حەنان حارت

مەغەریب- چەندین ڕووداو لە شوێنی کار و کەشی پیشەیی لە مەغریب لە چەند مانگی ڕابردوودا دیالۆگی سەبارەت بە مەرجەکانی پارێزراوی و پاراستنی لەبەردەست بۆ ژنان لە کاتی ئەنجامدانی کارەکانیاندا هەڵگیرساندەوە، بەتایبەتی لەناو کەرتی بازرگانی و خزمەتگوزاری کە زۆرێک لە کرێکارانی ژن لە بارودۆخی تاکەکەسی یان لە چوارچێوەی ئەو کەشانەدا کاردەکەن کە سەرچاوەی کەمیان هەیە.

 

 

کوشتنی ژنێکی گەنج لەناو دەزگایەکی گواستنەوەی پارە لە دار بەیزا ئەو پرسیارانەی هێنایە پێشەوە کە لە خودی کردەوەی تاوانکارییەوە درێژدەبنەوە، بەدواداچوون بۆ ڕاستی ژینگەکانی کارکردن و کاریگەریی چوارچێوەی یاسایی و ڕێکخراوەیی لە مسۆگەرکردنی مافی کارکردن لەو کەشانەی کە کەرامەت و پارێزراوی جەستەیی دەپارێزن.

 

هەروەها ڕووداوەکانی دیکەی کەشی پیشەیی لە ماوەی ڕابردوودا، لەوانەش هێرشەکانی بە ئامانجگرتنی ژنان لە شوێنی کاردا، بەشدارییان کردووە لە زیندوو ڕاگرتنی ئەم دیالۆگە لەناو بازنەکانی مافەکانی مرۆڤ و کۆمەڵایەتیدا، لە نێوان پەرەسەندنی بانگەوازەکان بۆ بەهێزکردنی ڕێوشوێنی خۆپاراستن و پاراستن لە شوێنەکانی کاردا.

 

لە چوارچێوەیەکدا، کە جەخت لەسەر گرنگی ڕێوشوێنە ئەمنییەکان لە کەشی پیشەیی دەکات، شاری داخلە لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا شاهیدی هەوڵێکی شکستخواردووی دزیکردن بوو کە دەزگایەکی گواستنەوەی پارەی کردە ئامانج، هەوڵەکە بەبێ زیانی گیانی کۆتایی هات، دوای ئەوەی کارمەندێک سیستەمی زەنگی ئاگادارکردنەوەی چالاک کرد و دزییەکەی پووچەڵکردەوە، چاودێران ئەم ڕووداوەیان وەک نموونەیەک لەو ڕۆڵە زانی کە میکانیزمەکانی پاراستن و بیمە دەتوانن بیگێڕن لە کەمکردنەوەی ئەو مەترسیانەی کە ڕەنگە کرێکارانی ژن لە کاتی ئەنجامدانی ئەرکەکانیاندا ڕووبەڕوویان ببنەوە.

 

 

ژینگە ناجێگیرەکانی کارکردن

 

هەزاران ژن لە مەغریب لە کەرتە بازرگانی و خزمەتگوزارییەکان کاردەکەن کە زۆرجار پشت بە کاری تاکەکەسی دەبەستن یان لە شوێنە بچووکەکاندا کە سیستەمی ئاسایش، چاودێری یان بیمەیان نییە، بەتایبەتی لەناو هەندێک دەزگا و دوکان و خاڵە خزمەتگوزارییەکان.

 

چاودێران پێیان وایە کە سروشتی ئەم شوێنە کارانە کرێکارانی ژن زیاتر سست دەکات، بە لەبەرچاوگرتنی نەبوونی میکانیزمی ڕاپۆرتکردنی ڕوون یان دەستێوەردانی خێرا، لەگەڵ جیاوازی پێوەرەکانی پارێزراوی پیشەیی لە سەرانسەری شوێنە کارە جیاوازەکاندا.

 

هەروەها ئەم ڕووداوانە پرسیار دەوروژێنن سەبارەت بەوەی کە تا چەند هەندێک لە دامەزراوەکان ڕێز لە بڕگەکانی یاسای کار دەگرن سەبارەت بە بارودۆخی کارکردنی شایستە و پاراستنی پیشەیی، بەتایبەتی بۆ ئەو ژنانەی کە لە کەرتە ئابووری و کۆمەڵایەتییە ناجێگیرەکاندا کاردەکەن.

 

دەستووری مەغریب پاراستنی مافی ژیان و پارێزراوی جەستەیی و کەرامەتی مرۆڤی دیاری کردووە، یاسای کار خاوەنکارەکان پابەند دەکات بە دابینکردنی پارێزراوی پیشەیی و بارودۆخی تەندروستی لە شوێنی کاردا.

 

بڕگەکانی یاسای کار جەخت لەسەر بەرپرسیارێتی خاوەنکار دەکەنەوە بۆ پاراستنی کرێکاران لە مەترسییەکانی پیشەیی، بەڵام چالاکوانانی مافی مرۆڤ پێیان وایە کێشەکە تەنها لە بوونی دەقی یاسایی نییە، بەڵکو لە جێبەجێکردنیان و چاودێریکردنی پابەندبوونیان بە کردەوە.

 

لەم چوارچێوەیەدا، داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ پێیان وایە ژمارەیەک شوێنی کار بە تایبەت بچووک یان نافەرمی، بەبێ چاودێریکردنی کاریگەر و خولیی بارودۆخی پارێزراوی و پاراستن بەردەوامن لە کارکردن.

 

 

لە دەرەوەی ڕووداوی تاکەکەسی

 

لەم چوارچێوەیەدا، وەفا بەدری، چالاکوانی مافی مرۆڤ، ئەندامی کۆڕبەندی سەردەمی و ڕۆشنگەری مەغریب، جەخت لەوە دەکاتەوە، کە حاڵەتەکانی توندوتیژی کە ژنان لە شوێنی کاردا دەکەنە ئامانج، ناتوانرێت وەک ڕووداوی گۆشەگیر مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت، بەو پێیەی پێشێلکردنی مافە بنەڕەتییەکانە، لە هەمووی گرنگتر مافی ژیان، پارێزراوی جەستەیی، مافی کارکردنی ژنان لە ژینگەیەکدا کە شکۆمەندی مرۆڤ بپارێزێت.

 

دووپاتی کردەوە، کە ڕاستی بەردەوام سستی بارودۆخی پاراستن لە ژمارەیەک شوێنی کاردا ئاشکرا دەکات، سەرەڕای ئەو پێشکەوتنانەی کە لە ساڵانی ڕابردوودا لە مافە پیشەییەکان و پاراستنەکاندا بەدەست هاتوون.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، هێرشکردنە سەر ژنان لە شوێنەکانی کاردا، پرسیاری قووڵ لەبارەی بارودۆخی پارێزراوی و ڕێزگرتن لە کەرامەتی مرۆیی کرێکارانی ژن دەوروژێنێت، بەتایبەتی لەو ژینگەیانەی کە بە "نیمچە ڕێکخراو" پێناسەیکردووە، ژینگەی کارکردن، کە پێشێلکارییەکانی مافەکانی ژنان و بارودۆخی کارکردن تێیدا تۆماردەکرێت.

 

 

توندوتیژی و ڕەگەزی

 

وەفا بەدری پێی وایە کە ئەم ڕووداوانە ناتوانرێت لە چوارچێوەی فراوانتری توندوتیژی ڕەگەزی جیابکرێنەوە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ژنان لە هەندێک حاڵەتدا ڕووبەڕووی لاوازی ئاڵۆز دەبنەوە لەو شوێنانەی کە پارێزگاری و بیمە و چاودێری کاریگەریان نییە.

 

ڕوونیکردەوە، کە کێشەکە تەنها لە خودی کردەوەی تاوانکارییەکەدا نییە، بەڵکو لەو چوارچێوەیەشدایە کە ڕێگە بە ڕوودانی ئەم جۆرە هێرشانە دەدات، هەندێکجار لە چوارچێوەی داینامیکی دەسەڵاتی نایەکساندا، لەگەڵ یەکگرتنی سنوورداری دیدگای ڕەگەزی لە سیاسەتەکانی دامەزراندن و پارێزراوی پیشەییدا.

 

 

بەرپرسیارێتی هاوبەش

 

وەفا بەدری پێی وایە بەردەوام بوون لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم ڕووداوانە وەک ڕووداوی گۆشەگیر، ئەگەری پەرەپێدانی سیاسەتی خۆپارێزی کاریگەر سنووردار دەکات و زۆرجار دەستێوەردان لە ڕێوشوێنە کاردانەوەکاندا قەتیس دەکات دوای ڕوودانی کارەساتەکان، نەک چارەسەرکردنی هۆکارە بنەڕەتییە پێکهاتەییەکان کە ڕێگەیان پێدەدات دووبارە ببنەوە.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە پاراستنی ژنان لە شوێنی کاردا خەڵاتێک نییە، بەڵکو مافێکی بنەڕەتییە و بەرپرسیارێتییەکی هاوبەشە کە حکومەت و دامەزراوەکان و خاوەنکارەکان و دەزگاکانی ڕێکخستن و سەندیکاکان و ئەکتەرەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە ئەستۆ دەگرن، جەختی لەسەر پێویستی چاودێریکردنی بارودۆخی کارکردنی ژنان لە کەرتە بازرگانی و خزمەتگوزارییەکان و پابەندکردنی خاوەنکارەکان بە دابینکردنی ڕێوشوێنی پارێزراو و پاراستن و بەهێزکردنی میکانیزمەکانی ڕاپۆرتکردن و ئاسانکاریکردن بۆ دەستڕاگەیشتن بە پاراستنی یاسایی و دادوەری بۆ ژنان.

 

لە کۆتایی قسەکانیدا وتی: شوێنی کار دەبێت کەشی کەرامەت و پارێزراوی بێت نەک شوێنی ترس یان بەرکەوتن بە مەترسی، داوای بەرزکردنەوەی میکانیزمی پاراستن و چاودێریکردن و دروستکردنی ژینگەی کارکردنی پارێزراوتر و دادپەروەرانەتر بۆ ژنان دەکات.