ناوەندی هەواڵ

 

گردی ئەندارێ بە یەکێک لە شوێنە مێژوویی و کۆنەکانی عەفرین ناسراوە کە ناوچەیەکی کوردییە لە سوریا. گردی ئەندارێ کە بە تایبەتی بە پەرستگا دێرینەکەی ناسراوە، کە پێدەچێت مێژووەکەی بۆ سەردەمی هیتیەکان بگەڕێتەوە، دەکەوێتە ناوچەی چیای کورمێنج لە نزیک گوندی ئەندەرە. ڕووباری عەفرین لە لای ڕۆژئاوای گردەکە دەڕژێت، کە نزیکەی سێ  بۆ شەش کیلۆمەتر لە باشووری ناوەندی شاری عەفرینەوە دوورە.

 

چ لە سەرەوە و چ لە خوار گردی  ئەندارێوە، شوێنەواری گرنگی قۆناغە مێژووییە جیاوازەکان هەیە. هەڵکەندنی شوێنەواری لەسەر گردەکە ئەنجامدراوە کە لە دوو بەش پێکهاتووە، تا ئێستا، بە شێوەیەکی سەرەکی لە چینەکانی سەرەوەدا. ئەم هەڵکۆڵینانە چەندین کەلوپەلی مێژوویی سەردەمی حوری، هیتی، بیزەنتین، فارسی و ئیسلامی دەرکەوتووە. بەڵام زانیارییە شوێنەوارییەکان دەریدەخەن کە مێژووی نیشتەجێبوون لە ئەندارێ دەگاتە سەردەمی زۆر کۆنتر. باس لەوە دەکرێت کە ئەم نیشتەجێبوونە مێژوویەکی هەیە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی برۆنزی کولتوری تیل خلێف. باس لەوە کراوە کە شارە کۆنەکە لەسەر بەشی خوارەوەی گردەکەش دروست کراوە.

 

 

پەرستگا ناوازەکەی سەردەمی هیتیەکان

پێدەچێت پەرستگای گیرێ ئەندارێوە لە نێوان سەدەی ١٣ و ١٨ی پێش زایین دروستکرابێت، لە سەردەمی هیتی و میتانییدا. ئەم پەرستگایە شایستە کە پێدەچێت لەسەر گردی گیرێ ستێرکێ لە سەردەمی هیتیەکان لە ساڵانی ١٣٠٠ دروستکرابێت، بە بەردی بازاڵت و پەیکەرسازی ڕازاوەتەوە. لە دەوری گردەکە، کۆریدۆر و دیواری بەرگری هەیە کە ناوچە نیشتەجێبوونەکان بەیەکەوە دەبەستێتەوە. هەرچەندە نازانرێت ئەم پەرستگایە بۆ کێ دروستکراوە، بەڵام زۆرێک لە شوێنەوارە مێژووییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بۆ ئیشتار خوداوەندی بەخێوکردن و خۆشەویستی و شەڕ دروستکراوە.

 

 

داگیرکردن و دزینی شوێنەوارە مێژووییەکان

ئەم پەرستگایە مێژووییە لە کاتی هێرشە داگیرکارییەکانی تورکیا و گروپە چەتەکانی سەر بە تورکیا بۆ سەر عەفرین لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٨ بۆردومان کرا، لە ئەنجامی هێرشەکاندا پەرستگاکە و بەشێکی زۆر لە میراسە مێژووییە گرنگەکەی زیانیان بەرکەوت. گروپە چەتەکان و دەوڵەتی تورک کە لەگەڵ داگیرکردنی عەفرین لە ناوچەکە نیشتەجێ بوون، بە ئەنقەست زۆرێک لە شوێنەوارە مێژووییەکانیان دزی یان لەناوبرد. هەروەها ئەو وێرانکارییەی کە لە گیرە ئەندەرە ڕوویدا، نیگەرانییەکانی لەبارەی پاراستنی میراسی فەرهەنگی و مێژوویی ناوچەکە کە هەزاران ساڵە هەیە، دروستکرد.