ZUHÛR EL-MEŞIRIQÎ

Tunus – Nivîskara Tûnisî Refîqa El-Behori carekê ji min re behsa bûyerekê kir ku nîşaneya têkoşîna jinên Tûnisê ya berdewam e. Ev bûyer beriya serxwebûnê û beriya ku Qanûna Rewşa Kesane bê pejirandin qewimiye.

Bûyerek bû sedema serhildanê

Erebeyek ku jin û mêrek tê de bûn, li bajarê El-Sose qeza kir û şewat derket. Ji bilî jinê, her kesî karîbû ji pencereya erebê bireve û xilas bibe. Lê ev jina bêşans ji ber ku kirasek li xwe kiribû, nekarî ji erebeyê derkeve û mir. Wê demê jinan meşek li dar xistin û dirûşmeya wan wiha bû: “Çawa jinek ji ber ku kiras li xwe kiriye dikare bimre? Çima nikare pantor li xwe bike?” Berxwedana jinan bi vî rengî dest pê kir û daxwaz kirin ku jin bikaribin pantor li xwe bikin. Ev yek nîşan dide ku tu maf li ser tepsiyeke zîv nayê dayîn. Berovajî vê, ew berhema têkoşîna rêxistinkirî ye, çi wê demê veşartî be çi îro bi awayekî eşkere be.

Ji Kolanan ber bi parlamentoyan ve

Rêya ji wê “pantorê” ku jinên Tûnisî ji bo wê şer kirin, ber bi holên parlamento û dadgehên ku îro qanûn têne derxistin ve, bi gulên sor nehatibû danîn. Ew rêyek dijwar bû ku ji hêla îradeyek jinan a bêdawî ve hatibû çêkirin.

Her kesê ku îro rastiya Tûnisê dişopîne, fêm dike ku tiştên ku jinan bi dest xistine ne diyariyek ji kesekî ne, encama têkoşînek dirêj û berhevkirî ne. Ev têkoşîn bi redkirina ku laşê jinê bibe “qeyd û bend” dest pê kir û bi bidestxistina statuyek qanûnî bi dawî bû ku jinê kiriye hêzek ku di hevkêşeya neteweyî de bê hesibandin.

Serketinên qanûnî û laboratuwara mafên mirovan

Piştî ku şerê destpêkê ji bo “mafê tevgerê” bû, jinên Tûnisî bi hişmendiyek gihîştî çûn navenda şerê qanûndanînê. Qêrînên takekesî yên li kolanên beriya serxwebûnê, veguherîn hêzek bihêz ku qanûnên ku Tûnisê dikin laboratuwareke mafên mirovan a bêhempa, ferz kirin.

Ji Qanûna Hejmar 58 a 2017’an a li dijî tundiyê, heya parastina mafên jinên ku di çandinî û xizmeta malê de dixebitin, bi dehan qanûnên din hatine derxistin. Ev destkeftiyên ku ji bo gelek jinên li herêma Ereb ku ji şer û qedexeyên civakî yên hişk dikşînin xewnek dûr in, di bingeh de kelehên ku ji hêla jinên Tûnisî ve kevir bi kevir hatine çêkirin in.

Têkoşîna parastinê û tevgerên îslama siyasî

Lê îro, têkoşîna jinên Tûnisî şêweyekî cuda girtiye. Ew têkoşînek “parastin û avakirinê” ye ku bi taybetî di bin şert û mercên aborî û civakî yên dijwar de pêk tê. Jinên Tûnisî fêm kirine ku mafên wan ji derbasbûna demê bêpar nînin.

Ev yek di deh salên borî de bi awayekî zelal eşkere bû, dema ku jinên Tûnisî bi hewldanên sîstematîk ên tevgera Îslama siyasî re rûbirû man. Wan xwest ku destkeftiyên jinan têk bibin û gotarek reaksiyoner ferz bikin ku rola wan kêm dike û rûmeta wan di bin maskeya olê de hedef digre. Di wê kêliya dîrokî ya girîng de, jinên Tûnisî ne tenê temaşevan bûn; ew derketin kolanan û bûn astengiyeke neguhêzbar a li hember her hewldanek paşvekişandinê.

Encam: Maf tên stendin, nayên dayîn

Îro jinên Tûnisî ne tenê li dijî cudakariyê şer dikin, di heman demê de destkeftiyên xwe yên bi zehmetî li hember krîzên aborî jî diparêzin. Ew fêm dikin ku her paşketinek, çi qas biçûk be jî, tevahiya avahiya mafan tehdît dike.

Dîroka çalakvaniya jinên Tûnisî ku bi sembolîzma “pantorî” dest pê kir û bi qanûndanînê gihîşt lûtkeyê, dersek e ku maf nayên dayîn, tên stendin. Ev dîrok wekî kumpasekê rêberiya jinên Tûnisî dike ku her gav li pêş bin, li ber xwe bidin û şikandinê red bikin.

*Bi pênûsa Rojnamevana Tûnisî