مەهدیا ڕۆستەمی

 

ثلاث باباجانی- لەم ساڵانەی دواییدا بەشێک لە بازاڕی تاکەکەسی وڵاتەکە بە شێوەی ئۆنلاین جووڵەی کردووە و تۆڕی کۆمەڵایەتی بووەتە سەکۆیەک بۆ هەزاران فرۆشیاری بچووک بۆ ئەوەی بژێوی ژیانیان دابین بکەن، بەڵام لە ٨ و ٩ی کانوونی دووەم، هاوکات لەگەڵ دەستپێکردنی ناڕەزایەتییە بەرفراوانەکان، ئینتەرنێت لە سەرانسەری بەشێکی زۆری وڵاتدا بە توندی پچڕاوە و سنووردار کراوە، دۆخێک کە زیاتر لە مانگێکە بەردەوامە، ئەوەی پێدەچێت تەنها سنووردارکردنی پەیوەندیکردن بێت، بەڵام بە شێوەیەکی کاریگەر سووڕی داهاتی بۆ ئەو خێزانانە ڕاگرتووە کە پشت بە فرۆشتنی ئۆنلاین دەبەستن.

 

لەم چوارچێوەیەدا، بازرگانییەکانی ماڵەوە و بازرگانی ئەلیکترۆنی کە زۆرجار لەلایەن ژنانەوە بەڕێوەدەبرێن، زۆرترین زیانیان بەرکەوتووە، ژنان بە تایبەتی لە ناوچە کوردنشینەکان و شارە نەریتییەکانی وەک ثلاث باباجانی کە هەلی کاری فەرمی سنووردارە، لەم ساڵانەی دواییدا بۆ بژێوی ژیانی خۆیان و خێزانەکانیان ڕوویان لە فرۆشگاکانی ئۆنلاین کردووە، هەمان ئەم ڕێگایە ئابوورییە ئێستا ڕووبەڕووی ناسەقامگیری و دابەزینێکی توند بووەتەوە.

 

"پچڕان و زیانەکانی ئینتەرنێت بۆ ئابووری دیجیتاڵی"

پچڕانی بەردەوامی ئینتەرنێت لە چەند هەفتەی ڕابردوودا نەک هەر بووەتە هۆی ئاستەنگ بۆ کارکردنی فرۆشگا ئۆنلاینەکان و بازرگانییەکانی ماڵەوە، بەڵکو کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر ئابووری وڵاتەکەش هەبووە. دابەزینی فرۆشتن و کەمبوونەوەی چالاکی بازرگانی و وەستانی ڕێڕەوی داهات بووەتە هۆی فشارە داراییە بەرفراوانەکان و زیانێکی زۆری بە بەشێکی بەرچاو لە بازاڕی دیجیتاڵی گەیاندووە.

 

سەرۆکی کۆمەڵەی بازرگانی مەجازی ڕایگەیاند، کە ئابووری دیجیتاڵی ڕۆژانە نزیکەی پێنج تریلیۆن تمەن زیان بەخۆیەوە دەبینێت بەهۆی پچڕانی ئینتەرنێتەوە، هەروەها لە ٨ی کانوونی دومەوە، چووینە ناو دۆخێکی بێ وێنە لە کەرتی ئینتەرنێت و پەیوەندییەکان، تەنانەت لەو ڕۆژانەی کە ماڵپەڕەکان کاریان دەکرد، بازرگانی ئەلیکترۆنی دابەزینی فرۆشی تا ٨٠٪ی بەخۆیەوە بینی و هێشتا نەیتوانیوە چاکببێتەوە.

 

دووپاتی کردەوە، بازرگانانی بچووک زۆرترین زیانیان بەرکەوتووە و بەشێکی ئەم قەیرانە جگە لە پچڕان، پەیوەستە بە بارودۆخی ئابووری و کۆمەڵایەتی وڵات و دابەزینی توانای کڕینی هاوڵاتیانەوە، ئەم ڕاستیە ئەوە نیشان دەدات کە تەنانەت پچڕانی تەکنیکی لە ژێرخانی پەیوەندییەکان دەتوانێت کاریگەرییەکی توندی لەسەر ئابووری دیجیتاڵی و بژێوی ماڵان هەبێت.

 

"قەیرانی بازرگانی ئەلیکترۆنی خراپتر دەبێت"

شەرارە، دانیشتووی شاری ثلاث باباجانی و خاوەنی ماڵپەڕێکی ئۆنلاین بۆ ماوەی چەند ساڵێکە، باس لە کاردانەوەکانی پچڕانی ئینتەرنێت و بەرزبوونەوەی هەڵاوسان دەکات و وتی: لەگەڵ پچڕانی ئینتەرنێت و بەرزبوونەوەی نرخەکان، فرۆشەکانم نزیکەی ٧٠٪ دابەزیوە، خەڵک لە هەلومەرجی ئێستادا کڕینی ناپێویست لە پێشینەی کارەکانیان دانەناوە، پێشتر کڕیاری ئاساییم هەبوو و پشتم بە خۆم بەستبوو، پێویستم بە هاوژینەکەم نەبوو بۆ خەرجییە تایبەتیەکان، بەڵام ئێستا تەنانەت لەگەڵ نزیکبوونەوەی جەژنی، هیچ چالاکییەکی کڕین نییە.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، پێشتر تەنانەت نەدەچوومە پۆستەخانە بۆ ئەوەی داواکارییەکی بچووک بنێرم، بەڵام ئێستا بەهۆی کەمبوونەوەی داواکارییەکان، دەبێت خۆم یەک پاکێج بنێرم بۆ ئەوەی متمانەی ئەو چەند کڕیارەی کە ماونەتەوە بپارێزم، هەروەها هەندێک لە کاڵاکانم بە قەرز لە فرۆشیارانی جوملە دەکڕدرێن، زۆر پێویستم بە پارەی کاش هەیە، بۆیە هەر داواکارییەک هەرچەندە بچووک بێت، بۆ من زۆر گرنگە.

 

ئاماژە بەوە دەکات، کە خاوبوونەوەی ئینتەرنێت بووەتە هۆی دابەزینی متمانەی کڕیاران، کاتێک پەیامێک سەبارەت بە نرخەکان دەنێرن و وەڵامدانەوەکە دوادەکەوێت بەهۆی لاوازی ئینتەرنێتەوە، پێیان وایە فرۆشگاکە جێی متمانە نییە، پێشتر بە خێرایی وەڵامم دەدایەوە، بەڵام ئێستا دۆخەکە تەواو جیاوازە.

 

"بەرزبوونەوەی تێچووی ئینتەرنێت... دوو هێندە فشار لەسەر کارەکانی ماڵەوە زیاد دەکات"

جگە لە پچڕانی بەردەوام، بەرزبوونەوەی تێچووی دەستگەیشتن بە ئینتەرنێت و ئامرازەکانی دەورەدان "بەرنامەکانی بەدەر لە قەدەغەکردن" فشارێکی دارایی زیاتری خستۆتە سەر فرۆشگا ئۆنلاینەکان.

 

سارا مەحمودی، بەڕێوەبەری فرۆشگایەکی ئۆنلاین بۆ جوانکاری وتی: زۆر کەس توانای کڕینی پاکێج و فلتەری ئینتەرنێتی پارەداریان نییە، لە ئەنجامدا هاتوچۆی ماڵپەڕەکە و ژمارەی کڕیاران کەمیکردووە، پاکێجی ئینتەرنێتیش گرانتر و بچووکتر بووەتەوە.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، بۆ پاراستن و گەشەپێدانی لاپەڕەی فرۆشگاکەم، دەبێت ڕۆژانە ناوەڕۆک بڵاوبکەمەوە و ڤیدیۆی فێرکاری دابنێم، ئەمەش ناچارم دەکات مانگانە چەندین پاکێجی ئینتەرنێت بکڕم، واتە بەشێک لە داهاتەکەم دەچێتە ئەم تێچوونانە.

 

ئەم پچڕانە بەردەوامانەی ئینتەرنێت ئەوە دەردەخەن کە پرسەکە چیتر تەنها کێشەیەکی تەکنیکی پەیوەندییەکان نییە، بەڵکو قەیرانێکە کە کاریگەری لەسەر پەیکەری ئابووری و کۆمەڵایەتی هەیە، بەشێکی بەرچاو لە بازاڕی بازرگانی بچووک ئێستا پشت بە پلاتفۆرمە دیجیتاڵییەکان دەبەستێت بۆ زۆرێک لە ژنان، بە تایبەت لەو ناوچانەی کە دەرفەتەکانیان سنووردارە، فرۆشتنی ئۆنلاین بووەتە تاکە ڕێگا بۆ داهاتێکی سەربەخۆ.

 

درێژەدان بەم پەککەوتنانە نەک هەر بە واتای دابەزینی کاتی فرۆشی دێت، بەڵکو هەڕەشە لە دەرچوونی وردە وردەی یاریزانە بچووکەکان لە بازاڕی دیجیتاڵی و زیادبوونی قەرزی کەسی و کەمبوونەوەی بەشداری ئابووری ژنان و قووڵبوونەوەی جیاوازییە ناوچەییەکان لە هەلی کاردا دەکات، جگە لەوەش، ناسەقامگیری ژێرخانی پەیوەندییەکان متمانەی وەبەرهێنەران و ئەکتەرە ئابوورییەکان بە توانای وەبەرهێنانی دیجیتاڵی تێکدەدات، کەرتێک کە لە ساڵانی ڕابردوودا وەک بزوێنەری گەشەی ئابووری بانگەشەی بۆ دەکرێت.

 

بە لەبەرچاوگرتنی ئەم هەلومەرجە، دەستەبەرکردنی سەقامگیری ئینتەرنێت و ڕێسایەکی ڕوون بۆ چالاکی دیجیتاڵی نەک تەنها دەبێتە مەرجێکی تەکنیکی، بەڵکو دەبێتە پێەیستیەکی ئابووری و کۆمەڵایەتی بۆ پاراستنی بژێوی خێزانەکان و بەرزکردنەوەی بەشداریی ژنان لە ئابووریدا.