ورشان عەبدی

کۆبانێ- شاری کۆبانێ لە ڕۆژئاوای کوردستان بڵاوبوونەوەی بەربڵاوی نەخۆشییە وەرزییەکانی پێستی بەخۆیەوە دەبینێت، لەگەڵ زیادبوونی حاڵەتەکانی توشبوون بە گەڕیی و لێشمانیای پێست، ئەمە جگە لە هەندێک هەوکردنی سیستماتیکی، هەروەها حاڵەتە زۆرەکانی سکچوون و ڕشانەوە و تا لە نێو دانیشتووانەکەدا تۆمار دەکرێت.

 

کلینیکی تەندروستی ”مشتى النور” لە کۆبانێ بە درێژایی کاتژمێر کاردەکات بۆ وەڵامدانەوەی ئەم زیادبوونەی حاڵەتەکان، خزمەتگوزاری چارەسەرکردن و دەرمانی بێبەرامبەر بۆ نەخۆشەکان پێشکەش دەکات، بەپێی ئاماری ناوەندەکە، کلینیکەکە مانگانە نزیکەی ١٥ حاڵەتی نوێی تووشبوون بە نەخۆشی لێشمانیای پێست وەردەگرێت، جگە لە چارەسەری بەردەوام، لەگەڵ ٥٠ حاڵەتی گەڕیی مانگانە.

 

ئاژانسەکەمان لە بنکەی تەندروستی ”مشتى النور” چاودێری چەند حاڵەتێکی کرد، لەوانە نەخۆشیەکانی هەرس و پێست، لەو چوارچێوەیەدا، ئاژانسەکەمان چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ یەکێک لەو پزیشکانە ئەنجامدا کە لە ناوەندەکەدا کاردەکات بۆ قسەکردن لەسەر ڕاستی ئەو نەخۆشیانە لە وەرزی هاویندا.

 

 

پزیشک ئەڤین خەلیل پزیشکی گشتی لە کلینیکی ”مشتى النور” ڕوونیکردەوە، نەخۆشی وەرزی ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە سروشتی وەرزەوە هەیە، هاوین شاهیدی زیادبوونی بەرچاوی هەندێک تووشبوون بە بەراورد بە وەرزەکانی ترە، هەروەها کارمەندانی پزیشکی کلینیکەکە بە درێژایی کاتژمێر هەموو حاڵەتەکان وەردەگرن و چارەسەری دەکەن.

 

پزیشک ئەڤین خەلیل ئاماژەی بەوەدا، کە نەخۆشییە سیستماتیکییەکان وەک سکچوون و ڕشانەوە لە وەرزی هاویندا زۆرن، وتی: ئەو نەخۆشیانە دەتوانن ڤایرۆسی یان بەکتریای بن و هەموو گروپە تەمەنییەکانیان تووش دەبێت، بەڵام کاریگەرییان لەسەر منداڵان و بەتەمەنەکان و ژنانی دووگیان و دایکانی شیردەر توندترە، نیشانەکانی خێراتر و چڕتر لەم کەسانەدا دەردەکەون و بریتین لە سکچوون و ڕشانەوە و تا.

 

سەبارەت بە نەخۆشییەکانی پێست، پزیشک ئەڤین خەلیل دووپاتی کردەوە، لە وەرزی هاویندا ڕێژەی بڵاوبوونەوەیان بەشێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات بەهۆی بەرزی پلەی گەرمی و زۆربوونی مێروو و مێشوولە، زۆرێک لە دانیشتووان بەهۆی گەرما پەنا بۆ خەوتن لەسەر باڵکۆن یان سەربان دەبەن، ئەمەش ئەگەری بەرکەوتنیان بە مێرووەکان و گواستنەوەی نەخۆشییەکانی پێست زیاد دەکات، لەنێویاندا گەڕیی، کە زۆرجار لەم وەرزەدا باس لێ دەکرێت.

 

دەرکەوتووە کە نەخۆشی لێشمانیای پێست کە بە سووتانی خۆر ناسراوە، ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە بڵاوبوونەوەی مێشوولەی خۆڵەوە هەیە لە مانگەکانی هاویندا، ئەم مێرووانە لە کەشوهەوای گەرمدا چالاکیەکی زۆریان هەیە، ئەمەش ژمارەی تووشبوون زیاد دەکات.

 

نیشانەکانی نەخۆشی لێشمانیای پێست وەک برینێکی ڕەق و سوور لەسەر شوێنە بەرکەوتووەکانی پێست دەردەکەون، ئەم برینە بۆ ماوەی زیاتر لە سێ هەفتە بەردەوام دەبێت بەبێ ئەوەی لەخۆوە چاک بێتەوە، کە ئەمەش دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە پشتڕاست دەکاتەوە، جەخت لەسەر گرنگی داواکردنی خێرای پزیشکی لە نزیکترین کلینیک دەکاتەوە بۆ چارەسەری گونجاو، هەروەها نەخۆشییەکە درمیە نییە و دەتوانرێت بەشێوەیەکی کاریگەر چارەسەر بکرێت.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، کە خۆپاراستن پشت بە هەنگاوێکی سادە و لە هەمان کاتدا گرنگ دەبەستێت، بەکارهێنانی تۆڕی مێشوولە لەکاتی خەوتن لە دەرەوە، ڕێگری دەکات لە گەیشتنی مێشوولەی خۆڵ بە جەستە و لە تووشبوون بە هەوکردن دەپارێزێت، چارەسەرکردن بریتییە لە دەرزی لێدانی برینەکە ڕاستەوخۆ بە دەرزی، دوای خولێکی چارەسەرکردن، دەرزییەکە هەفتانە دوو جار دەدرێت و چارەسەرەکە بە شێوەیەکی گشتی بۆ ماوەی مانگ و نیوێک دەخایەنێت، هەرچەندە ماوەی دەرزییەکە ڕەنگە جیاواز بێت بەپێی وەڵامی نەخۆشەکە.

 

بەپێی ئامارەکانی کلینکی تەندروستی ”مشتى النور”، ناوەندەکە مانگانە ١٥ حاڵەتی نوێی توشبوون بە نەخۆشی لێشمانیای پێست وەردەگرێت، ئەمە جگە لەوەی پێشتر چارەسەر وەردەگرن.

 

ڕوونیشیکردەوە، کە نەخۆشی گەڕیی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی بەرفراوان بڵاوبووەتەوە، بەتایبەتی لە ناوچە قەرەباڵغەکاندا، وتی: لێشاوی ئەم دواییەی کۆچبەرانی لە کۆبانێ بەشدارییەکی بەرچاوی لە بەرزبوونەوەی حاڵەتەکاندا کردووە.

 

دووپاتیکردەوە، کە گەڕیی نەخۆشییەکی درمییە و لە ڕێگەی بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ یان هاوبەشکردنی شتومەکی کەسییەوە دەگوازرێتەوە، بەو واتایەیە کە ئەندامێکی تووشبووی خێزانەکە دەتوانێت بە ئەگەرێکی زۆرەوە تووشبوونەکە بۆ چوار یان پێنج کەسی دیکە بڵاوبکاتەوە، بە تایبەت ئەگەر ڕێوشوێنی خۆپارێزی نەزانرێت.

 

هەروەها شێوازەکانی خۆپاراستن لە گەڕیی  ڕوون دەکاتەوە، جەخت لەسەر پێویستی جیاکردنەوەی کەسانی تووشبوو دەکات لە شوێنە قەرەباڵغەکان و دوورکەوتنەوە لە بەکارهێنانی کەلوپەلی تایبەتییان و ڕێگریکردن لە بەرکەوتنی ڕاستەوخۆیان لەگەڵیان، جەختی کردەوە لەسەر گرنگی داوای چاودێری پزیشکی خێرا بۆ چارەسەری گونجاو، جگە لە کوڵاندنی جلوبەرگی کەسی تووشبوو لە ٦٠ پلەی سیلیزی بۆ دڵنیابوون لە نەهێشتنی مشەخۆرەکان.

 

 

 

ئاماژەی بەوەشکرد، کە پابەندبوون بە ڕێنماییە پزیشکییەکان لە ماوەی چارەسەرکردندا زۆر گرنگە بۆ چاکبوونەوە، چونکە چارەسەرکردنەکە بە شێوەیەکی گشتی لە نێوان ٧ بۆ ١٠ ڕۆژ دەخایەنێت.

 

کلینیکی تەندروستی ”مشتى النور”مانگانە نزیکەی ٥٠ حاڵەتی گەڕییی وەرگرتووە، کە ژمارەیەکی نامۆیە، واتە هەر حاڵەتێک دەتوانێت چەند کەسێکی دیکە لە ناو ماڵەکەدا تووش بکات.

 

پزیشک ئەڤین خەلیل لە کۆتایی قسەکانیدا بە پەیامێک بۆ کۆمەڵگە جەختی کردەوە لەسەر گرنگی داوای یارمەتیی پزیشکی بەبێ دوودڵی لە ئەگەری دەرکەوتنی هەر نیشانەیەکی گەڕیی یان نەخۆشی وەرزی تر، وتی: هەرکەسێک تووشی ئەم نیشانانە بووبێت، پێویستە ڕاستەوخۆ بچێتە نزیکترین دامەزراوەی پزیشکی بەبێ هیچ شەرمەزارییەک، هەروەها  بڵاوبوونەوەی ئەم دواییەی گەڕیی بەهیچ شێوەیەک پەیوەندی بە پاکوخاوێنی کەسییەوە نییە، وەک هەندێک پێیان وایە، بەڵکو پەیوەندی بە هۆکارە ژینگەییەکانەوە هەیە وەک بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی و ئاوی پیس و بوونی ژەهر و میکرۆب لە هەوادا.