BÊRÎVAN ZÎLAN

Navenda Nûçeyan – Em di serdemek wisa de ne ku di sîstema cîhanê û li eniya gelan de lêgerîneke cidî tê jiyîn. Şerê Cîhanê yê Sêyemîn bi tevahî leza xwe didomîne. Navenda vî şerî, Rojhilata Navîn e. Li gel vî şerî, nêzîkatiyên li ser bêaramkirina herêmê berdewam dikin. Kurdan, hêza ku di Rojhilata Navîn de bibin kirde bi dest xistine. Ji ber vê yekê, di ser Kurdan re stratejî dikin dewrê. Stratejî bi rêya Kurdan têne bicîhanîn.

Sê stratejiyên ku navenda wan Kurd in

Di nava Rojhilata Navîn de sê stratejiyên ku navenda wan Kurd in, di nava têkoşînê de ne. Ya yekem înkara sedsalek e ku baş tê zanîn. Her çend hebûna Kurdan bi awayekî fiîlî tê qebûlkirin jî, di naskirina fermî de hîn jî dudilî heye. Ya duyem dewleta neteweyî ye ji bo neteweperestên destpêkê. Piştgiriyek xurt a vê meylê heye ji derve. Ya sêyem stratejiya civaka demokratîk-netewe ye. Heta ku biryarên bilez û guncaw derbarê pêvajoyê de neyên girtin, mekanîzmaya darbeyê dê her tim di meriyetê de be. Di vê gavê de, divê hikûmeta AKP’ê biryarek bide. Gelo ew ê li kêleka demokratîkbûna heyî û çareseriya pirsgirêka Kurd be, an jî dê polîtîkayên xwe yên derengxistin û paqijkirinê bidomîne, welêt ber bi kaosê ve bibe?

Konjonktura heyî ya ji bo Rojhilata Navîn pêvajoyek e ku her tim diguhere

Di şerê hegemonîk ê ku hêzên navneteweyî li ser Rojhilata Navîn dimeşînin de, ji aliyekî ve êrîşên hovane yên kapîtalîst bi pêşengiya DYA û Îsraîlê hene. Ji aliyê din ve, meylên parastina statuya heyî hene, bi pêşengiya Keyaniya Yekbûyî û piştgiriya Tirkiyeyê, ku yek ji dewletên herêmî ye. Ji bilî vana, pêşveçûna bêdeng a Çînê jî heye. Me pevçûna berbiçav a van meylên dawî, di êrîşên li dijî Îranê de dît. Her çend di şerê li dijî Îranê de tu kes bi ser neketibe jî, her du alîyan hewl dan ku ji encamê tiştekî bi dest bixin. Lê yên ku herî zêde winda kirin, dîsa gel bûn. Polîtîkayên darvekirin û girtinê yên li welêt hatine sepandin, koçberî û komkujiyên ji ber êrîşan çêbûn, zextek cidî li ser gel çêkirin. Herêm, di bin êrîşên van hêzên hegemonîk de, nikare çareseriyên xwe biafirîne. Bi rastî, monarşiya ku ji bo herêmê guncaw tê dîtin, ji hêla nûnerê wê Tom Barrack ve bi eşkereyî hatiye ragihandin. Hewldanên ji bo sêwirandina vê pergalê berdewam dikin û bi plansaziya stratejîk a demdirêj rê li ber wê vedikin. Konjonktura heyî ya ji bo Rojhilata Navîn pêvajoyek e ku her tim diguhere. Wekî ku Rêber Apo di hevdîtina xwe ya dawî de destnîşan kir, hevkêşeya herêmî ku dewletên herêmî yên wekî Îran û Îsraîl hişktir dibin, neteweperestî tê gurkirin û pevçûnên nav-etnîkî têne hedefgirtin, hîn jî bi îhtîmalan tijî ye. Di pêvajoyeke wiha ya ku hêja ji nû ve dîzayn kirin berdewam dike, nayê hêvîkirin ku rewşa Tirkiyeyê wekî xwe bimîne. Rêya derketina Tirkiyeyê ji vê rewşa heyî, di paradîgmaya komara demokratîk de ye.

Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk û encamên wê

Pêvajoya 'Civaka Aştî û Demokratîk' a ku ji hêla Rêber Apo ve hatî pêşxistin, di rewşek wisa de ye ku ji bo herêmê rêyek çareseriyê biafirîne. Ev pêvajoya pêşkeftî ne tenê guhertinek di stratejiya têkoşîna azadiya Kurdistanê de temsîl dike. Di heman demê de çareseriyên stratejîk ji bo pirsgirêkên herêmê pêş dixe. Faktora bingehîn a serkeftina pêvajoya ku ji hêla Rêber Apo ve hatî destpêkirin, mîsogerkirina azadiya wî ya fîzîkî ye. Mercên birêvebirina pêvajoyê, şekildana perspektîfa wê û li gorî wê formulekirina gavên siyasî, ne tenê bi derbaskirina nebûna ragihandinê, lê bi azadiya fîzîkî jî dikarin werin bidestxistin. Ji ber vê yekê, Komara Tirkiyeyê, dema dît ku pêşveçûyîna pêvajoyê dê sûdê nede wê û wê dora wî were, nêzîkî salek û nîv berê bi Rêber Apo re dest bi danûstandinan kir. Bahçelî yê ku pêvajo da destpêkirin, hîn wê demê jî got, “Bila Rêber Apo were û li parlementoyê biaxive.” Her çend axaftina li parlementoyê tê wê wateyê ku azadiya fîzîkî jî bi xwe re bîne lê, wan di tevahiya pêvajoyê de ji daxuyaniyên xwe paşve gav avêtine. Bi qaşo “mala duyemîn” a ku li Îmraliyê amade kiribûn û bi daxuyaniyên xwe yên dawî, wan îşaret bi wê yekê kirine ku ew ê şert û mercên esaretê ji bo Rêber Apo bidomînin. Heta mafê hêviyê jî, ku divê li gorî prosedurên yasayî yên navneteweyî were bicîhanîn, bû mijara danûstandinê. Di vî warî de, hemû dewletên navneteweyî bi zanebûn qanûnên xwe binpê kirin. Bi gelemperî, divê AKBK (Komeleya Maf û Azadiyên Demokratîk) di civîna xwe ya Hezîranê de mafê hêviyê di rojeva xwe de bigirta, lê di çapemeniyê de hatiye ragihandin ku mafê hêviyê di civîna bê de di rojevê de nîne. Wekî din, di vê heyamê de tecrîda li ser Rêbertiyê zêde bûye, divê destûr bê dayîn ku parêzer û malbat bi rêkûpêk serdanan bikin û civînên şandeya Îmraliyê ya Partiya DEM niha di bin însafa rayedarên Tirkiyeyê de ne. Hema bêje piştî du mehan şandeyê hevdîtin pêk anî. Ev hemû nîşan didin ku pêvajo bi rêkûpêk nameşe. Pêwîst e ku helwesteke zelaltir li hember daxuyaniyên heyî  yên ku Serokatiyê bi pênaseyên siyasî yên teng ve sînordar dikin, bi awayekî periyodîk analîz dikin û wê wekî îradeya siyasî ya gelê Kurd nabînin, were girtin. Di vê nuqteyê de, divê daxuyaniya dawî ya Bahçelî ku di heft xalan de hatiye îfadekirin, jî di vê çarçovê de were nirxandin. Bi taybetî, daxuyaniyên wî yên derbarê berdewamiya girtina Rêber û sînordarkirina hevrêziya siyasî tenê bi tasfiyekirina rêxistinê re nîşaneyên wê yekê ne ku pêvajo bi ciddî nayê girtin. Heya ku şert û  mercên Rêber Apo yê azad bikaribe bijî û bi xebite neyê avakirin, her nêzîkatî û gotinên werin kirin helwestên paşde birina pêvajoyê ne.

Heta ku biryarên bilez û di cîh de neyên girtin, mekanîzmaya darbeyê dê di meriyetê de be

Her çend derxistina qanûnên azadiyê û vekirina rê ji bo endamên tevgera azadiyê ji bo beşdarbûna di siyaseta demokratîk de di pêvajoya aştî û civaka demokratîk de pêwîst be jî, biryara betalkirina mutleq a li dijî CHP’ê, deriyên kanalên siyasî yên demokratîk girtiye. Ev kiryar nîşan dide ku mekanîzmaya darbeyê bi rêya Gladio dixebite. Mesele ne tenê têkoşîna navxweyî ya di nav partiyekê de ye, şekildana siyaseta Tirkiyeyê ji aliyê hêza serdest ve ye jî. Ev hewldanek ji aliyê hikûmetê ve teşekirina muxalefetê û binpêkirina demokrasiyê ye. Ji ber vê yekê, hesasiyeta pêvajoyê careke din derket holê. Heta ku biryarên bilez û guncaw derbarê pêvajoyê de neyên girtin, mekanîzmaya darbeyê dê her tim di meriyetê de be. Hewldanên ji bo sabotekirina pêvajoyê dê ji hêla dewleta ji derveyê norm ve werin kirin. Di vê xalê de, divê hikûmeta AKP’ê biryarekê bide. Gelo ew ê pêvajoya demokratîkbûnê ya heyî û çareserkirina pirsgirêka Kurd qebûl bike, an jî dê taktîkên xwe yên derengxistin û paqijkirinê bidomîne û welêt bixe nav kaosê? Her ku em bêtir behsa pêvajoyeke çareseriya demokratîk dikin, em bêtir pratîkên dij-demokratîk dibînin. Sazî di şevekê de tên girtin û destwerdan li partiyên siyasî tê kirin. AKP ji bo ku desthilatdariya xwe xurt bike, hemû partiyên ku şansê wan heye bibin desthilat, ji holê radike. Girîng e ku li hember van pratîkan bi derbasbûna ji zihniyeta bendewariyê û xurtkirina rexneyên avaker û pêwîstiya bilindkirina dengek heye. Bi lezgînî pêdivî pê heye ku qanûnên ku dê pêşveçûna demokratîkbûnê hêsan bikin were derxistin.

Li Suriyeyê pêvajoya Entegrasyonê

Pêvajoya ku di çarçoveya nîqaşên entegrasyonê yên li Rojava de pêk tê, bi pêvajo û rêbaza ku ji hêla Rêbertiyê ve hatiye pêşxistin re hevdem bipêş dikeve. Dema ku danûstandinên bi rêberiyê re qut dibin û taktîkên derengxistinê tên bikaranîn, pêvajoya Rojava jî dighîje rewşek bêçare. Wisa xuya dike ku rêveberiya demkî ku rewatiya wê ji hêla hemû gel û baweriyan ve nayê qebûlkirin, pêvajoya entegrasyona demokratîk wekî teslîmbûnê dibîne. Me ev yek li Rojavayê Kurdistanê di pêvajoya hilbijartina nûneran de, di nêzîkatiya li hember YPJê de, di êrîşên li ser statuya zimanê Kurdî de û di hewldanên jiholêrakirina dibistan û pergala perwerdehiyê de dît. Ew pratîka wan a tayînkirina endamên Meclîsa Gel bi rêya hilbijartinek sexte, li gorî îdeolojiya wan, xuya dike ku hîn bêtir nakokî çêbike. Lê belê, entegrasyona demokratîk bi rêya hilbijartina azad pêk tê. Ew li ser bingeha dilxwaziyê ye. Ew pêvajoyek e ku gel bi lêkolîna sosyolojiya dîrokî û rewşa heyî biryar dide ka kîjan hevpeymanî ji bo wan guncaw e. Hewldanek heye ku di derbarê entegrasyona demokratîk de tevliheviyek têgihîştî were afirandin. Di rastiyê de, ji bo kesên ku bi paradîgma, felsefe û xeta îdeolojîk û siyasî ya modernîteya demokratîk dizanin, her tişt eşkere ye. Bi gelemperî, entegrasyon di çarçoveya mafên takekesî de tê fêmkirin. Lê belê, entegrasyona demokratîk li ser bingeha neteweya demokratîk e. Ji ber vê yekê, ew beşdarbûna li ser bingeha mafên kolektîf, ne li ser bingeha mafên takekesî ye. Bi tevahî, ew li ser qebûlkirina rewşa heyî ya gel e. Pergala heyî xetera herî mezin diafirîne, nemaze ji bo jinan. Parastina Rojava ku wekî şoreşa jinan îlhama tevahiya cîhanê daye û piştgiriya ji bo hêza parastina jinan YPJ’ê, ji bo me girîng e.

Divê di bin pêşengiya têkoşîna azadiya jinan de beşdariyek çalaktir bê nîşandan

Tevgera azadiya jinan di vê pêvajoyê de roleke pêşeng girtiye ser xwe. Li dijî her cûre êrîşên li dijî jinan û li dijî nêzîkatiyên serdest ên mêran ku dixwazin jinan bêparastin bihêlin, têkoşîneke cidî heye. Sîstema ku bi rêya dafikên derewîn ên azadiyê îdia dike ku qadên jiyanê pêşkêşî jinan bike, her roj bi êrîşên aborî, siyasî û fîzîkî jinan dike qurban. Polîtîkayên qirkirina jinan bênavber berdewam dikin. Tacîz, tecawiz, kuştin, parastina sûcdaran û sînordarkirina jinan di nav sînorên kevneşopî yên malbatê de pratîkên berdewam û bingehîn in. Jinan li dijî van pêkanînan çalakî bipêş xistin. Her wiha xebatên ku bi perspektîfa komînalîzma demokratîk nîşan didin jî xwe dide der. Ji bo ev pêvajoya ku bi pêşengiya têkoşîna azadiya jinan tê meşandin bi ser bikeve, divê her kes bi awayekî çalaktir beşdar bibe. Berpirsyariya dîrokî vê yekê ji me jinan dixwaze. Dem hatiye ku jin di civakek demokratîk de rolên xwe yên damezrîner bicîh bînin.