ڕابیعە خورەیس

 

جەزائیر ـ لە شاری وەهران، کە یەکێکە لە گەورەترین شاری جەزائیر و پایتەختی ڕۆژئاوای جەزائیرە، بلووزەی وهرانی دەردەکەوێت بەوەی زیاترە لە تەنها جلوبەرگێکی نەریتی؛ بەڵکو بەشێکی ڕەسەنی ناسنامەی ژنی جەزائیر و یادەوەری کولتوورییەتی.، ئەم جلوبەرگە لە وردەکارییەکانیدا میراسێکی شارستانی هەمەجۆری لەخۆ گرتووە کە کاریگەرییەکانی ئەمازیغی، عەرەبی، ئیسلامی و ئەندەلوسی تێدا تێکەڵ بووە، لەگەڵ مێژوویەکی درێژی بەرگری و خۆڕاگرین، بۆ ئەوەی بلووزە ببێتە ێاماژەتەک کە دابونەریتەکان دەپارێزێت و تایبەتمەندی هونەری و مێژوویی وەهران جەستە دەکات.

 

بۆ زانینی مێژووی ئەم جلوبەرگە و نهێنییەکانی دروستکردن و پەرەسەندنی، پەیامنێرمان چاوی کەوت بە نەجات مەزاغیشە، ڕاهێنەری نێودەوڵەتی لە چنین و بڕیندا، کە پێی وایە بلووزەی وهرانی تەنها پارچە قوماشێک نییە، بەڵکو دەربڕینێکی زیندووە بۆ سەربەرزی و ناسنامەی جەزائیر، کە مێژووی هاوچەرخی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٣٠، لە کاتێکدا ڕەگ و ریشەکەی، بەپێی گێڕانەوەکەی، دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی شانزەهەم، هەموو چنین و وردەکارییەک لەم جلوبەرگەدا لایەنێکی یادەوەری بەمەزات دەگوازێتەوە کە ژنانی پیشەوەر هەوڵ دەدەن بە زیندوویی بتهێڵنەوە.

 

ڕەگی مێژوویی فرەچەشن

بلووزەی وهرانی لە دیزاینەکەیدا شوێنەواری فرەیی شارستانی هەڵگرتووە کە ناوچەکە ناسیویەتی، لەگەڵ ئامادەبوونی ڕوونی کاریگەری ئەندەلوسی، نەجات مەزاغیشە وتی: کاتێک کار لەسەر چنینەی بلووزە دەکات هەست بەوە دەکات کە میراسی پیشەوەرە ئەندەلوسییەکان دەهێنێتەوە یادی کە لە شارەکانی ناوچەکەدا جێگیر بوون، ئەم جلوبەرگە بەدرێژایی کات بە چەندین گۆڕانکاریدا تێپەڕیوە.

 

ڕوونیکردەوە، کە بلووزە لە قۆناغە سەرەتاییەکانی نزیکتر بوو لە عەبای فراوان، پێش ئەوەی دیزاینەکانی گەشە بکەن بۆ ئەوەی لەگەڵ پێویستییەکانی سەردەمدا بگونجێن، لەگەڵ پاراستنی توخمە بنەڕەتییەکانی، لە سەرووی هەموشیانەوە چنین بە پەتە زێڕینەکان و نەخشەکان کە تایبەتمەندییەکی جیاواز دەبەخشن پێی.

 

بلووزەی وهرانی پەیوەندییەکی نزیکی بە شاری وەهرانەوە هەیە وەک ئاماژەی بۆ کرد، چونکە گەڕەکە کۆنەکان، لەوانە دەرب و کەمین، بەشدارییان کردووە لە دروستبوونی ئەم میراسە و گەشەسەندنی بەدرێژایی کات، سەبارەت بە ئێستادا، شاری نوێ وەک ناوەندێکی گرنگ بۆ پیشەسازی ئەم جلوبەرگە و ساغکردنەوەی دەردەکەوێت، کە تێیدا کارگەکانی چنین و دوکانەکانی قوماش بڵاوبوونەتەوە، تیایدا پیشەسازی نەریتی لەگەڵ دیزاینە هاوچەرخەکان یەکدەگرن.

 

لە کۆڵانە درێژبووەوەکان لە مەیدانی تاحاحە لە رێگەی شەقامی غوتی عەبدول قادر تاوەکو شەقامی مزوور محەمەد، کارگەکانی چنین و دوکانە تایبەتمەندەکانی قوماش و چنین لە تەنیشت یەکترەوە دەبن، ئەم کارگانە دەگۆڕێن بۆ ناوچەیەک کە وردەکارییەکانی پیشەکە دەپارێزێت، لەو کاتەی ژنە خەیاتەکان کار دەکەن بۆ گواستنەوەی شارەزایی نەوەکانی پێشوو بۆ دیزاینەرە گەنجەکان، لە هەمان کاتدا ئامڕازی هاوچەرخ و تەکنیکە نەریتییەکان بەکار دەهێنن.

 

بەم شێوەیە ئەم دوکانانە تەنها سنووردار نین بە فرۆشتنی قوماش و جلوبەرگ، بەڵکو مەیدانێکی ژیان بۆ بەردەوامی میراس پێکدەهێنن، بە جۆرێک کە هەموو دیزاینێک کاتژمێرەکان لە کارکردنی دەستی و چنینەوەی ورد دەگێڕێتەوە، لە کاتێکدا شارەزایی داپیرەکان لەگەڵ داهێنانی نەوەی نوێدا بەردەوام دەبێت.

 

بلووزەی وهرانی چۆن دروست دەکرێت؟

لەناو کارگەکانی چنیندا، پرۆسەی دروستکردنی بلووزە لە هەڵبژاردنی قوماش و دیزاینکردنی پارچەکان و دیاریکردنی نەخش و چنینە گونجاوەکانەوە دەست پێدەکات، نەجات مەزاغیشە ڕوونکردەوە، کە بلووزە درێژ دیزاین دەکرێت تاوەکو پێیەکان، لەگەڵ بەشێکی خوارەوەی خڕ، لە کاتێکدا جۆری قوماشەکە بەپێی بۆنە و ئاستی کۆمەڵایەتی جیاواز دەبێت، بە جۆرێک کە دەکرێت ئاوریشمی چنراو یان لۆکە یان کەتان یان دانتێل بەکاربهێنرێت.

 

سەبارەت بە نەخشی سنگی، وەک وتی: ئەوا دەکرێت بە شێوەی چوارگۆچکە بێت یان لەسەر شێوەی پیتی ڤی، بە چنین یان ڕازاندنەوە دەڕازێنرێتەوە، لە کاتێکدا قۆڵەکان لەڕووی درێژی و دیزاینەوە جیاواز دەبن، هەروەها بلووزە لە ناوچەی سینگدا توند دەکرێت، زۆر جار بە پشتێنێک تەواو دەکرێت کە شێوە نەریتییە جیاوازەکەی پێدەبەخشێت.

 

ئاماژەی بەوە کرد، کە جلوبەرگی ورهرانی بە شێوازێکی گشتی لە سێ یان چوار پارچەی بنەڕەتی پێکدەهات، کە بریتیین لە بلووزە و جەڵتیتە، کە جلوبەرگی ناوەوەیە، لەگەڵ شڕواڵی عەرەب کە لە ناوخۆدا بە شڕواڵی لای تێستیفەی ژنان ناسراوە، پانی ئەمەی دوایی نزیکەی مەترێک و نیوە،بدەکرێت لە قوماشی ئاوریشمی وەکو سەتان یان کرێپ دروست بکرێت. لەنێوان پەتی زێڕین و چنینەوەی دەستیدا، بلووزەی ورهرانی گەشتەکەی بەناو نەوەکاندا درێژە پێدەدات، پارێزگاری لە ئامادەبوونی خۆی دەکات وەک پارچەیەک لە کەلەپووری جەزائیر، لە هەمان کاتدا خۆی لەگەڵ چێژی هاوچەرخدا دەگونجێنێت بە بێ ئەوەی سیما مێژووییەکانی لەدەست بدات.

 

پەیوەندی کۆمەڵایەتی و ناونانی کەلەپووری

ناوەکانی بلووزەی ورهرانی و شێوازەکانی بەپێی وردەکارییەکانی چنین و نەخشەکانی فرەچەشن دەبن، بە جۆرێک کە هەموو شێوازێک لەوانە چیرۆکێکی تایبەت هەڵگرتووە و لایەنێکی ناسنامەی کولتووری ژنانی جەزائیر ڕەنگدانەوە دەداتەوە، نەجات مەزاغیشە وتی: بلووزەی "کرسی" یەکێک بوو لەو شێوازانەی کە زۆرترین بڵاوبوونەوەی هەبوو لای بووکی جەزائیر، لەگەڵ بلووزەی "زعيم" کە لە ئێستادا بە بلووزەی "ساری" ڕازاوە ناسراوە، کە پێگەیەکی دیاری لە نەریتەکانی چنیندا لە بوهران داگیر کرد، هێشتا پارێزگاری لە ئامادەبوونی خۆی دەکات لە دیمەنی جلوبەرگە نەریتییەکانی جەزائیردا.

 

سەبارەت بە ناونانی "بلووزە زعيم"، ئەوا دەگەڕێتەوە، بەپێی نەجات مەزاغیشە، بۆ چڕی چنین و نەخشەکانی کە دەیرازێننەوە، کە بە ”تعميرات" ناسراوە، چەندین جۆری بەردی ڕازاندنەوەی بەنرخ تیایدا بەکاردەهرێن، وەک "المور" و کریستاڵ و ئەوانی تر، کە دیمەنێکی شکۆدار و جوان دەبەخشن پێی، ژنانی جەزائیر ئەم جلوبەرگانەی بە شێوازێکی هەڕەمەکی ناپۆشی، بەڵکو هەموو جۆرێکیان بە قۆناغێکی تەمەن یان بۆنەیەکی کۆمەڵایەتی دیاریکراوەوە بەستراونەتەوە، بۆیە ڕەنگەکان و نەخشەکان و بەردەکان بە وردی دێنە هەڵبژاردن بۆ ئەوەی لەگەڵ ڕوورەسمەکانی خۆشی و نیشانەکانی ئاهەنگگێڕان بگونجێن، یان بۆ ئەوەی شکۆ لە بۆنە خەمناکەکاندا ڕەنگ بدەنەوە، بە جۆرێک کە جلوبەرگی نەریتی بکاتە بەشێک لە سیستەمێکی کۆمەڵایەتی و کولتووری تەواو.

 

لە دیارترین شێوازەکانی بلووزەی ورهرانی بلووزەی "کرسی" و بلووزەی "کبارات"ە کە تەرخان کرابوون بۆ ژنانی بەتەمەن، وەکو دایک و داپیرەکان و خانەنشینانی خێزان، لەگەڵ بلووزەی "وقر" کە لە بۆنەکانی پرسە و ماوەکانی ماتەمینیدا دەپۆشرێت، بە شێوازێکی گشتی بە قوماش بە ڕەنگی تاریک و قورس جیادەکرێتەوە، وەک قاوەیی و خۆڵەمێشی و ڕەش.

 

لە چوارچێوەی بەرزنرخاندنی ئەم میراسە کولتوورییەدا، جەزائیر داواکارییەکی لای ڕێکخراوی یونسکۆ پێشکەش کردووە بۆ تۆمارکردنەوەی "بلووزە وهرانیە" بە جۆرە جیاوازەکانییەوە لەناو کەلەپووری کولتووری جەزائیردا، ئەم هەوڵە گرنگی ئەم جلوبەرگە لە یادەوەری بەمەزاتی جەزائیردەکاندا دەردەخات، بەوەی زیاترە لە تەنها جلوبەرگێکی نەریتی. بەڵکو تۆمارێکی زیندوە بۆ دابونەریت و ڕوورەسمەکان کە دایک و داپیرەکان بەدرێژایی نەوەکان دەیگوازنەوە، بە نەخشە و ڕەنگ و پەتە زێڕینەکانیەوە، "بلووزە وهرانیە" بەردەوامە لە ئامادەبوونی وەک ئاماژەیەک بۆ شۆخوشەنگی و ناسنامە و دەوڵەمەندی کەلەپووری جەزائیر.