Şehla Mihemedî

Navenda Nûçeyan – Di 28’ê Sibatê de Amerîka û Îsraîlê êrişekê hevbeş li ser Îranê dan dest pê kirin. Di nava ev şerê Îranê de rewşa girtîgehan gelek aloze, jiyan û ewlehiya girtiyan jî di nava xeteriyê de ne. Bi taybetî jî piştê êrişa li ser girtîgeha Evîn ya li Tehranê û veguhestina girtiyên li Îsfehanê yên cihên ne diyar fikarên li ser jiyana girtiyan hîn zêdetir dike.

Di vî warî de, me bi Mersedeh Ghaedi, girtiyeke siyasî ya berê û yek ji malbatên Khavaran, hevpeyvînek li darxist.

* Ji bo rewşa girtiyan hûn çidibêjin?

Rewşa girtiyan pir xemgîn û krîtîk e. Destûr nayê dayîn ku ew derkevin hewşê û ji bo wan tu stargeh an cîhek ewle nehatiye peyda kirin. Agahiyên heyî dibêje pênc teqîn ji Zindana Evînê hatine bihîstin û tê gotin ku beşa îdarî hatiye hedefgirtin. Di heman demê de, dema ku girtiyan xwestin ku ji beşan derkevin, rastî tundiyê hatin û peywendiya wan bi cîhana derve re bi tevahî hate qutkirin. Tê gotin ku hêzên girêdayî Sipaha Pasdarên Şoreşa Îslamî girtîgehê dorpêç kirine û ava girtîgehê jî hatiye qutkirin.

Jina Mistefa Mihemed Hesen, girtiyek xwendekar, ragihand ku beşa 209, ku hucreyên yekkesî dihewîne, hatiye valakirin û hemu girtî ji bo cihekî nenas hatine veguhestin û hîn jî tu agahî li ser cihê wan tune ye. Her wiha hatiye teqez kirin ku girtiyên bi sûcên darayî û siyasî li beşa 7-an têne girtin û hêzên IRGC li wir bi cih bûne.

Wekî girtiyek berê, ez di dema şerê Îran-Iraqê de di girtîgehê de bûm. Dema ku siren lê da, deriyên girtîgehê girtî bûn û rayedar bi saetan ji avahiyê derdiketin; li gor ezmûnên ku min jiya ye girtî veguhestinê cihên ne diyar.  

Xwişka Elî Esedullahî jî peyamek şand ku diviyabû roja Şemiyê biçin girtîgehê da ku kefaletê bistînin, lê ji ber şert û mercên şer ew nekarîn û niha ew jî tu agahî ji birayê xwe nagre.

Her wiha rapor hene ku girtî ji Girtîgeha Dastgerd a li Îsfahanê ji bo cihekî nenas hatine veguhestin. Her wiha rapor hene ku li ser beşek ji Girtîgeha Evînê êrîşek hatiye kirin û avahiya Dadgeha Şoreşa Îslamî hatiye hedefgirtin, avahiyek ku malbat ji bo rewşa zarokên xwe çûbûn wir. Heta niha, derbarê rewşa wan de tu agahiyên rast tune ne.

Tê gotin ku hin girtî bi kêmbûna xwarinê û krîzên bijîşkî re rû bi rû ne. Di vê navberê de, mijara kefaletê ji bo girtiyên asayî - ne tenê girtiyên siyasî - jî hîn çareser nebûye.

Tevî van hemû fikaran, malbat û çalakvanên mafên girtiyan teqez li ser daxwazekê dikin: berdana hemû girtiyan û misogerkirina ewlehî û tenduristiya wan di van şert û mercên krîtîk de.

Kampanyaya "Sêşemê Na ji Darvekirinan re" teqez kiriye ku di şert û mercên wiha krîtîk de, jiyana girtiyan ji her demê bêtir di xetereyê de ye.

Di heman demê de, Wezîrê Karên Derve yê Komara Îslamî ya Îranê, Ebas Eraqçî, daxuyaniyek da û ragihand ku ew ê bi kesên ku ew wekî "kirêgirên navxweyî" û "leşkerên Îsraîlî" bi nav dike re mijûl bibe.

*Bi van helwestên fermî û rewşa ewlehiyê ya heyî re nirxandina we ya li ser çarenûsa girtiyan çi ye?

Berî şer, Ebas Eraqçî ragihandibû ku di rewşa êrîşekê de, hemî girtî dê bi xetera darvekirinê re rû bi rû bimînin. Niha li welêt zêdetirî 50,000 girtî hene û piştî bûyerên 8 û 9ê Çile, hin ji wan hîn nekarîne bi malbatên xwe re têkilî daynin. Hin ji wan çend kesên ku hatine berdan dibêjin ku ew nizanin di vê demê de li ku derê hatine girtin. Her wiha, ji Wezareta Îstîxbaratê ya Komara Îslamî ya Îranê peyamên nivîskî hatine wergirtin ku hişyarî didin dibêjin kesên ku li kolanan were dîtin dê bi cezayê mirinê re rû bi rû bimîne.

Wisa xuya dike ku rejîm dixwaze ji krîza heyî sûd werbigire; ezmûna 1988’an jî nîşan daye ku di rewşên weha de, tevgerên tundûtûj û tepeserkirina berfireh zêde dibin.

Rejîm rewatiya xwe winda kiriye û tomarên wê yên giran di komkujiyan û pirsgirêkên navokî de hene, di heman demê de mirov hîn jî têne qurbanîkirin û hejmarek ji girtiyan ji bo navendên ragirtina leşkerî hatine veguhestin. Fikar heye ku di bûyera êrîşekê de, mirina girtiyan wekî "qurbaniyên şer" werin ragihandin.

Gardiyanên zindanê û komên grevê bi awayekî rêxistinkirî çalakî kirine û armanca wan, li gorî çavkaniyên cûrbecûr, gef û zirardayîna girtiyan e. Wekî girtiyek berê, ez ji bo hezkiriyên xwe û hevwelatiyên xwe ditirsim; niha, piştî êrîşa li ser Îsfahanê, hejmarek ji girtiyan hatine veguhestin û cihê wan nayê zanîn.

Rejîm hewil dide ku zextê li hin kom û partiyan bike. Bi tawanbarkirina wan bi hevkariya Îsraîlê re, cudaxwaziyê û gefxwarina ewlehiya neteweyî. Di vê navberê de, kesên wekî Warîşeh Muradî, Paxşan Ezîzî, Şerîfe Muhammadî û hejmarek ji girtiyên din di xetereya darvekirinê de ne.

*Di ev pêvajoya pevçûnên tund û nebûna şefafiyetê de wê dadweriyek biçi awayî çêbibe? Hûn ji bo van polîtîkayan û rewşa van girtiyan çi ye?

Rejîm hewl dide bingehê ava bike û di medyayê de ragihandiye ku ew dixwaze herêmên Kurdistanê tepeser bike. Di vî warî de, cezayên darvekirinê yên girtiyên wekî Paxşan Ezîzî, Warîşe Muradî, Şerîfe Muhammadî û girtiyên din careke din hatine piştrast kirin û darvekirina wan bi hêsanî mimkun e.

Ezmûna şerê 12 rojan nîşan da ku heta ew kesên ku ti têkiliya wan bi xwepêşandanan re tunebû jî hatine darve kirin. Her bertek an çalakiyek herî piçûk a girtiyan dikare bibe sedema darvekirinê bi tohmeta "bêserûberiyê"; doza darvekirinê ya 1988’an mînakek eşkere ya polîtîkayeke wiha ya tepeserkirinê ye.

Em ji her kesî dixwazin ku her agahî an tevgerek ji girtîgehan ji me re ragihîne.