه شدن تلاشهای زنان در سطح ملی و منطقهای راه اصلی حفاظت از حقوق است. به گفته او، زنان سوری امروز تجربهای پیشرو را هدایت میکنند، اما ادامه آن نیازمند مبارزه سیاسی و دیپلماتیک، همکاری با احزاب دموکراتیک زنان و فشار بر دولت موقت سوریه برای گنجاندن حقوق زنان در قانون اساسی است.
او تأکید کرد: «مسئله زنان یک مسئله مشترک است و صدای ما چه در داخل سوریه و چه در خارج از آن باید متحد باشد، تا حقوق زنان حفظ و تضمین شود.»
او در پایان افزود زنان در سوریه و خاورمیانه باید تلاشها و مبارزات خود را متحد کنند، برای حفظ دستاوردهایشان بکوشند و با چالشهای سیاسی، نظامی و حقوقی روبهرو شوند. به گفته او، مرحله کنونی نیازمند آمادگی کامل، آگاهی جمعی و تلاش مداوم است تا آیندهای عادلانه و دموکراتیک برای همه زنان سوری تضمین شود.