ئەسما فەتحی

 

قاهیرە- بڕیارەکەی وەزیری کار سەبارەت بە یەکسانی و جیاکاری نەکردن لە شوێنی کاردا، کە لە ١٧ی ئایاردا دەرچووە، نوێنەرایەتی هەنگاوێکی نوێ دەکات لە هەوڵە یاساییەکان کە ئامانج لێی بەهێزکردنی مافەکانی ژنانە لە چوارچێوەی بازاڕی کاری میسردا، ئەم بڕیارە لە چوارچێوەی یاسای نوێی کار لە ساڵی ٢٠٢٥ دێت کە هەوڵی چارەسەرکردنی کۆمەڵێک بۆشایی ڕێکخراوەیی و یاسایی پەیوەست بە پەیوەندییەکانی کار و مافەکانی کرێکاران داوە.

 

هەرچەندە بنەمای یەکسانی موچەی ژنان و پیاوان لە زۆرێک لە دەقی یاسایی پێشوودا هەبووە، بەڵام کەلێنی ڕاستەقینە تەنها لە موچەی بنەڕەتیدا سنووردار نەبووە، بەڵکو درێژبووەوە بۆ هاندان و دەرماڵە و پلە بەرزکردنەوە و یارمەتییە جیاوازەکان کە فەرمانبەران لە چوارچێوەی دامەزراوە و کۆمپانیاکان وەریاندەگرن.

 

نور جەلال، ڕاهێنەرێکی تایبەتە بە بەهێزکردنی ئابووری و هزری منداڵانی کچ و ژنان، پێی وایە بڕیارە نوێیەکە دەتوانێت جیاوازی ڕەگەزی لە بازاڕی کاردا بەشێوەیەکی بەرچاو کەم بکاتەوە، بەتایبەتی ئەگەر سەرکەوتوو بێت لە مسۆگەریکردنی موچەی یەکسان و سوودە داراییە پەیوەندیدارەکان و هەلی پیشەیی، کە ئەمەش لە بەرامبەردا هەستکردن بە دادپەروەری و پێزانین بۆ ژنان لە ژینگە جیاوازەکانی کارکردندا پەروەردە دەکات.

 

بە بڕوای چاودێران و شارەزایان، سەرکەوتنی بڕیارەکە نەک هەر پەیوەستە بە بوونی دەقی یاسایی بەڵکو سیستمێکی چاودێریی کاریگەر و میکانیزمی ڕوونی چاودێری بۆ دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی ڕاستەقینەی لە هەردوو کەرتی گشتی و تایبەتدا، جگە لەوەش پێویستی بە هەوڵی کۆمەڵگەی فراوانتر هەیە بۆ گۆڕینی ئەو چەشنە چەقبەستووانەی کە بەردەوام کاریگەرییان لەسەر دەرفەت و پێگەی پیشەیی ژنان هەیە.

 

موچەی یەکسان... بناغەی بڕیارەکە

نور جەلال، ڕاهێنەر لەگەڵ چەندین ڕێکخراوی ناوخۆیی و ناوچەیی تایبەتمەند بە بەهێزکردنی ئابووری ژنان و منداڵانی کچ، جەخت لەوە دەکاتەوە، کە گرنگی بڕیارەکە نەک تەنها لە باسکردنی موچەی بنەڕەتی یەکسان بۆ ژنان و پیاوان، بەڵکو لە چارەسەرکردنی بۆشاییەکانی پەیوەست بە کۆی قەرەبووکردنەوە، لەوانە دەرماڵە، هاندان، پاداشت، هەلی پێشکەوتنی پیشەیی.

 

ڕوونیشیکردەوە، زۆرجار ژنان موچەی سەرەتایی هاوشێوەی پیاوان وەردەگرن، لەکاتێکدا جیاوازییە ڕاستەقینەکان لە سوودە دارایی و پیشەییەکانی تردایە، ئەمەش بۆشایی بەردەوام لە داهات و دەرفەتەکانی گەشەپێدانی پیشە لەناو ڕێکخراوەکاندا دروستدەکات.

 

پێی وایە جێبەجێکردنی یەکسانی لە قەرەبووی کۆی گشتیدا هەنگاوێکی بەرچاوە بۆ ناساندنی ڕۆڵی ئابووری و بەرهەمداری ژنان و هەستی دادپەروەری و پێزانینیان لە شوێنی کاردا بەرز دەکاتەوە.

 

لە نێوان یاسادانان و ڕاستیدا، ئایا جیاوازی موچە کۆتایی دێت؟

سەرەڕای پێشوازیکردن لە بڕیارەکە، نور جەلال ئاماژە بەوە دەکات، کە جیاوازی نێوان ژنان و پیاوان لە بازاڕی کاردا تەنها بە موچە سنووردار نییە، بەڵکو درێژدەبێتەوە بۆ هەلی دامەزراندن و دەستڕاگەیشتن بە پۆستی سەرکردایەتی، کە هێشتا زۆرێک لە ڕێکخراوەکان پیاوان بۆ هەندێک کار و پۆست لە پێشینەی کارەکانیان دادەنێن، لەکاتێکدا ژنان ڕووبەڕووی کێشەی زیاتر دەبنەوە لە بەرزکردنەوەی پلە و بەدەستهێنانی هەمان یارمەتییەکانی کاردا.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە سەرکەوتنی بڕیارەکە لە کەمکردنەوەی جیاوازی موچە پەیوەستە بە بوونی میکانیزمی جێبەجێکردنی ڕاستەقینە کە دڵنیای دەدات لە پابەندبوونی کۆمپانیا و دامەزراوەکان بە بڕگەکانییەوە، و نەک تەنها وەک فۆرماڵیزمێک ڕایبگەیەنن.

 

میکانیزمی چاودێری و سکاڵا... مسۆگەری جێبەجێکردن

نور جەلال جەخت لەوە دەکاتەوە، کە هەر یاسایەکی نوێ پێویستی بە سیستەمێکی چاودێری کاریگەر هەیە بۆ دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی، بەتایبەتی لەناو کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەتدا کە پلەیەک لە سەربەخۆیی لە بەڕێوەبردنی کاروباری ناوخۆیی خۆیاندا بەهرەمەندن.

 

پێشنیاری پۆلێنکردنی کۆمپانیاکان دەکات بەپێی قەبارە و سروشتی چالاکییەکانیان، لەگەڵ دامەزراندنی تۆماری خولیی کە دەسەڵاتە پەیوەندیدارەکان دەتوانن پێداچوونەوەیان پێبکەن بۆ دڵنیابوون لە پابەندبوون بە ستانداردەکانی دادپەروەری و جیاکاری نەکردن.

 

هەروەها جەخت لەسەر گرنگی چالاککردنی کەناڵەکانی سکاڵاکردنی پارێزراو و نهێنی لە چوارچێوەی وەزارەتی کاردا دەکاتەوە، کە ڕێگە بە کرێکارانی ژن دەدات بەبێ ترس لە دەرکردنی ئارەزوومەندانە یان تۆڵەسەندنەوە، ڕاپۆرتی هەر سەرپێچییەک یان هەڵاواردنێک بدەن.

 

کولتووری کۆمەڵایەتی: گەورەترین ئاڵەنگاری بۆ یەکسانی

پێی وایە ئەو ئاڵەنگاریانەی کە ڕووبەڕووی ژنان دەبنەوە لە بازاڕی کاردا، تەنها پەیوەندییان بە یاسا و ڕێساکانەوە نییە، بەڵکو پەیوەندییان بەو کولتوورە کۆمەڵایەتییە باوەشەوە هەیە کە لە زۆرێک لە بوارە پیشەییەکاندا پیاوان لە پێشینەی کارەکانیاندایە.

 

ڕوونی دەکاتەوە، کە هێشتا هەندێک لە خاوەنکارەکان ژنان بە کەمتر بەتوانا یان کەمتر شایستەی هەندێک هەلی کار دەبینن، ئەمەش لە بڕیارەکانی دامەزراندنی کارمەند و پلەبەرزکردنەوە لەناو ڕێکخراوەکاندا ڕەنگ دەداتەوە، کە چارەسەرکردنی ئەم ئاڵەنگاریانە پێویستی بە بەرنامەی هۆشیاری هەیە کە هەردوو ژن و پیاو بکەنە ئامانج، بەتایبەتی کە زۆرینەی بڕیاردەران و سەرکردەکانی ناو ڕێکخراوەکان پیاون، ئەمەش وایکردووە بەشداریکردنیان لە هەوڵەکان بۆ بەدەستهێنانی یەکسانی پێویست بێت بۆ سەرکەوتنی هەر چاکسازییەکی یاسایی.

 

دەستکەوتی چاوەڕوانکراو بۆ ژنان و بازاڕی کار

بە وتەی نور جەلال، جێبەجێکردنی کاریگەرانەی بڕیارەکە دەبێتە هۆی بەرزکردنەوەی هەستی ژنان بۆ ئاسایشی کار و دادپەروەری لە شوێنی کاردا، ئەمەش ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بەرهەمهێنان و کارایی پیشەیی دەبێت.

 

هەروەها دەتوانێت بەشداربێت لە زیادبوونی دڵسۆزی نێوان کارمەندانی ژن بۆ ڕێکخراوەکانیان و هاندانی ژنانی زیاتر بۆ چوونە ناو هێزی کار و مانەوە بەبێ ئەوەی هەست بە جیاکاری یان پەراوێزخستن بکەن.

 

دووپاتی کردەوە، کە گەیشتن بە یەکسانی ڕەگەزی لە شوێنی کاردا تەنها دەستکەوتێک نییە بۆ ژنان بەڵکو کاریگەری ئەرێنی لەسەر توانای دامەزراوەکان و ئابووری بە گشتی دەبێت بە بەکارهێنانی تەواوەتی توانای هەموو کارمەندان.

 

لە کاتێکدا بڕیارەکەی وەزیری کار دەرفەتی هیوابەخش دەڕەخسێنێت بۆ بەرەوپێشبردنی یەکسانی نێوان ژنان و پیاوان لە بازاڕی کاردا، کاریگەرییە ڕاستەقینەکانی پەیوەستە بە پابەندبوون بە جێبەجێکردن و بەدواداچوونی، یاسادانان نوێنەرایەتی هەنگاوێکی بنەڕەتی دەکات بەرەو یەکسانی ڕەگەزی، بەڵام پێویستی بە چاودێرییەکی کاریگەر و ئیرادەی دامەزراوەیی و کولتوورێکی کۆمەڵایەتی پشتیوانیکەر هەیە بۆ گۆڕینی لە دەقی نووسراوەوە بۆ ڕاستیەکی بەرجەستە بۆ ملیۆنان ژنی کرێکار لە سەرانسەری کەرتە جیاوازەکاندا.