ڕەجا خەیرات

 

مەغریب – حەنان مەزاری پێی وایە پەیوەندی نێوان دایکایەتی و شیعر قووڵ و تێکەڵاوبوونە، بەو پێیەی هەریەکەیان خۆراک و تەواوکەری ئەویترن لە داڕشتنی کەسایەتی دایک-شاعیر یان شاعیر-دایک، شیعر زمانێکی گەرم و خەیاڵی پێبەخشیوە بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ منداڵەکانی، هاوکات وەک پەناگەیەکی ڕۆحی بۆ ئازادکردنی فشارەکانی بەرپرسیارێتی ڕۆژانە و نوێکردنەوەی وزەی دەروونی.

 

ئاژانسەکەمان لەگەڵ شاعیری مەغریبی حەنان مەزاری کۆبووەوە و چاوپێکەوتنێکی لەگەڵدا ئەنجامدا سەبارەت بە پەیوەندییەکەی لەگەڵ شیعر و دایکایەتی و چەندین بابەتی دیکە.

 

بۆ دەستپێکردن، باسی ئەزموونی شیعریی خۆتمان بۆ بکە و چۆن بەشداری کردووە لە داڕشتنی کەسایەتیت؟

ئەزموونی شیعریی من گەشتێکی خۆدۆزینەوەیە پێش ئەوەی تەنها وشە نووسین بێت، شیعر بە قووڵی کەسایەتی منی لە قاڵب داوە، کەشی پارێزراوی بۆ دەربڕینی هەستەکانم، بۆ ڕەخساندووم و فێری ئارامی و بیرکردنەوە لە وردەکارییە سادەکانی ژیانی ڕۆژانەم کردووە.

 

هەروەها ئەزموونێکە کە من بە گەشتێکی خۆدۆزینەوەی دەزانم، شیعر توانایەکی زیاتری بۆ هاوسۆزی مرۆڤ و تێگەیشتن لە هەستی ئەوانی دیکە بە من بەخشیوە، گەڕان بەدوای وێنەسازیی قسەخۆشدا، ئارامی و بیرکردنەوە و وردبینی فێری کردم پێش ئەوەی بڕیار بکەم، گۆڕینی بارودۆخی ڕۆژانە بۆ دەقی داهێنەرانە، خۆڕاگری دەروونی منی بەهێزتر کردووە، ئەمەش وایکردووە کە ئاڵەنگاریەکان بگۆڕم بۆ وزەی ئەرێنی، هەروەها شیعر فێری وردبینی لە دەربڕین و سەبرگرتن بۆ پێگەیشتنی واتا کردووم.

 

ئەزمونی شیعری بۆ من هەمیشە ئاوێنەیەک بووە کە پێش ئەوەی ئەوانی تر بمبینن خۆم تێیدا دەبینم، کارەکتەری منی پاڵاوتە کردووە، وای لێکردووم ژنێکی بێ ترسبم لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستییەکان، چونکە شیعر خۆی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕۆژانەیە لەگەڵ خود، منی لەقاڵبداوەتەوە  بۆ ژنێک کە لە تاریکی ناترسێت، چونکە فێربووم لەناو هەموو تاریکییەکدا پەنجەرەیەک هەیە کە دەڕوانێتە گەردوونێکی ڕووناکی و درەوشاوەیی.

 

گومانی تێدا نییە کە پەیوەندی نێوان دایکایەتی و شیعر پەیوەندییەکی ئاڵۆز و بەیەکەوە گرێدراوە، وەک دایکێک چۆن سوودت لە شیعر وەرگرت و دایکایەتی چۆن خزمەتی بە شاعیری ناخت کرد؟

پەیوەندی نێوان دایکایەتی و شیعر قووڵ و تێکەڵە، هەریەکەیان خۆراک و تەواوکەری ئەویترن لە داڕشتنی کەسایەتی و دونیابینی من وەک شاعیر و هەم وەک دایک. شیعر زمانێکی گەرم و خەیاڵی پێبەخشیووم بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ منداڵەکانم، هەروەها پەناگەیەکی ڕۆحی بۆ ڕەخساندم کە فشارەکانی بەرپرسیارێتی ڕۆژانە ئازاد بکەم و وزەی دەروونیم نوێ بکەمەوە. ئەو پیرۆزگایەیە کە دڵنەوایی لە گێژاوی ناوەوەمدا وەردەگرم کاتێک لە ئەرکەکانی ڕۆژ بێزار دەبم.

 

ئەم ئەزموونە دووانەیە بێ گومان ئاسۆی مرۆیی منی فراوانتر کردووە. دایکایەتی شیعری زیندووی منە، کە ڕۆژانە بە خۆشەویستی و خەمخۆرییەوە پەروەردەی دەکەم، لە کاتێکدا شیعر منداڵەکەی دیکەمە، کە من مەیلی وشە و وردەکارییەکانیم هەیە بۆ ئەوەی گەشە بکات و ڕەنگدانەوەی جوانییەکانی بوون بێت. ئەو دووانە یەکدەگرنەوە و دەبنە ئەزموونێکی تەواو مرۆیی و داهێنەرانە. شیعر فێری کردووم کە دایکێکی ووردتر بم، دایکایەتی فێری کردووم شیعرێک بنووسم کە بەزەیی و ژیرتر بێت.

 

گواستنەوەی نێوان ئەم ڕۆڵانە لە ڕێگەی بەربەست یان دوورییەوە ڕوونادات، بەڵکو لە ڕێگەی یەکگرتنێکی خۆبەخۆوە ڕوودەدات، وەک ڕێکخستنی نۆتەکان لە یەک پێکهاتەدا. شیعر لە بنەماڵەکەم نادزێت؛ بەڵکو هەندێک جار لە سادەترین وردەکارییەکان لەدایک دەبێت کە لەگەڵیاندا هاوبەشە. بەرپرسیارێتی خێزانی بەهرەم ناخنکێنێت؛ بەڵکو پێگەیشتن و قووڵییەکی مرۆیی پێدەبەخشن کە لە نوقمبوون لە ئەبستراکتدا دەیپارێزێت، ڕێگە بە هەموو شتێک دەدات و ببێتە یەک ناسنامە کە خودی تەواوم لە قاڵب دەدات.

 

نووسینی داهێنەرانە کردەوەیەکی بەرەنگاربوونەوەیە بۆ ئەو ژنانەی کە تووشی پەراوێزخستن و دوورخستنەوە دەبن... ئایا شیعر بۆ تۆ کردەوەیەکی بەرخۆدان بووە؟

شیعر بۆ من بەرەنگارییەکی نەرم و بێدەنگ بووە لە بەرامبەر ئاڵۆزی و پەراوێزخستن و هەوڵدان بۆ بچووککردنەوەی ژنان بۆ یەک ڕۆڵی کۆنەپەرستانە، کاتێک دەنووسم دەنگم وەرئەگرمەوە، شەرعیەت و بوونی پێدەبەخشم، کاتێک ئەم دەنگە دەبیستم، پەنجەرەیەکی هیوا بۆ زۆرێک لە ژنان دەکەمەوە کە ڕەنگە لە ڕێگاکانیاندا لە من بچن، بەرخۆدان لە ڕێگەی شیعرەوە دەیسەلمێنێت کە ئەم کردارە هەمیشە هاوار نییە، بەڵکو دەتوانرێت لە بەیتێکدا بەرجەستە بکرێت کە لە ساتێکی گونجاودا قسە بکرێت بۆ ئەوەی کاریگەری قووڵی هەبێت، بەرخۆدانی ڕاستەقینەی من لە پێداگریمدایە لەسەر نووسین کاتێک داوای بێدەنگیم لێدەکرێت، هەروەها لە توانای سەرنجڕاکێشمدایە بۆ ڕێکخستنی قسەکانم بە وردی کاتێک ڕۆڵ و بەرپرسیارێتییە زۆرەکانی ڕۆژەکە پەرش و بڵاوم دەکەنەوە.

 

شیعر چەکی کۆتایی منە، چەکێک کە کەس بریندار ناکات، لەگەڵ ئەوەشدا خاوەنی هێزی کردنەوەی دەرگا داخراوەکانە بەڕووی ژنێکدا کە بارگرانی ئەرک و بەرپرسیارێتی لەسەرە، نووسینی داهێنەرانە دەبێتە کەشی تایبەتی من بۆ خۆدۆزینەوە و ڕزگاربوون لە کۆت و بەندەکانی پەراوێزخستن، لێرەدا وشەی نووسراو لە ئامرازێکی تەنها جوانکارییەوە دەگۆڕێت بۆ قەڵغانێکی هزری کە ناسنامەی مرۆیی ژنێک دەپارێزێت و بوونی خۆی لە کۆمەڵگەدا وەک بکەرێکی چالاک توانای گۆڕینی هەیە و جێپەنجەیەکی بێ کات بەجێدەهێڵێت.

 

هەندێک شیعر وەک پەناگەیەکی ئارام لە ئاڵۆزی ژیان دەبینن... ڕوانگەی ئێوە لەم بارەیەوە چییە؟

من بەڕاستی ئەمە دەبینم، بەڵام ئەمە بەو واتایە نییە کە شیعر دەربازبوونە لە ڕاستی، بەڵکو نیشتمانێکی جێگرەوەیە کە ئێمە کاتێک نیشتمانی یەکەم زۆر بچووک دەبێتەوە بۆمان دروستی دەکەین، لە شیعرەکەدا، ژیانێکی تر بە یاساکانی خۆمەوە دەژیم کە خۆم دەیکێشم: لەو شوێنەی کە وشەکە دادپەروەرە، وێنەکە ڕاستگۆیە و واتاکە نامرێت.

 

شیعر پەناگەیەکی پارێزراوی منە، لەوێ ڕۆحم چاک دەکەمەوە بۆ ئەوەی بەهێزتر بگەڕێمەوە بۆ ژیان، ماڵی منە، تەنها بە مۆڵەتی من دەنگە دەنگ دەچێتە ناوەوە، تێیدا، ئاڵۆزی جیهانم لابرد و ئارامیی خۆم لەبەر دەکەم، ژیانی هاوتەریبی منە، کە هەموو ئازارێک ناوی خۆی هەیە و هەموو خۆشییەک گۆرانی خۆی هەیە.

 

لە ڕاستیدا، زەحمەتە جیهانێک بەبێ شیعر خەیاڵ بکەیت، جیهانی بێ شیعر جیهانیکی بێ یادەوەری و بێ خەونە، خاکێکی بێ بەرهەمە وەک بیابانێکی بێ ئاو، ئاسمانێکی تاریکی بێ ئەستێرە، ئەگەر شیعر نەمێنێت، خودی بنچینەی بوونی مرۆڤایەتیمان لەناو دەچێت و توانای ناوهێنانی ئازار و ناونانی خۆشی لەدەست دەدەین، مرۆڤایەتی دەبووە بوونەوەرێکی بێ دەنگ، جوانییەکانی دەوروبەری دەبینی بەڵام نەیدەتوانی پێناسەی بکات یان کارلێک لەگەڵیدا بکات.

 

بێگومان مرۆڤایەتی لە ژیاندا دەمێنێتەوە، بەڵام بەبێ وشەی ئیلهامبەخش ژیانێکی ناتەواو و وشک دەژی، شیعر ئەو ئامرازە جادوییەیە کە ڕەنگێکی زیندوو بە وردەکارییەکانمان دەبەخشێت، یەکدەنگی خۆڵەمێشی دەشکێنێت و هەناسەدانی ژیان بۆ ڕۆژانە.