شەهلا محەمەدی

 

ناوەندی هەواڵ-ناڕەزایەتییەکان لە مێژە بەشێک بوون لە دیمەنی سیاسی و کۆمەڵایەتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران، لەگەڵ هەموو قەیرانێکی ئابووری، گرژییەکی سیاسی یان ڕووداوێکی کۆمەڵایەتی، توڕەیی گشتی لە شەقامەکاندا سەرهەڵدەداتەوە و داواکارییەکانی لە باشترکردنی بارودۆخی ژیان و ئازادی زیاترەوە تا داوای چاکسازیی بنەڕەتی دەردەبڕێت.

 

لەگەڵ پەرەسەندنی نوێبوونەوەی ناڕەزایەتییە کۆمەڵایەتی و کرێکارییەکان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران، بڵاوکردنەوەی مانگرتنی بازاڕ- کە وەکوو پریشکی سەرەتایی بۆ شەپۆلێکی نوێی ناڕەزایی بوو- بۆ ژمارەیەکی زۆر لە شارەکانی سەرتاسەری وڵات، پرسیاری ڕاستەقینەی سەبارەت بە سروشتی ئەو ناڕەزایەتیانە و وەڵامدانەوەی حکومەت و داهاتووی کۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران هاتۆتە ئاراوە، شاماری، ئەندامی پلاتفۆرمی دیموکراتی فرەنەتوەیی ژنان ڕەهەندە سیاسی و کۆمەڵایەتی و مێژووییەکانی ئەم پێشهاتانەی هەڵسەنگاند.

 

سەبارەت بە دەستپێکردنی شەپۆلێکی نوێی ناڕەزایەتی لە ئێران، بەسێ شاماری وتی: ئەمڕۆ شاهیدی شەپۆلێکی نوێی ناڕەزایەتین لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران، شەپۆلێک کە لە بازاڕەوە سەرچاوەی گرتووە، بە درێژایی مێژووی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران وەک بارۆمەترێک بۆ بارودۆخی سیاسی کاری کردووە، هەرکاتێک بازاڕ لاواز بوو، بە هەمان شێوە گرژییەکانی ناو کۆمەڵگەش لاواز دەبێت، بۆیە مانگرتنی بازاڕ ناتوانرێت بە پڕۆژەیەکی ئاسایشی هەژمار بکرێت، وەک هەندێک لە شرۆڤەکاران بانگەشەی ئەوە دەکەن، کە پلانێکە لەلایەن ئۆلیغارشی حکومەتەوە ڕێکخرابێت، بە پێچەوانەوە، زۆر کەس ئەم بزووتنەوەیەیان، هەر لە سەرەتای دامەزراندنیەوە، وەک بەشێک لە پڕۆژەیەک بۆ گۆڕینی ڕژێم لە ناو حکومەتەوە سەیر کردووە.

 

ڕوونیشیکردەوە، لەدوای شەڕی ئێران و ئیسرائیلەوە کە ١٣ ڕۆژی خایاندووە، شاهیدی دابەزینی وردە وردە لە دەرفەتە ئابوورییەکان و ئاسایش بۆ ئەو کەسانە بووین کە بە پایەی سەرەکی ڕژێم دادەنران، لە هەمان قۆناغدا ئەو ترسەی کە پێشتر لەنێو چینەکانی خوارەوەی کۆمەڵگەدا باو بوو، بۆ چینی مامناوەند تەشەنەی سەندووە، ئەمڕۆش ئەم ترسە لە داهاتوودا بە ڕوونی لە بازاڕدا دەبینین، هەروەها هەڵاوسان، داڕمانی هێزی کڕین و نائاسایشی ئابووری، بناغەکانی متمانەی لەدەست داوە و کاردانەوەی بازاڕیش وەڵامێکی سروشتی بوو بۆ ئەم وەرچەرخانە، تەنانەت ئەگەر لە هەردوو لاشەوە سەیری ئەو پرسە بکەین، خراپ بەکارهێنانی بازاڕ بۆ گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکان لەلایەن بەشێکی حکومەتەوە بەرهەمی نەبووە، چونکە تەنانەت چینە دەوڵەمەندەکانیش کە پێشتر بەهرەمەند بوون لە ئاسایشی سەرمایەی مسۆگەر، ئێستا نیگەرانن لە داهاتووی خۆیان.

 

سەرکوتی ڕاستەوخۆ یان داڕمانی کۆنترۆڵی سیاسی؟

ئاماژەی بەوەشکردووە، ناڕەزایەتییەکان لە بازاڕەوە وەک بڵێسەیەک کە با هەڵیدەکێشێت، بۆ شارەکانی دیکە بڵاوبووەتەوە، لە ژیانی ڕۆژانەدا چەسپاوە، لە زنجیرەکانی دابینکردن و گواستنەوەوە تا وۆرکشۆپ و کرێکار و مامۆستا و پەرستار، کاتێک بازاڕ دەوەستێت بازنەی ژیان لە سوڕانەوە دەوەستن، هەر لەبەر ئەمەشە کە داواکارییەکانی سەندیکاکان دەتوانن بگۆڕدرێن بۆ بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی، چونکە ناڕەزایی لە ئێستاوە پەرەی سەندووە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، وەڵامی حکومەت بەڕێوەبردنی قەیرانەکان نەبووە بەڵکو سەرکوتی ئاشکرا بووە، سەرکوتکردن بە توندوتیژییەکی زۆرەوە، بەتایبەتی لە ناوچەی زاگرۆس، لەنێویاندا شاری مالکشا، لە ڕۆژئاوای کوردستانیش هەواڵی تەقەکردنی ڕاستەوخۆ لە خۆپیشاندەرانی بێ چەک و کوشتن و برینداربوونی هاوڵاتیان و هەوڵی هێزەکانی ئاسایش بۆ هێرشکردنە سەر نەخۆشخانەکان و ڕفاندنی بریندارەکان بڵاوبووەوە، وتی: بە بۆچوونی من ئەم کارانە نیشانەی دەسەڵات نین، بەڵکو نیشانەی داڕمانی کۆنترۆڵی سیاسین لەلایەن حکومەتێکەوە کە بە هێرشکردنە سەر نەخۆشخانەیەک - دوا پەناگەی کۆمەڵگەی مەدەنی - بە شێوەیەکی کاریگەر دانی بەوەدا ناوە کە ئامرازە سیاسییەکانی لەدەستداوە و جگە لە هێز هیچی دیکەی بۆ نەماوە.

 

جەختیشی لەوە کردەوە، کە ناڕەزایەتییەکانی ئەم دواییە نوێنەرایەتی وەرچەرخانێکی مێژوویی دەکەن، هەربۆیە دەبێت گرنگی بە لۆژیکی گواستنەوەی دەسەڵات بدەین، ئەزموونە هاوچەرخەکانی جیهان، لەوانەش ڤەنزوێلا، ئەوە نیشان دەدەن کە شەرعیەتی هێزە جێگرەوەکان تەنها لە بنکەیەکی کۆمەڵایەتی و پشتیوانی ڕاستەقینەی گەلیەوە سەرچاوە دەگرێت، دەرکەوتنی کەسایەتییەکان یان بزووتنەوەکان لە میدیای جیهانیدا بەبێ پشتیوانی ناوخۆیی، بژاردەیەکی بەردەوام نییە بۆ داهاتوو، سیاسەت لەسەر زەوی پراکتیزە دەکرێت نەک لە ستۆدیۆکان کە سیناریۆی پێشوەختە یان بۆ کراوە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، جێبەجێکردنی ئەم لۆژیکە بۆ ڕاستی ئێستای ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران دەرەنجامێکی ڕوون دەردەخات، لەگەڵ ئەو بزووتنەوەیانەی کە بنکەیەکی کۆمەڵایەتی و ئابووریی هەمەلایەنەیان نییە، لەوانەش بزووتنەوە پاشایەتییەکان، هیچ جێگایەکیان لە داهاتووی وڵاتدا نییە، وتی: بەرزکردنەوەی ناوی ئەم بزووتنەوەیانە لە هەندێک کۆبوونەوەی ئەم دواییەدا و دەستکاریکردنی وێنەی ناڕەزایەتییەکان، جێگرەوەیەکی سیاسی ڕاستەقینە دروست ناکات، بەڵکو دەبێتە ئامرازێک بۆ زیادکردنی بێمتمانەیی و گڕدانەوەی دووبەرەکی و لاوازکردنی یەکێتی نێوان نەتەوە جیاوازەکان و هێزەکانی کۆمەڵایەتی.

 

"شکستی سیاسەتی سەرکوت و کەرەستەی پاشایەتیخوازەکان"

ئاماژەی بەوەشکرد، کۆمەڵگەیەک کە هەوڵی تێپەڕاندنی سیستەمێکی بەسەرچوو دەدات، ناتوانێت بگەڕێتەوە بۆ ڕابردوویەک کە بەشێک بووە لە خودی کێشەکە، پرسی پاشایەتیخوازەکان و "شا و شێخ" ساڵانێکە وەک ئامرازێک بۆ دروستکردنی دووبەرەکی و لاوازکردنی یەکێتی نەتەوەیی بەکاردەهێنرێت، سیستەمی سەرمایەداری و ڕژێمی ئێران بۆ پێشگرتن لە بونیادنانی متمانە و یەکڕیزی لە نێوان خەڵکدا ئەم پرسە دەقۆزنەوە، لێدوانەکانی ئەم دواییەی خامنەیی دوای شەڕی ئێران و ئیسرائیل نیشانی دا کە حکومەت تا ئێستاش لە ڕێگەی سەرکوت و هەڕەشەوە هەوڵی پاراستنی شەرعیەتی خۆی دەدات، قبوڵکردنی مافی ناڕەزایەتی شانبەشانی سەرکوت ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە حکومەت نە شەرعیەتی هەیە و نە چارەسەرێکی بژاردەیی هەیە.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە جیاوازی دەستکرد لە نێوان ناڕەزایەتی و ئاژاوەگێڕیدا هەوڵێکە بۆ شەرعیەتدان بە توندوتیژی دژی خەڵک، داواکارییەکانی ئێستا پێکهاتەیی و لە پرسە کەرتییەکان تێدەپەڕێنن، لەگەڵ بارودۆخی ناوچەیی، لەوانەش دابەزینی هێزەکانی ئاسایش و هاوپەیمانە ستراتیژییەکان، فشارە ناوخۆییەکانیش زیادیان کردووە، وتی: کاتێک پشتی بەرە چۆڵ دەبێت، دەنگی شەقام بەرز دەبێتەوە، پرسیاری بنەڕەتی لێرەدا ئەوەیە کە کۆمەڵگە چۆن دەتوانێت ڕێگری لە دووبارەبوونەوەی سووڕی گواستنەوەی دەسەڵات لە چوارچێوەی پایتەخت و سیستەمی ئەمنیدا بکات؟ ئەزموونی ناڕەزایەتییەکانی ئەم دواییە دەریدەخات کە پەیوەندییەکی ڕوون لە نێوان ئابووری و سیاسەتدا شتێکی بناغەییە، هەر مانگرتنێک یان ناڕەزایەتییەکی سەندیکاکان ئەگەری پەیوەستی نەبێت بە بڕیاردانی گەلەوە، تووشی هاوبەشی هەڵبژاردن دەبێت.

 

ئاماژەی بەوەشکردەوە کە ڕێکخستنی ئاسۆیی و ناوخۆیی، بەرزکردنەوەی هەماهەنگی لە نێوان بازاڕ، کرێکاران، خوێندکاران و پیشەییەکانی چاودێری تەندروستی، لەگەڵ ڕوونی لە بڕیاردان، پایەی بنەڕەتی پێکدەهێنن بۆ خۆڕاگری درێژخایەن و سنووردارکردنی توانای حکومەت بۆ بە ئامانجگرتنی سەرکردەکان، جەختی لە پێویستی بزووتنەوەکە کردەوە کە سەربەخۆ بێت لە نوخبەکانی کرێچی و گروپە ڕووکەشەکانی ئۆپۆزسیۆن، بە ڕوونی نوێنەرایەتی دەنگی ڕاستەقینەی خەڵک بکات.

 

بەسی شاماری وتی: شێواندنی هەواڵ و بڵاوکردنەوەی تۆمارە دەنگییە خراپ بەرهەم هێنراوەکان، ئیرادەی خەڵک بە چەواشەکاری دەکات و دووبەرەکی قووڵتر دەکاتەوە، هاودەنگی نێوان هەرێمەکان و نەتەوەکان زۆر گرنگە، چونکە سەرکوتکردن لە زاگرۆس، کوردستان، خوزستان و بەلوچستان ڕووداوێکی گۆشەگیری ناوخۆیی نییە، بەڵکو بەشێکە لە نەخشێکی نەتەوەیی کە پێویستی بە وەڵامدانەوەی بەکۆمەڵ هەیە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، دروشمی "ژن، ژیان، ئازادی" لە سەردەمی شۆڕشی ساڵی ٢٠٢٢ی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێراندا درێژکراوەی میراسی ئەو دایک و باوکانە بووە کە گەرمی شۆڕشگێڕانەی خۆیان لە منداڵەکانیاندا چاندووە، ڕوونی ئامانجەکانی بزووتنەوەکە، گرنگیدان بە گۆڕانی پێکهاتەیی نەک گۆڕانکاری ڕووکەش و پەیوەستبوونی بە دروشمەکانەوە، وەک کۆمپاسێک بۆ داهاتووی بزووتنەوەکە کاردەکات، میدیای باو لەم کارەدا ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت، وەک یادەوەری بەکۆمەڵی کۆمەڵگە کاردەکات و ڕاستی تۆمار دەکات و شێواندنەکان بێلایەن دەکات و شارەکان بەیەکەوە دەبەستێتەوە.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە ناڕەزایەتییەکانی ئێستای ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران تەنها ئابووری نین، ئەوان نوێنەرایەتی قۆناغێکی نوێ دەکەن لە بزووتنەوەیەکی قووڵدا کە ئاڵەنگاری شەرعیەتی ڕژێمی کردووە، هەروەها سەرکوتکردن نیشانەی هێز نییە بەڵکو نیشانەی ماندووبوونی سەروەرییە، ئەگەر کۆمەڵگەی ڕێکخراو کۆ نەکاتەوە و جێگرەوەیەکی بەکۆمەڵ دروست نەکات، دەسەڵات بە سادەیی لە کەمینەیەکەوە بۆ کەمینەیەکی دیکە دەگوازرێتەوە، وریایی و هۆشیاری خەڵک زۆر گرنگە، ناڕەزایەتییە یەکگرتوو و ئاسۆییەکان، سەربەخۆ لە سەرمایە و ڕێکخراوی دامەزراو، توانای ئەوەیان هەیە نەک تەنها کۆماری ئیسلامی بەڵکو تەواوی لۆژیکی بەرهەمهێنانەوەی دەسەڵات لە سەرەوە بۆ خوارەوە ئاڵەنگاری بکەن و ببنە خاڵی وەرچەرخان لە مێژوودا.