تەمەنی سەرەوی

 

بەغدا ـ ڕۆژنامەنووسانی عێراقی ڕووبەڕووی ئاستەنگی تێکەڵاو دەبنەوە کە سنوور بۆ کارکردنی ڕۆژنامەنوسانی بە ئازادی و پارێزراوی دادەنێت، لە فشارە کۆمەڵایەتی و خێزانییەکانەوە دەستپێدەکات، بە تێپەڕبوونی سنووردارکردنە یاسایی و سیاسییەکاندا، تاوەکو دەگاتە ناوزڕاندن و قسەی ناشرین و زیانگەیاندن لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە.

 

سەرەڕای بوونی یاسا و ڕێکارەکان کە دەخوێنرێت دەبێت پاراستن دابین بکەن، بەڵام بەردەوامبوونی هەندێک کەیس بێ یەکلاکردنەوە و لاوازی متمانە بە دەسەڵاتەکانی جێبەجێکردنی یاسا، پرسیار لەسەر ڕادەی توانای ڕۆژنامەنووسانی عێراقی دەوروژێنێت بۆ پراکتیزەکردنی پیشەکەی بەبێ ترس و فشار.

 

بەرپرسیارێتی پیشەیی و فشارە کۆمەڵایەتییەکان

ڕەنا خالید، ڕۆژنامەنووس پێیوایە ڕۆژنامەنووسەکان لە عێراق ڕووبەڕووی بڕێك باری قورس دەبنەوە، لەوانە کۆمەڵایەتی، یاسایی و سیاسی، لەگەڵ بەرپرسیارێتییە خێزانییەکانیان، کە ئەمەش کارکردنی ڕۆژنامەنووسی دەكاتە بارێکی قورسی دوو هێندە بەسەریانەوە.

 

ئاماژەی بەوەشكرد کە زۆرێک لە ڕۆژنامەنووسەکان دوورکەوتوونەتەوە لە بوارە سیاسی و یاساییەکان و ڕوویان لە ڕۆژنامەگەری کۆمەڵایەتی، کولتووری و ئەدەبی کردووە، بەهۆی ئەو شتانەی کە رووماڵی سیاسی پێویستی پێیەتی لە کات، ماندووبوون و توانای زیاتر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی فشارەکان، بەتایبەت لە سایەی بارودۆخە گۆڕاوەکاندا.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە ئازادی ڕادەربڕین بۆ ڕۆژنامەنووسەکان لە عێراق هێشتا ڕه‌ها نییە، ناوزڕاندن و قسەی ناشرین و زیانگەیاندن بە ناوبانگی ڕۆژنامەنووسێک دەتوانێت ترسی لا دروست بکات،  پاڵ بەوەوە بنێت کە پیشەکە بکشێتەوە یان تەنانەت جێی بهێڵێت، هانی بدات بۆ گۆشەگیربوون یان تەنانەت وازهێنان لە پیشەکەش، پاراستنی یاسایی بۆ ڕۆژنامەنووسەکان بوونی هەیە، بەڵام بەس نییە، ئاماژەی بە بەردەوامبوونی بوونی ئەو کەیسانە کرد کە یەکلایی نەکراونەتەوە، لەگەڵ بڵاوبوونەوەی پڕوپاگەندە لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە، کە ئەمەش گەیشتن بە ڕاستی ئەوەی ڕۆژنامەنووسانەی کە تووشی دەبن قورستەر دەکات.

 

ڕوونیشیکردەوە، لەکاتێکدا پارێزگاری یاسایی بۆ ڕۆژنامەنووسانی ژن هەیە، بەڵام بەس نییە، ئاماژەی بە بەردەوامی بوونی کەیسەکانی چارەسەرنەکراو و بڵاوبوونەوەی دەنگۆ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی کرد، ئەمەش وادەکات دڵنیابوون لە ڕاستییەکان سەبارەت بەوەی کە ڕۆژنامەنووسانی ژن ڕووبەڕووی چی دەبنەوە قورستر دەبێت، هەروەها لە ڕاپرسییەکدا کە لەنێو ڕۆژنامەنووسانی ژن ئەنجامدراوە، دەرکەوتووە کە متمانە بە بنکەکانی پۆلیس لەکاتی هەڕەشەکردنیاندا نەماوە، ئەمەش بووەتە هۆی پەسەندکردنی میکانیزمێکی پارێزراوتر بۆ بەڵگەنامەکردن و بەدواداچوون بۆ ئەو جۆرە کەیسانە.

 

"شکاندنی دیوارى بێدەنگی"

سەبارەت بەو پاراستنەی کە ڕۆژنامەنووسەکان بەدەستی دەهێنن، وداد ئیبراهیم، ڕۆژنامەنووس باسی لە ئەزموونی خۆی کرد لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە لە چوارچێوەی پڕۆژەی "شکاندنی دیوارى بێدەنگی" کە یونسکۆ بە هاوکاری لەگەڵ هەردوو وەزارەتی داد و ناوخۆ دەستیپێکردووە.

 

ڕوونیکردەوە، کە پڕۆژەکە ڕێگەی بەوە داوە بەشداربێت لە کۆڕ و دیدارەکاندا لەگەڵ شارەزایانی یاسایی، بە مەبەستی ناسینی ئەو یاسا و ڕێسایانەی کە کاری ڕۆژنامەنووسەکان ڕێکدەخەن، هەروەها ئازادی ڕۆژنامەنووسان لە شەقامدا دەبێت لە چوارچێوەیەکی یاساییدا پراکتیزە بکرێت کە مافەکانی بپارێزێت و ڕێز لە یاسا و نەریتە کۆمەڵایەتییەکان بگرێت.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، کە پڕۆژەکە گرنگی بە دۆسیەی لەسێدارەدان و لێپرسینەوە نەداوە، بەتایبەت لە دۆخی هەڕەشەکردن لە ڕۆژنامەنووسەکان، لە ڕێگەی پلاتفۆرمێکی تایبەتەوە بۆ بەڵگەنامەکردنی هەڕەشەکان و بەدواداچوونیان، لە پرۆسەیەکدا کە پێویست نەکات ڕۆژنامەنووس ڕاستەوخۆ پەنا بۆ بنکەکانی پۆلیس ببات، هەروەها ڕاپرسییەک کە لەنێوان ڕۆژنامەنووسەکاندا ئەنجامدراوە لاوازی متمانەی بە بنکەکانی پۆلیس دەردەخست لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەی هەڕەشەدا، کە ئەوەش وایکرد مەکۆیەکی پارێزراوتر پەشتگوێ نەخرێت بۆ بەڵگەنامەکردنی حاڵەتەکان و بەدواداچوونیان.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە پاراستنی ڕۆژنامەنووسەکان و بەدواداچوونی بەرپرسانی هەڕەشەکردن لێیان بەشێکی سەرەکییە لە دابینکردنی ئازادی ڕۆژنامەگەری، ئاماژەی بەوەش کرد کە پلاتفۆرمەکە زیاتر لە ١٨٠ ڕۆژنامەنووس لەخۆدەگرێت، کە  ڕێگەیەک بۆ پەیوەندیکردن و بەدواداچوون دابین دەکات لە حاڵەتی ڕووبەڕووبوونەوەی هەر ڕۆژنامەنووسێک بە هەڕەشە.

 

دۆخی ڕۆژنامەنووسەکان لە عێراق پرسیاری نوێ دەوروژێنێت لەسەر سنوورەکانی ئازادی ڕادەربڕین، ڕادەی کاریگەری پاراستنی یاسایی، تواناى دامەزراوە پەیوەندیدارەکان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو هەڕەشە و پێشێلکارییانەی کە ڕەنگە ڕۆژنامەنووسەکان لە کاتی بەجێگەیاندنی کارەکانیان ڕووبەڕووی ببنەوە  لە نێوان فشارە کۆمەڵایەتی و پیشەیییەکان و مەترسییەکانی هەڕەشەی ئەلیکترۆنی و مەیدانیدا، پاراستنی ڕۆژنامەنووسان و لێپرسینەوە لە دەستدرێژکاران بە یەکێک لە مەرجە دیارەکان دەمێنێتەوە بۆ دابینکردنی ڕۆژنامەگەرییەکی ئازادتر و پارێزراوتتر.