ناوەندی هەواڵ

 

کۆمسیۆنی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دۆزینەوەی ڕاستییەکان دەربارەی کۆماری ئیسلامیی ئێران، نیگەرانیی خۆی بەرامبەر پڕۆژەیاسای ڕووبەڕووبوونەوەی کاریگەریی بیانی دەربڕی. کۆمسیۆنەکە داوای لە حکومەتی ئێران کرد بەپەلە بکشێنرێتەوە. بەگوێرەی کۆمسیۆنەکە، جێبەجێکردنی ئەم پڕۆژەیاسایە دەکرێت ببێتە هۆی ئەوەی ڕۆژنامەنووسان، ئەکادیمییەکان و چالاکوانان بەهۆی پەیوەندی بە کەس و دامەزراوە بیانییەکانەوە، تاوەکو ٣٠ ساڵ سزای بەندکردنیان بەسەردا بسەپێنرێت.

 

کۆمسیۆنی دۆزینەوەی ڕاستییەکان ڕوونی کردەوە کە چوارچێوەی پڕۆژەیاسایەکە زۆر بەرفراوانە و پەیوەندیی ئێرانییەکان بە ڕاگەیاندنەکان، زانکۆکان، ڕێکخراوە ناحکومییەکان، پارێزەرانی مافی مرۆڤ و هەندێک حکومەتی بیانیش دەگرێتەوە. سارا حوسێنی، سەرۆکی کۆمسیۆنەکە نیگەرانیی خۆی دەربڕی بەرامبەر ‘تاوانبارکردنی گشتی’ی پەیوەندیی ئێرانییەکان بە جیهانی دەرەوە.

 

لەژێر چاودێری و تۆمەتبارکردندایە

بەپێی دەقی پڕۆژەیاساکە، هەندێک چالاکی کە کەس و دامەزراوە بیانییەکانی تێدا بەشدارن، پێویستیان بە تۆمارکردن لە سیستەمێکی ئۆنلاین و وەرگرتنی مۆڵەت هەیە. بەگوێرەی کۆمسیۆنەکە، لەم سیستەمەدا وەزارەتی ئیتلاعات و ڕێکخراوی ئیتلاعاتی سوپای پاسداران ڕۆڵێکی یەکلایکەرەوە دەگێڕن لە بابەتە ئەمنییەکاندا.

 

ئەم قەدەغەکارییانە چالاکییەکانی وەک بڵاوکردنەوەی پەرتووک و وتار، هاوکاریی زانستی و ئەکادیمی، پەیوەندیکردن بە ڕاگەیاندنە بیانییەکان، بەڕێوەبردنی ڕۆژنامە و ماڵپەڕەکان، بەشداری لە خول و کۆنفرانسی زانستی، بەشداری لە فێستیڤاڵی هونەری و بەرهەمهێنان و نمایشکردنی بەرهەمی هونەری دەگرێتەوە. چالاکییە ئابووری، بازرگانی و داراییەکان، لەوانەش گواستنەوەی پارە و دابینکردنی کەلوپەل و خزمەتگوزارییەکانیش لەناو ئەم ڕێنماییانەدان.

 

هۆشیاریدان لە قەدەغەکاریی دژ بە ئازادییە مەدەنییەکان

ڤیڤیانا کریستیڤیچ، ئەندامی کۆمیتەی دۆزینەوەی ڕاستییەکان ڕایگەیاند کە پەسەندکردنی ئەم پلانە دەکرێت پەیوەندیی ئێرانییەکان بە جیهانی دەرەوە سنووردار بکات. ڤیڤیانا جەختی کردەوە کە ئەمە مافەکانی وەک ئازادیی دەربڕین، دەستڕاگەیشتن و گواستنەوەی زانیاری، ئازادیی ڕێکخستن، مافی پەروەردە و کارکردن و بەشداریی کلتووری لاواز دەکات.

 

کۆمیتەکە جەختیشی کردەوە کە ئەندامانی کۆمەڵگەی مەدەنی و ئەو کەسانەی بوونەتە ئامانجی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ، مافی خۆیانە بەبێ ترس لە چەوساندنەوە یان تۆڵەسەندنەوە، هاوکاری لەگەڵ میتۆد و دامەزراوەکانی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان بکەن.

 

ماکس دو پلێسیس، ئەندامێکی تری کۆمیتەکە هۆشیاری دادا کە ئەگەر ئێرانییەکان یان دانیشتووانی ئێران پەیوەندی بە کۆمیتەی لێکۆڵینەوەوە بکەن، ئەمە دەکرێت ڕووبەڕووی تۆڵەسەندنەوە و ترساندنیان بکاتەوە. کۆمیتەکە ڕایگەیاند کە چاودێریی ڕەوشەکە دەکات و کەسە پەیوەندیدارەکان بە ئەنجومەنی مافەکانی مرۆڤ ڕادەگەیەنێت.

 

دەقی ڕەشنووسی  ڕووبەڕووبوونەوەی کاریگەریی بیانی

دوای ئەوەی لەلایەن کۆمیتەی ئاسایشی نەتەوەیی و سیاسەتی دەرەوەی پەرلەمانەوە هەڵسەنگاندنی بۆ کرا، ڕەشنووسی  ڕووبەڕووبوونەوەی کاریگەریی بیانی لەلایەن دەزگا هەواڵگرییەکان و حکومەت یان دامەزراوە بیانییەکان لە ١٥ی ئابی ٢٠٢٦ لە دانیشتنێکی کراوەی پەرلەماندا بەتەواوی پەسەند کرا. هەڵسەنگاندنی وردەکارییەکانی ڕەشنووسەکە لە ئەیلوولی ٢٠٢٦ دەستی پێکردووە و ڕەشنووسەکە هێشتا نەبووەتە یاسا.

 

لە وەشانی بڵاوکراوەیدا، ڕەشنووسەکە بەندەکانی پەیوەندیدار بە پەیوەندیکردن و هاوکاریی نێوان کەسانی حەقیقی و یاسایی لەگەڵ سیخوڕانی بیانی تێدایە، کە بوارەکانی وەک چالاکیی ئابووری، زانستی، ئەکادیمی، ڕاگەیاندن، کلتووری و هونەری دەگرێتەوە. هەروەها دروستکردنی "سیستەمێکی ئۆنلاین بۆ تۆمارکردن، بەڕێوەبردن و چاودێریکردنی پەیوەندییە بیانییەکان" بۆ تۆمارکردن، بەڕێوەبردن و چاودێریکردنی پەیوەندییە تایبەتەکان بە هاووڵاتیانی بیانی و دامەزراوەکان دابین دەکات.

 

بڕگەی یەکی وەشانی نوێی پڕۆژەیاساکە دەڵێت کە چالاکی و ئاڵوگۆڕی کەسانی حەقیقی و یاسایی لەگەڵ سیخوڕ یان کەسانی بیانی دەبێت لە چوارچێوەی ئەم یاسایەدا بێت. بڕگەکە ئاماژە بەوە دەکات ئەو ئاڵوگۆڕانەی دەبنە هۆی پێشێلکردنی سەربەخۆیی، یەکێتیی نەتەوەیی، سەروەریی نەتەوەیی، لاوازکردنی کلتووری ئێرانی-ئیسلامی، یان ئاسانکاری بۆ کاریگەری و دەسەڵاتی بیانی، قەدەغەن.

 

وەشانی بڵاوکراوە هەروەها سزای سزایی بۆ ڕەفتارە تایبەتەکانی پەیوەست بە ‘کاریگەری’ دیاری دەکات. بڕگەی ١ی وەشانی یەکەمی پڕۆژەیاساکە سزای بەندکردنی پلە یەکی تاوەکو ٣٠ ساڵ دیاریکردووە. ئەگەر کردەوەی لەو شێوەیە زیانی قەرەبوونەکراوە بە ئاسایش، سەربەخۆیی، یان بابەتەکانی تر بگەیەنێت کە لە پڕۆژەیاساکەدا دیاریکراون، ئەم سزایە جێبەجێ دەکرێت. بەهۆی هەڵسەنگاندن و دەستکارییە بەردەوامەکانی ماددەەکانی پڕۆژەیاساکە لە پەرلەماندا، ڕەنگە بەندەکانی وەشانی کۆتایی جیاواز بن لە دەقە بڵاوکراوەکە.