تونس

 

 ژنانی تونس، کە لە نێوان میراسی دەوڵەتێکی سەربەخۆ و ڕاستیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی ئاڵۆزدا گیریان خواردووە، بە شێوەیەکی ڕەمزی یادی ٧٠ ساڵەی پەسەندکردنی یاسای باری کەسییان گێڕا. لەگەڵ ئەمەشدا ئایندەی یەکسانی و ئازادی جارێکی دیکە کەوتە بەرنامەی کار. بزووتنەوەکانی ژنان لەبری ئەوەی ئەم دەستکەوتە نەتەوەییە مێژووییە کە بەردی بناغەی دەوڵەتی مۆدێرن سنووردار بکەن، لە ڕێوڕەسمی ئاهەنگگێڕانی نەریتیدا سنووردار بکەن، ئاستی بەرپرسیارێتی سیاسی و کۆمەڵایەتییان هەڵبژارد.

 

لە تونس هێشتا ژنان تووشی کێشەی سیستماتیکی جیددی دەبنەوە، وەک توندوتیژی خێزانی، بارودۆخی سەختی ژنانی کرێکاری کشتوکاڵی و جیاکاری لە ژیانی ڕۆژانە و سیستەمی یاساییدا.

 

ئەم نیگەرانیانە بەهۆی بەهێزبوونی هێزە ڕاستڕەوەکان و ڕیتۆریکی پۆپۆلیستی و کۆنەپەرستانە، چ لەسەر ئاستی جیهانی و چ لە ناوچەکەدا، گەورەتر دەبن. ئێمە لە ڕێگەی ئەم نووسین و شیکاریانەوە هەوڵ دەدەین ژنان بگەڕێنینەوە بۆ ڕۆڵی تەقلیدی خۆیان، و چیتر تەنها لەلایەن گروپە پەراوێزخراوەکان و تۆڕەکانی میدیای دیجیتاڵییەوە قسەیان لەسەر ناکرێت، بەڵکو لەلایەن دامەزراوە حکومییەکان و پلاتفۆرمە فەرمییەکان و پەرلەمانەکان و دامەزراوە ئاینییەکانیشەوە قسەیان لەسەر دەکرێت.

 

حەلا بن سەلیم ئەمینداری گشتی کۆمەڵەی ژنانی دیموکراتی تونس و پارێزەر وتی: کە نابێت یادی ٧٠ ساڵەی یاسای باری کەسایەتی تەنها لە ئاهەنگگێڕان بەم دەستکەوتە نیشتمانییە سنووردار بکرێت و ڕایگەیاند کە ئەمجارە دەبێت کاتێکی سیاسی و پرۆسەی هەڵسەنگاندن بێت بۆ فێمینیستەکان. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، پێویستە دەسەڵاتدارانی سیاسیش بپرسن کە دوای ٧٠ ساڵ لە پەسەندکردنی ئەم یاسایە چەندە پێشکەوتن لە بەدەستهێنانی یەکسانیدا بەدیهاتووە.

 

ژنان لە ژیانی ڕۆژانە و لە سیستەمی یاساییدا ڕووبەڕووی چەندین جۆری جیاکاری دەبنەوە

 

حەلا بن سەلیم وتی: ئەو یاسایە، کە لە ساڵی ١٩٥٦ پەسەندکرا، بڕیارێکی سیاسی و ڕیفۆرمخوازانە بوو کە دۆخی ژنانی گۆڕی و پێگەی تایبەتی لە ناو یاسا و کۆمەڵگە و خێزاندا دروست کرد، بەرەو پرۆسەیەکی پێشکەوتوو و مۆدێرن بردیان. حەلا بن سەلیم جەختی لەوە کردەوە کە ئەم پڕۆژەیە نەک هەر پێویستی بە پاراستن هەیە، بەڵکو هەمیشە پێویستی بە گەشەپێدان هەیە.

 

حەلا بن سەلیم وتی: تەنانەت دوای ٧٠ ساڵ، ژنان هێشتا لە بارودۆخێکی سەختدا دەژین، لەناو خێزان یان لە ڕووداوی کوشندە لە بارهەڵگردا گیان لەدەست دەدەن کە ژنانی کرێکاری کشتوکاڵی تێیدا بەشدارن، ژنانیش ڕووبەڕووی جۆرەها جیاکاری دەبنەوە لە ژیانی ڕۆژانە و سیستەمی یاساییدا.

 

 

 

نابێت حکومەت بەم هەڵوێستە لە تێگەیشتنێکی مۆدێرن و پێشکەوتنخوازانە لە دەوڵەت لابدات

 

حەلا بن سەلیم لە درێژەی قسەکانیدا ڕایگەیاند کە لە تونس، دەستکەوتە یاساییەکان سەبارەت بە مافەکانی ژنان بە شێوەیەکی پێویست لە ژیانی ڕۆژانەدا ڕەنگدانەوەی نەبووە و زیادبوونی ڕیتۆریکی پۆپۆلیستی و کۆنەپەرستانە هەڕەشە لەم دەستکەوتانە دەکات.

 

حەلا بن سەلیم ئاماژەی بەوەدا کە قسەی کاردانەوە لە میدیای دیجیتاڵییەوە بۆ دامودەزگا حکومییەکان بڵاودەبێتەوە، هەروەها بەشێک لە ئەندامانی پەرلەمان داوای گۆڕانکاری لە یاسای باری کەسایەتی دەکەن لەسەر بنەمای "دیمۆگرافی" و وتی: ئەو مادانەی کە ئامانجیان گەڕانەوەی ژنانە بۆ ڕۆڵی تەقلیدی، لە میدیا و پلاتفۆرمە ئاینییەکاندا هێزێکی زۆر بەدەستدەهێنن، هەروەها نابێت حکومەت بەم هەڵوێستە لە تێگەیشتنێکی مۆدێرن و پێشکەوتووانەی دەوڵەت لابدات.

 

لەماوەی دە ساڵی ڕابردوودا هیچ دەستکەوتێکی نوێ بەدەست نەهاتووە

 

حەلا بن سالم لە درێژەی قسەکانیدا بەم شێوەیە وتی: ئەو پرۆژەیەی کە لەلایەن فێمینیستەکانەوە پاڵپشتی دەکرێت، نوێنەرایەتی مۆدێلێکی کۆمەڵایەتی دەکات کە ٧٠ ساڵ لەمەوبەر جێبەجێ کراوە و لە خەباتی ماف و ئازادی و یەکسانی جیاناکرێتەوە دادگاییکردنی دادپەروەرانە ڕێزیان لێناگیرێت. بۆیە پێویستە خەبات بۆ باشترکردنی یاسا و نەهێشتنی هەموو بڕگە جیاکارییەکان بۆ دەستەبەرکردنی پێگەی یەکسان لە نێوان ژن و پیاودا وەک بەردەوامی بەرپرسیارێتییەکی کۆمەڵایەتی و سیاسی سەیر بکرێت.

 

پێویستە دەستکەوتەکان لە مافەکانی ژنان بپارێزرێت

 

حەلا بن سەلیم ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو بانگەشانەی کە دەڵێن یاسای باری کەسی خێزانەکان لەیەکتر جیادەکاتەوە، ڕاست نین و هۆکاری ڕاستەقینەی کێشەکانی ناو خێزانەکان توندوتیژییە بەرامبەر بە ژنان و هەوڵدان بۆ ناچارکردنیان بۆ گەڕانەوە بۆ ڕۆڵی تەقلیدی، و لە درێژەی قسەکانیدا دەڵێت: یاساکە کە لە ساڵی ١٩٥٦ دەرچووە، ئامرازێکی گرنگە بۆ گۆڕانکاری لە پرۆسەیەکدا کە کۆمەڵگا بە تەواوی بۆی ئامادە نەبووە، هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە بۆ پاراستن و پەرەپێدانی ئەو یاسایە پێویستە دەستکەوتەکان لە مافەکانی ژنان.

 

 

مەترسی لەسەر خێزان و مافەکانی ژنان دروست دەکات

 

 جەنات کەداشی چالاکوانی فێمینیست ئاماژەی بەوەدا کە تونس یەکێک بووە لە یەکەمین وڵاتە عەرەبییەکان کە پێشەنگایەتی پاراستنی ژنانی کردووە بە پەسەندکردنی یاسای باری کەسێتی و دامەزراندنی سەربەخۆیی و دەوڵەتێکی مۆدێرن و وتی: دوای ٧٠ ساڵ، دەبێت خواستەکانی فێمینیستەکان زیاتر ئەو دەستکەوتانە بەرەوپێش ببەن و بۆ نموونە، داواکاری بۆ یەکسانی و مافی یەکسان لە میراتدا، ڕازیبوون بە دەستکەوتەکانی ئێستا یان پاشەکشە جێگای قبوڵ نییە.

 

 

میدیای دیجیتاڵی و بەدیل ڕۆڵ دەگێڕن لە بڵاوکردنەوەی ئەم قسانە

 

 جەنات کەداشی بانگەشەی کرد کە حکومەت بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ پشتگیری لەم ڕێبازە دەکات و نموونەی ئازادکردنی ئەو زیندانیانەی هێنایەوە کە بەهۆی نەدانی پارەی منداڵ و پشتیوانی ژنان زیندانی کراون. جانات کێداشی سەرنجی بۆ بوونی ڕیتۆریکی پۆپۆلیستی ڕاکێشا کە لەلایەن لایەنگرانی ڕژیمەوە بۆ مۆدێرنکردنی هاوسەرگیریی نەریتی بەرگری لێدەکرێت.

 

جانات کێداشی ئاماژەی بەوەدا کە میدیای دیجیتاڵی و ئەڵتەرناتیڤ ڕۆڵی هەیە لە بڵاوکردنەوەی ئەو قسانە، و ئاماژەی بەوەدا کە ئەو بیرۆکەیانەی لە سەرەتادا بە شێوەیەکی گاڵتەجاڕانە دەخرێنەڕوو، وردە وردە لە نائاگایی کۆمەڵگادا ئاسایی دەبنەوە و لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە قبوڵ دەکرێن.

 

ئەرکی حکومەت پاراستن و پشتگیریکردنی مافەکانی ژنانە

 

 جەنات کەداشی وتی: کە ئەرکی حکومەت پاراستن و پشتگیریکردنە لە مافەکانی ژنان و بزووتنەوە فێمینیستەکانی ئەمڕۆ دەبێت زەنگی زەنگی ئاگادارکردنەوە لێبدەن کاتێک ڕووبەڕووی ئەو مەترسییە دەبنەوە کە هەڕەشە لە مافەکانی ژنان دەکات. جەنات کێداشی لە کۆتایی قسەکانیدا بەم قسانە وتی: لە سەرەتای سەربەخۆییەوە، وەک دەوڵەتێکی تونس، هەمیشە باسی دەستکەوت و پێشکەوتنمان کردووە، بەڵام ئەمڕۆ باس لە پاشەکشە دەکەین، لەبری ئەوەی هەنگاوێک بەرەو پێشکەوتن لە سەدەی بیست و یەکدا بنێین، ئەمڕۆ بەرەو دواوە دەڕۆین، وەک فێمینیستەکان، ئەمە ئەو مەترسیەیە کە ڕووبەڕووی دەبینەوە و دژی دەجەنگین.