Navenda Nûçeyan – Li herêmên cuda yên Sîstan û Belûcistanê bi hezaran welatî bi krîzeke mirovî ya kûrtir re rû bi rû ye. Li herêma ku germahî bilind dibe, welatî dibêjin ku pirsgirêk êdî ne astengiyeke demkî ye, her wiha bûye beşek ji jiyana rojane.

Niştecihên taxa Pîrbaxş a li Zahedanê û bajarê Mihemedî yê li parêzgeha Saravan, dibêjin ku ew ji ber kêmbûna avê ya ku bi hefteyan an jî bi mehan dom dike, bêxemiya rayedaran û lêçûnên zêde yên avê, pirsgirêkên cidî dijîn. Li gorî welatiyan, ev rewş rasterast bandorê li tenduristî, şert û mercên jiyanê û rûmeta mirovan dike.

Ev du meh in bê av in

Li gorî niştecihan, zêdetirî 150’yî xaniyên li taxa Pîrbaxş a Zahedanê, ev ji du mehan zêdetir e ku bê ava boriyan in. Tê îdîakirin ku Desteya Av û Kanalîzasyonê vaneya sereke girtiye û herikîna avê ya herêmê bi tevahî rawestandiye. Niştecih dibêjin ku ew neçar in ku bişev biçin taxên din an jî avê bi konteyneran bibin malê da ku pêdiviyên xwe yên vexwarin û malê bicîh bînin. Malbatên ku bê derfetên hilgirtina avê ne, bi pirsgirêkên cidî yên paqijiyê û debara jiyanê re rû bi rû ne. Niştecihek rewşa xwe wiha vegot: “Di vê germahiya zêde de, em nikarin klîmayê bikar bînin an jî jiyanek normal bijîn. Av ji du mehan ve bi tevahî qut bûye. Her cara ku em serî li Desteya Av û Kanalîzasyonê didin, em bersivek zelal nagirin.”

Bi saetan li avê digerin

Wêneyên ku li herêmê hatine weşandin, nîşan didin ku kamyonên tijî konteynerên avê, avê dighînin niştecihan. Welatî dibêjin ku ev bûye dîmenek gelemperî û gelek malbat neçar in ku bi saetan li avê bigerin. Çalakvanên herêmî dibêjin ku li hin deveran, "bazarek avê ya nefermî" bi bandor ava bûye, ku ava vexwarinê kiriye kelûpelek biha û xwe gihandina wê gelek zehmet e.

Xetera nexweşiyên ji ber ava qirêj

Li bajarê Mihemediyê jî rewşek wiha diqewime, niştecih dibêjin ku li gelek deveran zêdetirî mehekê ye ku dabînkirina avê hatiye qutkirin, ji ber vê yekê ew neçar in ku xwe bispêrin tankerên avê yên taybet. Niştecihek dibêje: “Ev mehek e av tuneye. Em neçar in ku ji bo tankerek avê bi qasî du milyon tumen bidin. Mirov nizanin ka ew ê di vê germê de çawa bijîn.”

Welatî destnîşan dikin ku gelek malbat nikarin vê lêçûnê bidin û ji ber vê yekê vexwarina xwe ya avê kêm kirine an jî serî li çavkaniyên ne tendurist dane. Ev rewş xetera nexweşiyên ku ji ber ava qirêj çêdibin zêde dike.

Binesaziya nebaş

Krîza avê li Sîstan û Belûcistanê ji ber binesaziya nebaş a salane, torên belavkirinê yên kevin, hişkesaliyê û nebûna rêveberiya domdar a avê ye. Çalakvanên herêmî dibêjin ku kêmbûna avê ya demdirêj li herêmê bûye pirsgirêkek kronîk. Riayedar pirî caran derbarê sedemên pirsgirêkê an jî demek ji bo çareseriyan de ravekirinên giştî nadin.

Di salên dawî de, gelek rapor li seranserê parêzgehê hatine weşandin ku kêmasiya ava vexwarinê, bikaranîna ava ne ewle, hewcedariya hilgirtina avê di konteyneran de û lêçûna bilind a kirîna avê bi hûrgulî vedibêjin. Li gorî niştecihan, gihîştina ava vexwarinê ku li gelek deverên welêt wekî xizmetek giştî ya bingehîn tê hesibandin, ji bo bi hezaran kesan li Sîstan û Belûcistanê têkoşîna rojane ya ji bo jiyanê dimîne.

Niştecih tekez dikin ku kêmbûna avê ya berdewam, digel germahiya zêde, xetereyek cidî çêdike, nemaze ji bo zarok, kal û pîr û kesên bi nexweşiyên kronîk. Gelek malbat ji ber nebûna ava têr ji bo vexwarin, paqijkirin û sarkirina malên xwe, di şert û mercên pir dijwar de dijîn.