هم‌صدایی زنان برای آینده؛ تاکید بر صلح پایدار، شهروندی برابر و نقش محوری زنان
در نشست «هم‌صدایی زنان برای آینده»، فعالان مدنی و دانشگاهی با نقد ساختارهای اقتدارگرا، بر لزوم تحقق شهروندی برابر و حضور اثرگذار زنان در فرآیندهای صلح تأکید کردند و برقراری عدالت را شرط اصلی پایداری صلح دانستند.
آنکارا- برقراری صلح پایدار و گسترش مبارزه مشترک، کنفرانسی با شعار «هم‌صدایی زنان برای آینده» در محل نظام مهندسی عمران (TMMOB) برگزار می‌شود. سخنرانی‌های افتتاحیه این کنفرانس توسط هنرمندان، فریال اونئی و روگش فیلیز ایراد شد.
در نخستین نشست با عنوان «آزادی‌ها، دموکراتیکی، عدالت و شهروندی برابر»، استادان دانشگاه فریده ارالپ و فوسون اوستل ، سیاست‌مداران گلتن کیشاناک و زینب آلتی‌اوک آکاتلی و همچنین نویسنده هدیه شفقتلی توکسال به عنوان سخنران حضور داشتند.
تولای هاتیم‌اوغلولاری رياست مشترک حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها(دَم پارتی)، نمایندگان احزاب مختلف سیاسی و نمایندگان تشکل‌های زنان در این کنفرانس شرکت کردند.
سخنرانی افتتاحیه را فریال اونئی به زبان ترکی و روگش فیلیز به زبان کوردی انجام دادند. زنان سخنران با اشاره به اینکه حقوق مکتسبه زنان هم در ترکیه و هم در جهان تحت هجوم قرار دارد، تاکید کردند که فرصتی تاریخی برای حل دموکراسی مسئله کورد و دستیابی به صلح شکل گرفته است. آنان با تاکید بر عدالت و برابری، خاطرنشان کردند که زنان باید کنشگر این روند باشند و با اراده خود در خط مقدم تصمیم‌گیری‌ها قرار گیرند.
«پرسش‌گری، رکن خدشه‌ناپذیر مبارزه است»
جانسو چاملی‌بل، گرداننده نشست، در سخنان خود اشاره کرد که جامعه در دورانی به سر می‌برد که فضاهای عمومی تنگ‌تر شده و حتی ساختن یک جمله ساده یا پرسیدن یک سوال نیز دشوار گردیده است. جانسو چاملی‌بل گفت: «خودِ سخن، به خودِ مبارزه تبدیل شده است. پرسش‌گری نیز رکن خدشه‌ناپذیر این مبارزه است. ما به پرسیدن سوالات ادامه خواهیم داد. شما نیز به عنوان جامعه باید به پرسش‌گری ادامه دهید.»
جانسو چاملی‌بل با بیان اینکه سوال اصلی بحث این است که در دوران محدود شدن حقوق دموکراتیکانه چگونه می‌توان صلح پایدار و شهروندی برابر را تضمین کرد، گفت در فضایی که حاکمیت تعیین می‌کند چه کسی چه حقوقی داشته باشد، بحث درباره معنای شهروندی برابر و محتوایی که باید داشته باشد از اهمیت بالایی برخوردار است.
«شهروندی برابر و حقوق تکمیلی ضروری است»
فوسون اوستل، استاد دانشگاه و نخستین سخنران نشست، به گزارشی که حزب دَم به کمیسیون مجلس ارائه کرده بود اشاره نمود. فوسون اوستل با ثبت این نکته که مقررات مربوط به معماری حقوق دوره انتقالی دارای ابعاد مختلفی است که برخی نیازمند اصلاح قانون اساسی و برخی بی‌نیاز از آن هستند، گفت بحث شهروندی برابر را نمی‌توان صرفاً از زاویه موقعیت حقوقی بررسی کرد.
فوسون اوستل با بیان اینکه شهروندی برابر و آزادی عقیده علویان، اصلاحات لازم در قوانین احزاب سیاسی و انتخابات، استفاده از زبان مادری در آموزش و پروش و اصل ۶۶ قانون اساسی که تعریف‌کننده تابعیت ترکیه‌ای است، از محورهای مهم این بحث هستند، افزود: «در اینجا خواست شهروندی برابر، بیانگر دیدگاهی بی‌طرف میان دولت و فرد از شهروندی است. اما دو مسئله وجود دارد؛ شهروندی به همان اندازه که دربرگیرنده است، مرزها و مواردی را نیز بیرون می‌گذارد. این انحصارطلبی در قبال بی‌تابعیت‌ها، مهاجران و کسانی که ممکن است تابعیت خود را از دست بدهند کاملاً آشکار است. اما مرزهای داخلی نیز وجود دارد. شهروندِ برابر بودن از نظر حقوقی، الزاماً به معنای برابری عملی نیست. سلسله‌مراتب طبقاتی و انواع دیگر، این برابری را می‌پوشاند. در فضایی که آزادی‌ها و حقوق زائل شده، بسترهای احقاق حق از بین رفته، فضای عمومی تنگ‌تر شده و اشکال جدیدی از رانده‌شدگی پدید آمده است، آیا شهروندی برابر کافی است؟ آن‌چه در واقع به آن نیاز داریم، شهروندی برابر به همراه حقوق تکمیلی (افزوده) است.»
«خواست شهروندی برابر برای زنان کافی نیست»
فوسون اوستل با تاکید بر اینکه میزان شمول مفهوم شهروندی برابر نسبت به زنان باید جداگانه به بحث گذاشته شود، خاطرنشان کرد که در پس‌زمینه مفهوم فعلی شهروندی، هنجارهای مردانه و سلسله‌مراتب مردسالارانه قرار دارد. او با بیان اینکه حقوق شهروندی زنان از نظر تاریخی محدود شده است، گفت در شرایطی که رژیم دوگانگی جنسیت تحمیل شده و هنجارهای خانوادگی به بخشی از نظم دولتی تبدیل شده‌اند، خواست شهروندی برابر برای زنان کافی نیست.
فوسون اوستل رژیم‌های اقتدارگرا را یکی از پویایی‌های اصلی پشت این سیاست‌ها دانست و گفت: «نه تنها در سطح محلی، بلکه در سطح جهانی نیز شاهد بالا گرفتن ائتلاف علیه زنان و رنگین‌کمانی‌ها (LGBTİ+) هستیم. پشت این مسئله رژیم‌های اقتدارگرا قرار دارند و این جنگ جبهه‌ای علیه زنان ادامه دارد. برای زنان باید خواستار شهروندی برابر و مطالبه‌های تکمیلی بود. البته می‌توان زمینه‌هایی را هم که هنجارهای جهانی در آن‌ها ناکافی هستند، در مسیر ساختن صلح و جامعه دموکراتیک به بحث گذاشت و وارد دستور کار کرد.»
«پیشنهاد سه محوری برای بحث‌های متفاوت شهروندی»
فوسون اوستل با بیان اینکه باید امکان‌های متفاوت شهروندی به بحث گذاشته شود، سه محور را پیشنهاد کرد: شهروندی متمایز (تکثرگرا)، ترمیمی و بر پایه جنسیت اجتماعی. او گفت: «شهروندی متمایز بدین معناست که حقوق و ساختارهای اجتماعی با در نظر گرفتن تفاوت‌ها، برابری عملی را تأمین کنند. شهروندی ترمیمی پیش‌بینی می‌کند که بی‌عدالتی‌ها، تبعیض‌ها و نابرابری‌های گذشته از طریق گفتگوی دموکراتیکانه جبران شده و رویکردهای طردکننده ترمیم شوند. شهروندی بر پایه جنسیت اجتماعی نیز دیدگاهی است که مطالبات، انتظارات و تبعیض‌های واردشده بر زنان و رنگین‌کمانی‌ها را در مرکز توجه قرار می‌دهد.»
فوسون اوستل با اشاره به اینکه این بحث‌ها باید در سیاست‌های بودجه‌ای نیز بازتاب یابد، بر اهمیت کارزار «بودجه برابری، آزادی و صلح» مجلس زنان حزب دَم تاکید کرد و گفت نیازها و مطالبات زنان باید در سیاست‌های بودجه‌ای ملموس و مرئی شود.
«بدون تحقق عدالت برای زنان، صلح رخ نخواهد داد»
فریده ارالپ سخنان خود را با جلب توجه به عکس «ایپک ار» آغاز کرد. او با بیان اینکه خشونت مردان علیه زنان با سیاست‌های مصونیت از مجازات ادامه دارد، گفت: «عاملان قتل تمام زنانی که در شخص ایپک ار کشته شدند، به دلیل اینکه نظامی، پلیس، بروکرات یا فرزند استاندار هستند و پشتشان گرم است، بی‌مجازات می‌مانند. تا زمانی که برای همه زنان عدالت برقرار نشود، صلح چگونه ممکن خواهد بود؟ جنگ در زندگی روزمره به شکل خشونت مردانه علیه جسم و جان زنان ادامه دارد. به ویژه مردانی که تکیه بر دولت و قدرت دارند، با علم به اینکه هیچ اتفاقی برایشان نخواهد افتاد، جسورانه و بی‌پروا رفتار می‌کنند.»
فریده ارالپ با تاکید بر اینکه بحث شهروندی برابر را نمی‌توان مستقل از سیاست‌های خانوادگی بررسی کرد، گفت: «امروز تلاش می‌شود برابری جنسیتی به یک تابو تبدیل شده و به ذریعه‌ای برای خروج از کنوانسیون استانبول بدل گردد. باید ببینیم که حاکمیت‌ها نه تنها بر پایه ائتلاف سیاسی و اقتصادی، بلکه بر اساس یک ائتلاف مردسالارانه شکل می‌گیرند. خانواده سازوکاری است که حاکمیت هم بر روی آن بنا می‌شود و هم برای مهندسی جامعه آن را بازتولید می‌کند. امروز در چارچوب "سال خانواده" و سیاست‌های جمعیتی، بدن زنان به ابزاری برای افزایش جمعیت تبدیل شده است.»
او با بیان اینکه انتظار می‌رود زنان فرزندآوری کنند، جوانان نیروی کار ارزان باشند و نگهداری از سالمندان نیز بر دوش نیروی کار زنان باشد، افزود: «سیاست‌هایی که نیروی کار زنان را استثمارپذیر کرده و وجود رنگین‌کمانی‌ها را به رسمیت نمی‌شناسد، جدا از هم قابل ارزیابی نیستند. دموکراتیکی مسئله همه ماست، اما نگاه کردن به مبارزه زنان صرفاً به عنوان مسئله زنان، مانع از درک نحوه کارکرد این سیستم می‌شود.»
«نباید فراموش کنیم که صلح یک فرهنگ است»
زینب آلتی‌اوک آکاتلی با بیان اینکه صلح تنها یک هدف سیاسی نیست، بلکه مسئله فرهنگ و زبان نیز هست، گفت فرهنگ صلح در دل فرهنگ خشونت ذوب شده است. او با تاکید بر اینکه برای استقرار صلح، جامعه باید یکدیگر را بشناسند و رنج‌های گذشته و مبارزه برای شهروندی برابر شناخته شود، گفت: «معتقدم ما می‌توانیم در زوایای ناشناخته و دیدگاه‌های متفاوت یکدیگر تکثر یابیم و به هم آموزش دهیم. هر بار که از صلح سخن می‌گوییم و با همان شور و شوق از آن استقبال می‌کنیم، باید ببینیم چه زبانی به ما آموزش داده شده و چه زبانی را ناخودآگاه پذیرفته‌ایم. حتی در بحث‌های درون‌گروهی اپوزیسیون، اتخاذ زبان خشن و گفتار ستیزه‌جویانه حاکمیت باعث می‌شود فراموش کنیم صلح یک فرهنگ است.»
«با یک فرهنگ خشونت روبرو هستیم»
زینب آلتی‌اوک آکاتلی با بیان اینکه صلح باید صلحِ همگان باشد، به آزادی عاملان فاجعه سیواس و مصونیت از مجازات در جرایم علیه بشریت اشاره کرد. او با ثبت این نکته که بدون مواجهه با رنج‌های گذشته و بحث درباره اقدامات متناقض با گفتمان صلح، صلح پایدار برقرار نخواهد شد، گفت: «چیزی به نام صلحِ دیگران وجود ندارد. تا زمانی که صلح برای همه ما نباشد، ساختن صلح ممکن نیست. زن بودن و کورد بودن؛ زن، کورد و علوی بودن؛ کارگر، مجرد یا مطلقه بودن؛ وقتی همه این عناوین را کنار هم می‌گذارید، با فرهنگ خشونتی مواجه می‌شویم که در آن هر چیزی به شکل جرم بازمی‌گردد.»
«با کثرت‌گرایی می‌توان آینده‌ای مشترک ساخت»
گلتن کیشاناک نیز با بیان اینکه آزادی فضایی نیست که با انتظار اجازه از دیگران به دست آید، بلکه عرصه‌ای است که فرد با اراده خود می‌سازد، گفت: «چیزی که آزادی نامیده می‌شود با خود ما آغاز شده و با خود ما پایان می‌یابد. جایی نیست که صاحبان قدرت، مردان، بزرگترها یا مقامات بتوانند اجازه آن را بدهند. اگر خودت نسازی، اتفاق نمی‌افتد.»
گلتن کیشاناک با اشاره به اینکه دموکراتیکی نیز تنها محدود به نمایندگی و انتخابات نیست، بلکه با شنیدن نیازهای روزمره زنان و تضمین مشارکت آنان در فرآیندهای تصمیم‌گیری شکل می‌گیرد، گفت: « من آموختم که دموکراسی تنها از راه مشارکت همگانی، از پایین به بالا و با ساختنِ جمعی تحقق می‌یابد.»
او با تاکید بر اینکه شهروندی برابر تنها با قوانین تامین نمی‌شود، گفت: «بدون تغییر سیستم‌های مردسالار، سرمایه‌داری و استعماری، امکان اینکه شهروند برابر باشیم وجود ندارد.» او با بیان اینکه هویت‌های مختلف می‌توانند در بستر مبارزه مشترک به هم برسند، افزود با کثرت‌گرایی می‌توان آینده‌ای مشترک ساخت.
«جوانان باید راه خود را پیدا کنند»
گلتن کیشاناک با بیان اینکه جوانان باید مسئولیت آینده را بر عهده گرفته و پویایی خود را آشکار کنند، گفت: «ما نمی‌توانیم راه را به آنان نشان دهیم. جوانان راه خود را پیدا می‌کنند و باید هم پیدا کنند. اما لطفاً یاد نگیرند که افرادی مطالبه‌گر، منتظر، شاکی یا گوشه‌گیر به دلیل عدم تحقق خواسته‌ها باشند.»
او با تاکید بر اینکه مبارزه، تداومی نسلی است، گفت هر کس در عین حال که با اولویت‌های خود وارد عرصه عمومی می‌شود، باید حول مسائل مشترک گرد هم آید.
«صلح با توافق اجتماعی ساخته می‌شود»
گلتن کیشاناک با جلب توجه به این نکته که عدم به رسمیت شناختن هویت و زبان کوردی در ترکیه به درگیری‌ها دامن می‌زند، گفت: «هر بار که درگیری تکرار می‌شود، از زندگی، آزادی‌ها و رویاهای همه ما برای ساختن آینده‌ای بهتر، چیزهای زیادی می‌رباید. ما باید این گره را باز کنیم.» او با ذکر مثالی از تجربه آفریقای جنوبی و امکان‌پذیر بودن به رسمیت شناختن زبان‌های مختلف گفت: «این تنها مشکل کوردها نیست، مشکل همه ماست. دانستن، مسئولیت می‌آورد. امروز در اینجا صحبت کردیم و اکنون می‌دانیم. این آگاهی، مسئولیت‌هایی بر دوش ما گذاشته است.» او با بیان اینکه صلح با توافق اجتماعی ساخته می‌شود گفت: «اگر توافق اجتماعی شکل گیرد، هیچ حاکمیتی نمی‌تواند مانع آن شود. من باور دارم که صلح را خواهیم ساخت.»
«شور و شوق خود را نسبت به روند صلح از دست داده‌ایم»
هدیه شفقتلی توکسال، نویسنده، با جلب توجه به سرخوردگی‌های ناشی از روند‌های قبلی حل مسئله و بی‌اعتمادی شکل‌گرفته در جامعه گفت: «این چندمین روند حل مسئله است؟ چند بار تلاش کردیم؟ حتی من چندان توجهی به این روند جدید نکردم. چرا؟ چون معلوم نیست چه خواهد شد. با خود می‌گوییم به هر حال کسی از ما نظری نمی‌پرسد، آن بالاها چیزهایی در حال پخت‌وپز است، ببینیم چه می‌شود. چیزهایی تلاش می‌شود اتفاق بیفتد، بعد عقب‌گرد می‌کند و مردم بازداشت می‌شوند.»
او با بیان اینکه در طول این روندها به دشمنی‌ها دامن زده شده است، گفت حتی اگر حاکمیت به صلح متقاعد شود، به دلیل دشمنی ایجادشده در جامعه، متقاعد کردن مردم دشوار شده است.
«هر کس باید بر اساس مدل خود مشارکت کند»
هدیه شفقتلی توکسال با بیان اینکه برای اجتماعی کردن صلح باید روش‌های متفاوتی توسعه یابد، گفت: «معتقدم پیش رفتن با توافق در همه موضوعات ممکن نیست. مسئله رنگین‌کمانی‌ها (LGBTİ+) برای برخی هنوز بسیار حساس است، مسئله کوردها نیز مدت‌ها این‌گونه بود. به همین دلیل باید مدل‌های متفاوتی تولید شود. باید از مردم پرسید: "چگونه می‌توانید به روند صلح کمک کنید؟ شما چه کاری می‌توانید انجام دهید؟"»
او با تاکید بر اینکه هر کس باید بر اساس امکانات و اولویت‌های خود مسئولیت بپذیرد، گفت: «باید با ابتکارهای کوچک و جستجوهای جدید پیش رفت. هر کس باید درباره اینکه چه کاری از دستش برمی‌آید فکر کند، مدل‌های مختلفی پدید آید و هر کس بر اساس مدل خود مشارکت کند.»
هدیه شفقتلی توکسال با نقل رویدادهای نشستی در آمد که با حضور زنانی از دیدگاه‌های مختلف سیاسی برگزار شده بود، تعریف کرد که شرکت‌کنندگان هنگام پختن حلوا، رنج‌ها و داستان‌های طردشدگی خود را به اشتراک گذاشتند و این تجربه مشترک، فضای مهمی را برای درک متقابل باز کرد.
«باید کاری انجام دهیم»
هدیه شفقتلی توکسال با بیان اینکه صلح را نمی‌توان تنها با کلام مدافع کرد و باید در زندگی روزمره گام‌های ملموسی برداشت، با ذکر مثالی از تجربه خود گفت: «برای اعتراض به مسئله زبان در ترکیه، من باید زبان کوردی یاد بگیرم. در ماردین کتاب‌ها را تهیه کردم و به کلاس رفتم. ما باید کاری انجام دهیم.»
او با اشاره به اینکه برای اجتماعی شدن صلح، هر کس باید گام‌هایی در جهت ایجاد تغییر در زندگی خود بردارد، گفت: «گفتن تمام حقایق ممکن است برخی آگاهی‌ها را بیدار کند، اما در عمل چقدر می‌توانیم چیزها را تغییر دهیم؟ ما چیزهای زیادی می‌دانیم، اما چقدر از آن‌ها را در زندگی خود تغییر می‌دهیم؟ باید بر بعد مسئولیت‌پذیری این کار تاکید کنیم. اینکه گام‌های کوچک و ملموس‌تر چگونه برداشته می‌شوند را باید محور قرار دهیم. مدل‌ها را تولید کنیم، در حال رایزنی باشیم و درباره آن‌ها گفتگو کنیم. صلح را می‌توان به این شکل اجتماعی کرد.»
این نشست که در دو دور برگزار شد، با مشارکت و پرسش‌وپاسخ حاضران به پایان رسید.