ناوەندی هەواڵ

لە نێوان بەردەوامی سنووردارکردن و هەژاری و قەیرانی مرۆیی، داتاکانی یونیسێف قەبارەی ئەو ئاڵەنگاریانەی کە ڕووبەڕووی منداڵان دەبنەوە لە ئەفغانستان ئاشکرا دەکەن، لە کاتێکدا هەوڵەکان بۆ دابینکردنی پەروەردە و چاودێری تەندروستی و پاراستن بەردەوامن، داهاتووی ملیۆنان منداڵ هێشتا ناجێگیرە.

 

یونیسێف روونیکردەوە، کە بەردەوامن لە کارەکانیان بۆ پاراستنی کەمترین ئاستی پەروەردە و تەندروستی و خزمەتگوزارییەکانی پاراستنی منداڵان و ژنان، سەرەڕای بارودۆخی سەختی وڵاتەکە.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، دەیان هەزار منداڵ سوودمەند بوون لە پەروەردە و پشتیوانی کۆمەڵایەتی و بەرنامە تەندروستییەکان، بەڵام قەبارەی پێداویستییە مرۆییەکان هێشتا زۆر زیاترە لە سەرچاوە بەردەستەکان.

 

لە ڕاپۆرتەکەیدا، سەبارەت بە دۆخی مرۆیی ئەفغانستان بۆ ماوەی ١ تا ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦، یونیسێف ڕوونیکردەوە، کە نزیکەی ٤٣٠٠٠ منداڵ لە ماوەی مانگی ئایاردا سوودمەند بوون لە بەرنامەکانی پەروەردە لەسەر بنەمای کۆمەڵگە، هەروەها منداڵانی کچ نزیکەی لە ٦٠٪ی سوودمەندان پێکدەهێنن.

 

ئەم بەرنامانە لە کاتێکدایە کە منداڵانی کچانی ئەفغانستان هێشتا ڕێگرییان لێدەکرێت بەردەوام بن لە خوێندن لە دەرەوەی پۆلی شەشەم بەهۆی ئەو سنووردارکردنانەی کە بەسەر پەروەردەی ژنان و منداڵانی کچاندا سەپێنراوە،  یونیسێف پێی وایە کە بەرنامەکانی پەروەردە لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی بوونەتە یەکێک لەو کەمترین ڕێگایانەی کە ماونەتەوە بۆ منداڵان، بەتایبەتی منداڵانی کچ، بۆ پاراستنی پەیوەندییان بە پەروەردەوە لەنێو کەمبوونەوەی دەرفەتەکانی خوێندنی فەرمیدا.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە بەردەوامی سنووردارکردنی پەروەردەیی نەک هەر کاریگەری لەسەر خوێندنی ئێستای منداڵانی کچ هەیە، بەڵکو هەڕەشە لە دەرفەتەکانی داهاتوویان دەکات بۆ بەشداریکردنی کۆمەڵایەتی و ئابووری، هەروەها بۆشایی دەستڕاگەیشتن بە مافە سەرەتاییەکان قووڵتر دەکاتەوە، لەگەڵ پەرەسەندنی توندوتیژی و فشارە دەروونییەکان و لاوازی کۆمەڵایەتی لە دیارترین دەرئەنجامەکانی قەیرانی مرۆیی بەردەوامن لە وڵاتەکەدا.

 

 

بەدخۆراکی هەڕەشە لە هەزاران منداڵ دەکات

لە کەرتی تەندروستی و خۆراکدا، یونیسێف ئاماژەی بەوەشکرد، کە زیاتر لە ٣٥٠٠ ناوەندی خۆراکی تایبەتمەند بەردەوامن لە کارکردن لە سەرانسەری ئەفغانستان، چارەسەری زیاتر لە ٢٥ هەزار منداڵ دەکەن کە بەدەست بەدخۆراکی توند و مامناوەندەوە دەناڵێنن لە ماوەی ڕاپۆرتەکەدا.

 

قەیرانی بەدخۆراکی منداڵان یەکێکە لە گەورەترین ئاستەنگە مرۆییەکان لە ئەفغانستان، بەهۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی هەژاری و دابەزینی توانای کڕینی ماڵان و بەردەوامی نائاسایشی خۆراک، کە هەموو ئەمانە مەترسی لەسەر تەندروستی و گەشەکردنی درێژخایەنی منداڵان دروست دەکەن.

 

دووپاتیکردەوە، کە لە ماوەی مانگی ئایاردا پشتگیری لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییە تەندروستییە سەرەتاییەکان کردووە لە هەر ٣٤ پارێزگای ئەفغانستان لە ڕێگەی ٢٣٩٣ ناوەندی تەندروستی جێگیر و ١٦ یەکەی تەندروستی گەڕۆکەوە، کە گەیشتووەتە زیاتر لە ٦.٥ ملیۆن کەس بە خزمەتگوزاری چاودێری تەندروستی.

 

سەرەڕای ئەم هەوڵانە، نەتەوە یەکگرتووەکان دووپاتیکردەوە، کە ئەفغانستان بەردەوامە لە ڕووبەڕووبوونەوەی یەکێک لە گەورەترین قەیرانە مرۆییەکانی جیهان، بەپێی پلانی وەڵامدانەوەی مرۆیی ساڵی ٢٠٢٦، نزیکەی ٢٢.٩ ملیۆن کەس لە وڵاتەکەدا پێویستیان بە هاوکاری بەپەلە هەیە، لەنێویاندا نزیکەی ١٢ ملیۆن منداڵ.

 

داهاتووی منداڵانی ژێر هەڕەشەی قەیرانەکان

 

نەتەوە یەکگرتووەکان هۆشداری دەدات لەوەی کە یەکگرتنی قەیرانە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان لەگەڵ نائاسایشی خۆراک و بەدخۆراکی و سنووردارکردنی سەپێنراو بەسەر ژنان و منداڵانی کچ، پێویستییە مرۆییەکان لە ئەفغانستان زیاتر دەکات.

 

لەگەڵ بەردەوامبوونی ژنان لە دەستڕاگەیشتن بە چەندین دەرفەتی خوێندن و پیشەیی و مانەوەی ملیۆنان منداڵی کچ لە قوتابخانە، وڵاتەکە ڕووبەڕووی ئاڵەنگاری بەرچاو دەبێتەوە کە مەترسی لەسەر داهاتووی تەواوی نەوەیەک دروست دەکات،  ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان پێیان وایە کە بەرنامەکانی ئێستای یارمەتییەکان، هەرچەندە گرنگن، بەڵام تەنها بەشێکی سنووردار لە کاریگەرییەکانی قەیرانێکی قووڵ چارەسەر دەکەن کە مەترسی لەسەر ژیان و داهاتووی ملیۆنان منداڵان دروست دەکات.