نورشان عەبدی

کۆبانێ ـ زمانی کوردی لە قوتابخانەکاندا ڕۆڵێکی پەروەردەیی و کولتووری و گرنگی هەیە لە بونیادنانی نەوەیەکی پێگەیشتوو کە ئاگاداری کولتوور و مێژووی خۆی بێت، ئەم نەوەیە بە شارەزابوون لە زمانی دایکی، میراس و کولتووری خۆی دەپارێزێت، پێویستە زمانی کوردی لە سیستەمی خوێندن بۆ خوێندکارانی ناوچە کوردنشینەکانی سووریا وەربگیرێت.

 

زمان پایەیەکی بنەڕەتییە بۆ پاراستنی شوناس و پاراستنی مێژوو و کولتوور لەنێو گەلان و کۆمەڵگەکاندا، بۆ گەلی کورد لە سووریا، زمانی کوردی بەشێکی جەوهەری مێژوو و شوناس و بوونی کولتووری ئەوانە، هەربۆیە شۆڕشی ١٩ی تەمووز ٢٠١٢ وەرچەرخانێکی بەرچاوی لە خەباتی گەلی کورد بۆ پاراستنی زمانەکەی بەدیکرد، کە دەیان ساڵە کەوتبووە ژێر سیاسەتی پەراوێزخستن و ئاسمیلەکردن و هەوڵدان بۆ سڕینەوەی ناسنامەکەی.

 

لە ساڵانی خەبات و بەرخۆداندا، چەندین دەستکەوت لە بواری پەروەردە بە زمانی کوردی بەدی هاتن، لە قۆناغەکانی سەرەتایی خوێندنەوە تا دەگاتە پەیمانگە و زانکۆکان، کە بەشدار بوو لە جێگیرکردنی ئامادەیی زمانی کوردی لە ژیانی پەروەردەیی و کولتووریدا.

 

لەو چوارچێوەیەوە، گرنگی پشتگیری و پەرەپێدانی خوێندن بە زمانی کوردی لە قوتابخانەکانی سووریادا دەردەکەوێت، بەو پێیەی قوتابخانە دەزگای سەرەکییە لە دروستکردنی نەوەکان و پێکهێنانی هۆشیاری کولتووری و هزری ئەواندا، ڕێگەدان بە خوێندن بە زمانی دایک تەنها یارمەتیدەر نییە بۆ پاراستنی زمان لە لەناوچوون، بەڵکو پەیوەندی نەوەکان بە کولتوور، مێژوو و ناسنامەکەیانەوە بەهێزتر دەکات، و یارمەتیدەرە بۆ دروستکردن نەوەیەک کە شانازی بە زمانەکەی بکات و پارێزگاری لێ بکات، بەرگری لە کەلەپووری کولتووری و مێژوویی خۆی بکات، بە جۆرێک کە بەردەوامی ناسنامەی کوردی بۆ نەوەکانی داهاتوو مسۆگەر بکات.

 

لە ماوەی ڕابردوودا، زۆر گفتوگۆ و دانوستان لە نێوان خۆبەڕێوەبەری لە ڕۆژئاوای کوردستان و حکومەتی کاتی لەبارەی پەسەندکردنی زمانی کوردی وەک زمانی سەرەکی هەبوو، هەروەها لە ٢٩ی تەمووزی ڕابردوودا، کۆبوونەوەیەک لە نێوان وەزیری پەروەردە و نوێنەرانی کورد لە ئەنجومەنی گەلی سووریا بەڕێوەچوو، تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان هەندێک خاڵ و لێدوانیان لە کۆبوونەوەکە بڵاوکردەوە کە یەکێک لە ئەندامان پێشنیاری کردبوو لەم قۆناغەدا زمانی کوردی نەخرێتە ناو قوتابخانە و زانکۆکانەوە و تەنها لەناو ماڵەکاندا قسەی پێ بکرێت، ئەم لێدوانی ڕەفتار و کاردانەوەی تووڕەی گەلی کوردی لێ کەوتەوە، داوایان کرد زمانەکەیان لە قوتابخانە و زانکۆکانیانەدا پەسەند بکرێت.

 

فاتمە شێخ عوسمان، مامۆستا باسی ئاستی پەروەردەی لە ناوچەکەدا کرد و ئاماژەی بەو پێشکەوتنە کرد، کە کەرتی پەروەردە بەخۆیەوە بینیوە، بەتایبەت پەسەندکردنی خوێندن بە زمانی دایک، هەروەها لێدوانی لەسەر لێدوانە کۆتاییەکانی دوا کۆبوونەوەی وەزیری پەروەردە لەگەڵ نوێنەرانی کورد لە ئەنجومەنی گەل دا، جەختی لەسەر گرنگی ڕەچاوکردنی تایبەتمەندی ناوچەکە و مافی قوتابیان لە خوێندن بە زمانی دایکیان، پاراستنی فرەزانی و کولتووری کردەوە.

 

لەبارەی سیستەم و ئاستی پەروەردە لە ڕۆژئاوای کوردستان بەتایبەت لە شاری کۆبانێ، فاتمە شێخ عوسمان ڕوونیکردەوە، کە سیستەمی پەروەردەیی لە شارەکەدا لە ساڵانی ٢٠١٢ و ٢٠١٣دا دەستی بە دامەزراندن کرد، هاوکات لەگەڵ دەستپێکی شۆڕشی ١٩ی تەمووز، کە گۆڕانکاری گەورەی سیاسی، کۆمەڵایەتی و پەروەردەیی لە ناوچەکەدا بەخۆیەوە بینی.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، لە قۆناغە سەرەتاییەکانی دامەزراندنی سیستەمی پەروەردەدا، سیستەمێکی خوێندنی یەکگرتوو نەبووە کە قۆناغە جیاوازەکانی خوێندن بگرێتەوە، بەڵام کارکردن لەسەر پەرەپێدانی پرۆسەی خوێندن وردە وردە بەردەوام بوو، تاوەکو قوتابخانەکانی کۆبانێ و گوندەکانی سیستەمەکانیان خوێندنیان بە زمانی کوردی گرتەبەر.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە قوتابیانی کۆبانێ دەرفەتیان پێ درا کە لە پۆلی یەکەمەوە تا قۆناغی زانکۆ بە زمانی دایکیان، واتە زمانی کوردی، بخوێنن، لە پاڵ فێربوونی زمانەکانی تریشدا، پێش هەموویان عەرەبی و ئینگلیزی بۆ بەهێزکردنی پەیوەندی و پێکەوەژیان لە نێوان پێکهاتە جیاوازەکاندا.

 

ئەم نموونە پەروەردەییەی بە هەوڵێک دانا بۆ فراوانکردنی مەودای پەروەردە بۆ ئەوەی گشتگیرتر بێت، لە ڕێگەی پێدانی مافی فێربوون بە زمانی دایکیان بەو پێکهاتانەی کە لە ناوچەکەدا دەژین، کە ئەمەش بەشدار دەبێت لە پاراستنی زمان و کولتووری خۆماڵی و بەهێزکردنی فرەزانی کولتووری، لە پاڵ دروستکردن نەوەیەکدا کە پەیوەست بێت بە زمان و ناسنامەکەیەوە و توانای پەیوەندیکردنی لەگەڵ دەوروبەرەکەیدا هەبێت.

 

زمان پایەی سەرەکییە لە دروستکردنی کۆمەڵگەکاندا

و لەبارەی گرنگی خوێندن بە زمانی دایک بۆ گەلی کورد، فاتمە شێخ عوسمان ڕوونیکردەوە، کە زمان پایەیەکی سەرەکییە لە دروستکردنی کۆمەڵگەکاندا، دەربڕی ناسنامە، مێژوو و کولتووری پێکهاتەکانە، هەروەها گەلی کورد لە سووریا بۆ ماوەیەکی درێژ لە مافی خوێندن بە زمانی دایکی بێبەش کرابوو، سەرەڕای پاراستنی لە ڕێگەی بەکارهێنانی لەناو ماڵەکاندا.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە بەکارهێنانی زمانی کوردی لە ژیانی ڕۆژانەدا تەنها بەس نییە بۆ پاراستنی لە لەناوچوون، بەڵکو دەبێت لە قوتابخانەکانیشدا ئامادەیی هەبێت، فێربوونی منداڵ بە زمانی دایکی یارمەتی دەدات بۆ تێگەیشتن و دەربڕین بە شێوەیەکی باشتر، کاریگەری ئەرێنی دەبێت لەسەر گەشەسەندن و ئاستی پەروەردەیی بەراورد بە وەرگرتنی سیستەمەکانی خوێندن بە زمانی دووەم.

 

"هیچ کەسێک مافی نییە زمان و ناسنامەمان لەناوببات و بسڕێتەوە"

فاتمە شێخ عوسمان وتى: کە ئەوەی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لەبارەی کۆبوونەوەکە بڵاوکرایەوە ترس و دڵەڕاوکێی دەربارەی داهاتووی زمانی کوردی لە پەروەردەدا دروست کرد، بەکارهێنانی زمانی دایکی لەناو ماڵەکاندا بەس نییە بۆ پاراستنی، بەڵکو دەبێت مسۆگەرکردنی مافی کورد لە بەکارهێنانی لە ژیانی گشتی و دەزگا و قوتابخانەکاندا هەبێت، هەروەها فێرکردنی نەوەکانی داهاتوو بە زمانی دایکی پێویستییەکی دڵنیاییە، ئەزموونی کەسایەتی خۆی لە خوێندن لە قوتابخانەکانی دەسەڵاتی پێشوودا بیرهێناوەوە، کاتێک ڕووبەڕووی قورسایی بووەوە لە دەربڕینی بۆچوون و پێداویستییەکانی بە زمانی عەرەبی، دەربڕین بە زمانی دایک توانایەکی گەورەتر بە قوتابی دەدات بۆ تێگەیشتن، بەشداریکردن و گەشەسەندن.

 

جەختی لەسەر پێویستی دانیپێدانانی زمانی کوردی لە یاسا و دەستووری سووریادا کردەوە، بەو پێیەی ئەوەی ئەزموونی بێبەشبوونی لە خوێندن بە زمانی دایک نەدیوە ناتوانێت قەبارەی ئەو ئازارە هەڵسەنگێنێت کە کورد ژیاوە، نابێت ئەوە هۆکارێک بێت بۆ پەراوێزخستنی زمانەکەیان یان نکۆڵیکردن لە ناسنامە و بوونیان.

 

ئاماژەی بەوە کرد، کە کاتێک دەگەڕێینەوە بۆ مێژووی گەلی کورد لە جیهان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەبینین کە کورد بە کۆمەڵێک هەڵمەتی لەناوبردن، کۆمەڵکوژی و ڕاگوێزاندا تێپەڕیوە، لەگەڵ ڕەفتارەکانی توانەوە و سڕینەوەی ناسنامە، زمان و مێژووەکەی، ئەمڕۆ هیچ کەسێک مافی نییە نکۆڵی لە زمان و ناسنامەمان بکات.

 

فاتمە شێخ عوسمان، مامۆستا داوای لە حکومەتی کاتی و حزبو کەسایەتییە کوردییە بەشداربووەکان لە مێزەکانی گفتوگۆ کرد، کە داواکاری و مافەکانی گەل بگەیەنن، بەتایبەت مافی خوێندن بە زمانی دایک، جەختی لەسەر پێویستی ئەوە کردەوە کە دانوستانەکان مافی هەموو پێکهاتەکان و گەلانی سووریا ڕەچاو بکەن، لەگەڵ مسۆگەرکردنی تایبەتمەندی گەلی کورد لە فێربوون بە زمانی کوردی، بەو پێیەی ئەوە مافێکی بنەڕەتییە.