بێریڤان زیلان

 

جیهان و ناوچەکە شاهیدی پەرەسەندنی ململانێ و شەڕە نا نەریتیەکانن کە زیاتر پشت بە هێزە نیمچە سەربازییەکان دەبەستن، ئەمەش لە کاتێکدایە کە نەخشەی جیۆپۆلەتیکی بە تایبەتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا داڕێژراوەتەوە، ئەم گۆڕانکاریانە دەرگا بەڕووی ئەگەری نوێدا دەکەنەوە کە ئامانجی زلهێزە باڵادەستەکان تێدەپەڕێنن، شەڕی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کوردستان ئێستا کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ناوچەکە و جیهان هەیە، لەگوڵ ململانێی ڕووسیا و ئۆکرانیا و دەستێوەردانەکانی ئەمریکا لە ناوچەکانی وەک ڤەنزوێلا، هەروەها کردەوەی دیکە کە هەڕەشە لە سەقامگیری وڵاتانی وەک کوبا و ئێران دەکەن، پەرەسەندنی گرژییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران نەک تەنها کاریگەری لەسەر پەیوەندییە دووقۆڵییەکانیان، بەڵکو لەسەر تەواوی ناوچەکەش دەتوانێت ببێتە هۆی ئەوەی وڵاتانی وەک سعودیە، تورکیا، عێراق و قەتەر هەڵسەنگاندن بۆ هەڵوێستە ستراتیژییەکانیان بکەنەوە. لەم دیمەنە گۆڕاوەدا کە پڕە لە ئەکتەر و هاوپەیمانییە ناجێگیرەکان، دەرئەنجامەکان نادیارە و پێشبینییە کۆتاییەکان تووشی هەڵە دەبن.

 

”کورد و دروستکردنی نموونەیەکی جێگرەوە”

لە چوارچێوەی جەنگی جیهانی سێیەم لە سووریا، ڕێککەوتنی پاریس بووە هۆی هێرشێکی بەرفراوان لە ٦ی کانوونی دووەم بۆ سەر گەڕەکی شێخ مەقسود و ئەشرەفیەی حەلەب، کە چەندین زلهێزی ناوچەیی و نێودەوڵەتی تێدا بەشداربوون، هێرشەکان کە لەلایەن هەتەشە و چەتەکانی داعشەوە ئەنجامدراون، بۆ ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی فورات درێژبوونەتەوە، لەوێ وەک ئامرازێکی لاوەکی دژ بە کورد بەکارهێنران بۆ لاوازکردنی لە چوارچێوەی لێکنزیکبوونەوەی بەرژەوەندییە نەتەوەپەرستەکاندا، ئەم هاوپەیمانییە، کە خۆبەڕێوەبەری کوردی لە ڕێگەی ئەم گروپانەوە کردە ئامانج، خزمەتی بە بەرژەوەندیی زلهێزە هەژموونگەرەکانی ناوچەیی و جیهانی دەکرد و هەوڵی لەناوبردنی نموونەیەکی کۆمەڵایەتی بە پێشەنگایەتی ژنان دەدا، لەم نێوەندەدا ئەحمەد شەرع ”جۆلانی” هیچ ململانێیەکی ئایدیۆلۆژی لەگەڵ دەسەڵاتی هەبوودا نەبوو، لە سنووری کاریگەرییەکانی تێدەگەیشت و لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ڕیتۆریکەکانی میانڕەو دەکرد، کورد وەک گەلێکی ڕەسەنی ناوچەکە نموونەیک لە ئازادیی کولتووری و پێشەنگایەتی ژن پێشکەش دەکات، ئەمەش وایکردووە سەرمایەداری وەک هەڕەشەیەک بۆ سەر پێکهاتەکەی سەیریان بکات و بە هەموو شێوەیەک بێلایەنیان بکات، ئەم پێشهاتانە بووەتە هۆی ئەوەی کە ڕووداوەکانی سووریا وەک دووەم پیلانگێڕی نێودەوڵەتی لە دوای ١٥ی شوبات پێناسە بکرێن.

 

”شەڕی تایبەت و دەروونی”

هاوکات لەگەڵ ئەو پیلانگێڕییە نێودەوڵەتییەی کە لەم ئۆپەراسیۆنەدا ئەنجامدرا، کە ئامانجی لە ناوبردنی گەلی کورد بوو، هەڵمەتێکی چڕ و پڕی دەستکاریکردنی میدیایی هەبوو کە بۆ پەردەپۆشکردنی ئەو هاوپەیمانییە گوماناوییە داڕێژرابوو کە بە گرنگیدان بە "هۆکارەکانی شکستی کورد" و "کەموکورتییەکان" سەریهەڵدا، ڕای گشتی بە چوارچێوەدان بە زنجیرەیەک سەرکەوتن و شکستی سەربازی سنووردار شێواوە، بە ئامانجی خنکاندن و نەهێشتنی هەر هیوایەک،.

 

ئەم هێرشە ڕێکخراوەییانەی کە ڕێبەر ئۆجالانیان کردە ئامانج، قووڵایی و فراوانی پیلانگێڕییەکەی ئاشکرا کرد، نموونەی دەوڵەتی دیموکراتیک وەک ناڕاستەقینە و بەسەرچوو وێنا کرد، ئامانج لێی کەمکردنەوەی ڕۆڵی ڕێبەر ئۆجالان بوو لە خەبات بۆ ئازادی گەلان و ژنان و کەمکردنەوەی کاریگەرییە جیهانییەکەی، تەنانەت لە لێواری ئەوەدا بوون کە ڕایبگەیەنن ڕزگاری ژن لە خەونێکی دەستنەکەوتوو زیاتر نییە، لەم چوارچێوەیەدا شەڕی دەروونی بە چڕی و هەمەلایەنە بەڕێوەچوو، ژەهری ناسیۆنالیزمی سەرەتایی دەخرایە ناو دەمارەکانی کۆمەڵگەکانەوە، بە دڵنیاییەوە ڕووبەڕووبوونەوەی قسەی ڕقاوی و خێڵەکی و ڕەگەزپەرستی و دامەزراندنی کارنامەیەکی ڕوون بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم ئاڵەنگاریانە، بۆ وەڵامدانەوەی ئەم هێرشانە زۆر گرنگە، بەڵام ئامانجە خوازراوەکان بەدی ناهێنن تا ژمارەی ئەکتەرە سیاسییەکان زیاد نەبن و تۆڕەکانی خەبات لە سەرانسەری بوارە جیاوازەکاندا بەهێز نەکرێن و ڕێکخراوەکان لەسەر بنەمای دیدێکی هاوبەش دامەزرێنرێن کە هەموو چین و توێژە بنەماییەکانی کۆمەڵگە بگرێتەوە.

 

”کاریگەری تەڤگەری ئازادی”

زلهێزە نێودەوڵەتییه باڵادەستەکان هەمیشە لە سیاسەتی دەرەوەکانیاندا لە سەر بنەمای بەرژەوەندی خۆیان هەڵسوکەوت دەکەن، بێ گوێدانە پێوەرە کۆمەڵایەتی و ڕەوشتی و سیاسییەکان، لەم چوارچێوەیەدا پێناسەکردنی "دەسەڵات" وەک هەڕەشەیەکی تیرۆریستی نەک تەنها لەسەر مەبەستی بەکارهێنانی توندوتیژی، بەڵکو لەسەر ئەگەری کۆنترۆڵکردنی توندوتیژیش دامەزراوە، هۆکاری سەرەکی پشت بەئامانجگرتنی نزیکبوونەوەی ڕێبەر ئۆجالان و پەکەکە، تەنها لە بەرگریکردن لە ناسنامە و مافەکانی کورد سنووردار نییە، بەڵکو لەو مەترسییەشدایە کە بەدواداچوون بۆ سیستەمێکی جێگرەوە دروستی دەکات، ئەو نموونەیە کە تەڤگەریەکە بۆ ڕزگاری ژنان و دیدگای نەتەوەیەکی دیموکراتیک دەیخاتە ڕوو، توانای یەکخستنی گەلانی بیروباوەڕ و بۆچوونی جیاواز لەسەر بنەمای هاوبەشی هەڵگرتووە، کاریگەرییەکانی ئەم یەڤگەریە جیهانییە لە کاتی هەوڵەکانی بەرگریکردن لە ڕۆژئاوای کوردستان بە ڕوونی دەرکەوتووە، کە سەرچاوەیەکی ترسی بۆ ئەو زلهێزانە دروست کردووە کە دژایەتی ئەم دیدە دەکەن.

 

ڕۆڵی ڕێبەر ئۆجالان لە ڕاگرتنی جینۆساید پێش ئەوەی بگاتە لوتکە، زۆر گرنگ بوو. جگە لەوەش، خەباتی پێنج دەیە، بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو بەشداری لە بونیادنانی سیستەمێکی سەقامگیر لە ڕۆژئاوای کوردستاندا کردووە و لە ئاستی جیهانیدا جێپەنجەی خۆی بەجێهێشتووە، ئەم دەستکەوتە شەپۆلی هاوپشتی و پشتیوانی چ لەسەر ئاستی نیشتمانی و هەم لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لێکەوتۆتەوە، کە تیشکی خستۆتە سەر کاریگەریی بەرچاوی تەڤگەری کورد لە داڕشتنی دیدێکی نوێ بۆ کۆمەڵگەکان و داهاتوو.

 

”پێویستە خەبات چڕتر بکرێتەوە”

لەگەڵ سەرهەڵدانی پیلانێکی نوێ هاوشێوەی پیلانی ١٥ی شوبات، پێویستی بەهێزکردنی دیالۆگ و هاوپەیمانی و خەباتی هاوبەش بووەتە بەپەلە، لەسەر بنەمای چەمکی نەتەوەی دیموکراتیک کە هەموو سپێکترە و گروپەکانی کورد، عەلەوی، درەوز، سریانی، ئەرمەنی، مەسیحی، عەرەب و ئەوانی دیکە لەخۆدەگرێت، لەبەرامبەر هەوڵدان بۆ هاندان و دووبەرەکی و سووتەمەنی ناکۆکییەکان، پێشهاتەکان گرنگی بەدیهێنانی دانپێدانانی یەکتر و بەهێزکردنی متمانە و کارکردن بۆ چەسپاندنی بناغەکانی نەتەوەی دیموکراتیک بەهێزتر لە پێشوو پشتڕاست دەکەنەوە، تەنها لە ڕێگەی ئەم ڕێبازەوە دەتوانرێت ڕووبەڕووی مەترسییەکانی کۆمەڵکوژی و جینۆساید ببنەوە، ئەگەرنا دەرئەنجامە ئەگەرییەکان زیاتر ئاژاوە و وێرانکاری دەبن کە هەڕەشە لە ژنان و گەلان دەکات بە هەمان شێوە.

 

هێرشەکان دوای ڕێککەوتنەکەی ٢٩ی کانوونی دووەم وەستان، بەڵام نیگەرانییەکان سەبارەت بە ئەگەری دەستپێکردنەوەی هێرشەکانیان بەردەوامن، دۆخی ئێستا لە نادڵنیاییدا پۆشراوە سەبارەت بە پێشهاتەکانی داهاتوو، خەباتی ڕەوای ناوچە خۆبەڕێوەبەری، سەرنجی بێ وێنەی کورد و هاوپەیمانەکانی و بەتایبەتی ژنان و بیروڕای گشتی دیموکراتیک بەخۆیەوە بینیوە، قۆناغی ئەم دواییە شایەتی بەهێزبوونی بەرچاوی یەکێتی نەتەوەیی بووە، کە بەهۆی هەوڵ و دەستپێشخەرییە دیموکراتیکیەکانەوە بووە کە هەستکردن بە خاوەندارێتی بەکۆمەڵ چ لە ناوخۆ و چ لە دەرەوەی کوردستان پەروەردە دەکات، لە ئاستی جیهانیدا، کۆکردنەوەی نێودەوڵەتی بەرفراوان کاریگەرییەکی قوڵی لەسەر بەرخۆدانی کورد و بەرگریکردنیان لە بوونیان هەبووە، کە ڕکابەری گرنگی خەباتیان لە دژی داعش دەکات.

 

لە قۆناغی داهاتوودا و دوابەدوای ڕێککەوتنەکە، چاوەڕوان دەکرێت خەبات بۆ گەیشتن بە ئامانجە هەمەلایەنەکان لە چوارچێوەی یەکگرتنی دیموکراتیکدا بەردەوام بێت، ئەم ئامانجانە بریتین لە دیموکراتیککردنی سووریا و دەستەبەرکردنی خستنەڕووی ناسنامە، باوەڕ و ئازادی بیرکردنەوە وەک مافە بنەڕەتییەکانی هاوڵاتیبوون لە دەستووردا، لەم چوارچێوەیەدا تا دێت ڕۆڵی ژنان زیاتر بەرچاو دەکەوێت، ئەوان بەردەوام دەبن لە ڕۆڵی پێشەنگ لە ڕێگەی بەشدارییە چالاکەکانیان لە بونیادنانی نەتەوە و بڕیاردان، لەگەڵ بەشداریکردنی گەشەسەندوو و چارەنووسسازیان لە بوارەکانی سیاسی، سەربازی، دیپلۆماسی و بەڕێوەبردنی ناوخۆیی، هەروەها لە سەرانسەری پلاتفۆرمە میدیاییە جیاوازەکاندا.

 

”توندوتیژی دژی ژنان”

بە تایبەتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کوردستان خەریکە دەکەوێتە ناو خولگەی هەڵاواردنی ڕەگەزی و نەتەوەیی و ئایینی و سەربازییەوە، ئێمە لە سەردەمێکدا دەژین کە دەستکەوتەکانی ژنان زیاتر لە جاران دەکرێنە ئامانج، لە هەمان کاتدا مافی ژنان و مەترسییەکانی بەردەم دەستکەوتەکانیان و پەرەسەندنی خەبات لە دژی ئەوان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهاندا بووەتە شتێکی بێ وێنە، ئێمە لە سیاسەتی دەوڵەت و لە گۆڕەپانەکانی خەباتدا شاهیدی چالاکیەکی بەرچاو بووین، لەم ڕوانگەیەوە ئەو وتەیەی دەوترێت ٢٤ سەعات لە سیاسەتدا ماوەیەکی زۆرە و گرنگییەکی زۆری هەیە، لەم هەلومەرجەدا پرسیاری چۆنیەتی بەڕێوەچوونی خەباتێکی ژنان کاریگەر دەبێتە شتێکی چارەنووسساز.

 

لە چوارچێوەیەکی ئاڵۆزی جیهانیدا، پێکهاتەکانی دەسەڵاتی فاشیست کە لایەنگری ژنانن، بۆ دەیان ساڵە لەگەڵ چەتەکان لە چەند ناوچەیەکی جیهاندا تێکەڵاو بوون، ئەم چوارچێوەیانە هەرگیز درێغییان نەکردووە لە بەکارهێنانی ئەم هاوپەیمانییە لە ئاستی ناوخۆییدا، کە بووەتە هۆی پەرەسەندنی توندوتیژی دژی ژنان، بەتایبەتی لە کاتی شەڕ و ململانێ ناوخۆییەکان کە سیستەمی پیاوسالاری و باڵادەستییان بەردەوام بووە، لەم بارودۆخانەدا جەستەی ژنان دەبێتە گۆڕەپانی شەڕ، بەو پێیەی لە زۆرێک لە کولتوورەکاندا بە ئامڕازی کەرامەتی نەتەوەیی دادەنرێت، ئەمەش وای لێدەکات ببنە ئامانجی ڕاستەوخۆی هێرشکردن.

 

لەسەر زەمینە ئەم هێرشانە وەک توندوتیژی و کوشتنی ڕاستەوخۆ دژی ژنان لە ئەفغانستان، ئێران، سووریا و شوێنەکانی دیکە دەردەکەون، بەڵام ئەم دینامیکیەتە تەنها لەم ناوچانەدا قەتیس نییە، هەروەها کاریگەرییەکانی لە وڵاتانی ڕۆژئاوایی بە شێوەی جیاواز لەم ساڵانەی دواییدا دیارە، لەگەڵ سەرهەڵدانی ڕژێمە ڕاستڕەوە سێکسییەکان، ئەمەش پەیوەست بووە بە زیادبوونی بەرچاوی هێرشەکان بۆ سەر ژنان، گرنگیدانی پارتە ڕاستڕەوە توندڕەوەکان لە ئەوروپا و ئەمریکا لەسەر پرسەکانی وەک خێزان، منداڵبوون و بەها نەتەوەییەکان، نوێنەرایەتی هەوڵێکی ڕوونە بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ئایدۆلۆژیایەکی سێکسیستی.

 

لەم چوارچێوەیەدا، دۆسیەکانی کەیسی ئێپشتاین نموونەیەکی توند لە ئاستی توندوتیژی دەخەنە ڕوو کە لە ناو سیستەمی سەرمایەداریدا دژی ژنان ئاراستە دەکرێت، ئەم دۆسیانە ڕووی شاراوەی ئەو پەیوەندییە پێکهاتەییانەی ئاشکرا کرد کە وا دەکات ئەم شێوازی ستەم و پێشێلکردنی مافی مرۆڤ گەشە بکات، شایانی باسە کە ئەم توندوتیژییە سیستماتیکییە تەنها لە بەرەکانی شەڕ و بەکارهێنانی چەکدا سنووردار نییە، بەڵکو درێژ دەبێتەوە بۆ ئەوەی ببێتە بەشێک لە پەیکەری کۆمەڵایەتی و ئابووری.

 

سەرەڕای ئەمەش، هاوتەریبییەکانی نێوان پراکتیزەکردنی گروپە جیهادییە توندڕەوەکان و توندوتیژی سێکسی کە لەلایەن زلهێزە نوخبەکانەوە ئەنجام دەدرێن، هەردووکیان لە لۆژیکێکی هاوبەشی دەسەڵاتەوە سەرچاوە دەگرن، بەڵام لە کاتێکدا دەوڵەتەکان زۆرجار بە بێباکییەوە مامەڵە لەگەڵ تاوانەکانی توندوتیژی دژی ژنان دەکەن، ڕێوشوێنی سەرکوتکەری توند بەسەر ئەو ژنانەدا دەسەپێنن کە بەشداری چالاکی سیاسی دەکەن بۆ ئەوەی ئاڵەنگاریان بکەن.

 

لە کۆتای قسەکانیدا ئەوە ڕوون دەبێتەوە کە هێرشە بەردەوامەکان بۆ سەر ژنان، جا بە هۆی بەرخۆدان و داواکاری ئازادی وەک بەشێک لە سیستەمە باڵادەستەکانی ڕۆژئاوا، ڕەنگدانەوەی کارلێکی بنەڕەتییە لەگەڵ سیاسەتی جیهانیی هەبوو، بەم شێوەیە توندوتیژی دژی ژنان وەک ئامرازێکی سەرەکی بەکاردەهێنرێت بۆ دەستەبەرکردنی بەردەوامی دەسەڵاتی ڕێکخستنی جیهانی ئێستا.

 

”سیاسەتی جیاکاری و ڕەگەزپەرستی و فاشیستی”

لە تورکیادا ژنان لە ژێر سیاسەتی جیاکاری و ڕەگەزپەرستی و فاشیستیدا بەردەوامن لە ئازاردان، ئەمەش بەهۆی قەیرانی ئابووری و کۆچ و کاردانەوەی شەڕ و بێکارییەوە ئاڵۆزتر دەبێت، ئەو مافانەی کە ژنان و گەلانی دیکە لە ڕێگەی خەباتەوە بەدەستی دەهێنن، کاتێک سیاسەت لە چەمکەکانی وەک ئاسایش و ناسیۆنالیزمدا کورت بکرێتەوە، بە ئاسانی لێیان دەسەندرێتەوە، هەرکاتێک ژنان ڕژانە سەر شەقامەکان، دەنگیان بەرز بکەنەوە، خۆیان ڕێکبخەن، بەشداری کردەی سیاسی بکەن، یان ئاواتەخوازن ببنە ئەکتەری سیاسی، وەک هەڕەشەیەک هەستیان پێدەکرێت، ئەزموونەکانی ئێران و ئەفغانستان بە ڕوونی نیشان دەدەن کە بۆچی مافی ژنان کێشەیەکی سیستماتیکە، سیاسەتەکانی وەک پەردەپۆشکردنی ناچاری و ڕەتکردنەوەی خوێندن و دامەزراندن لە ژنان تەنها ڕێسای "ڕەوشتی" نین، ئەوان ڕاگەیاندنێکن کە کێ کایەی گشتی بەکاردەهێنێت و چۆن، ئەم پراکتیزانە بەرهەمی ستراتیژییەکی ژنکوژین کە ڕەگ و ڕیشەی لە بیرکردنەوەی پیاوسالاریدا هەیە، عەقڵیەتی "ئەگەر بتەوێت کۆمەڵگە کۆنتڕۆڵ بکەیت، کۆنتڕۆڵی ژنان بکە”، کە کۆمەڵگەیەکی ملکەچ ئامانجە چونکە ئەگەر ژن ئازاد بکرێت، ئەوا پەیوەندییە خێزانییەکان کە دەسەڵات بەرهەم دەهێنن، هەڵدەوەشێنەوە، دەسەڵاتی پیاو دەخرێتە ژێر پرسیارەوە، پەیوەندییە نەتەوەییەکان لاواز دەبن و پلەبەندییە ئایینییەکان واتای خۆیان لەدەست دەدەن، لێرەدایە کە جیاکاری ڕەگەزی سەرهەڵدەدات و نەک هەر لەو وڵاتانەی کە باسی لێوە دەکرێت ئامادەیە بەڵکو بەردەوام دەبێت، وەک سیاسەتێکی دەوڵەت کە لە ڕێگەی یاسا و میدیا و پەروەردە و ئایینەوە جێبەجێ دەکرێت.

 

لە ژێر ڕۆشنایی ئەم پێشهاتانەدا تەڤگەری ژنانی کورد ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت، چۆن لە شۆڕشەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران و ڕۆژئاوای کوردستاندا دروشمی "ژن، ژیان، ئازادی" و داخوازی ئازادی بەرزکرانەوە، ئەم ناڕەزایەتییە سیمبولیانە بناغەیەکی تۆکمەیان بۆ هاودەنگی دانا، تەڤگەری ژنانی کورد لە ڕێگەی تۆڕی رێکخراو و بەرگری لەخۆیەوە کار بۆ بونیادنانی سیستەمێکی جێگرەوە دەکات، ڕزگارکردنی ژنان و دامەزراندنی سیستەمێکی دیموکراتیک، کە دەسەڵاتداران دەترسێنێت، نوێنەرایەتی تاکە هیوایەک بۆ توێژە بەرفراوانەکانی دانیشتووان دەکەن، لەوانەش ژنان و پێکهاتەکان، لە ڕاستی ڕۆژئاوای کوردستان ئەمە ئامانجی سەرەکی هێرشەکانی دژە شۆڕش بوو.

 

”تێوەگلانی ژنان لە سیاسەت و بەرگریکردن لە خود”

گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتی بە ڕێبەرایەتی تەڤگەری ئازادی ژنانی کورد وەک بژاردەیەکی سیاسی ڕزگاریخواز بەردەوام دەبێت، سیستەمی خۆبەڕێوەبەری کە ناوەندی ڕزگاری ژنانە، تەنها خەبات نییە بۆ مافەکان، بەڵکو پابەندبوونێکی هاوبەشە بە دەسەڵاتی دیموکراتیک لە بەرامبەر ئەو دەسەڵاتەی کە هەیە، بەشداری چالاکانەی ژنان لە سیاسەت و بەرگریکردن لە خۆدا بەردەوام دەبێت لە ناسەقامگیرکردنی ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی نەریتی و پێکهاتەی دەوڵەتی پیاوسالاری، ژنان خۆیان وەک پایەی ئاشتی و دامەزرێنەری کۆمەڵگەیەکی ئازاد و یەکسان کە هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگە دەستیان پێ بگات، هەروەها توانای خۆیان بۆ گۆڕینی خەباتی ژنان کە زەبری کۆمەڵایەتی بەدەستهێناوە و کاریگەرییەکی جیهانی هەبووە، کە دەستکەوتی سیاسی بەرجەستە نیشان دەدەن.